બાળ મજૂરી રોકવા માટે, 1986 માં બાળ મજૂરી કાયદો ઘડવામાં આવ્યો હતો. આ કાયદો બાળકોને અમુક ખતરનાક અને જોખમી કામોમાં રોકતા અટકાવે છે.
આ કાયદામાં 18 જોખમી નોકરીઓ અને 65 પ્રક્રિયાઓ ઓળખવામાં આવી છે જેમાં બાળકોને રોજગારી આપવી ગેરકાયદેસર અને સજાપાત્ર ગુનો છે.
આ કાયદાનું ઉલ્લંઘન કરનાર વ્યક્તિને ત્રણ મહિનાથી એક વર્ષ સુધીની જેલ અને ₹10,000 થી ₹20,000 સુધીનો દંડ થઈ શકે છે
બંધારણ બાળકોના અધિકારોનું પણ રક્ષણ કરે છે. કલમ 24 જણાવે છે કે 14 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોને જોખમી કામોમાં રાખી શકાતા નથી.
કલમ 21A 6 થી 14 વર્ષની વયના દરેક બાળકને મફત અને ફરજિયાત શિક્ષણનો અધિકાર આપે છે, જેથી તેઓ અભ્યાસ કરી શકે અને મજૂરી ન કરે.
2001ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, ભારતમાં લગભગ 1.26 કરોડ બાળકો કામ કરતા હતા, જે હવે ઘટીને લગભગ 50 લાખ થઈ ગયા છે.
મોટાભાગના બાળકો બીડીની દુકાનો, હોટલો, ઈંટના ભઠ્ઠા, બાંધકામ અને ઘરકામમાં કામ કરે છે. આ કામો બાળકોના સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમી અને હાનિકારક છે.
બાળકોને જોખમી કામોથી બચાવવા માટે ફેક્ટરી એક્ટ, ખાણ કાયદો અને બીડી-સિગાર એક્ટ જેવા કાયદા બનાવવામાં આવ્યા છે. આ કાયદાઓ તેમની સલામતી સુનિશ્ચિત કરે છે.
બાળ મજૂરી કાયદા લાગુ કરવા માટે રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકારો જવાબદાર છે. કેન્દ્ર રેલ્વે, ખાણો અને બંદરોમાં કાર્યવાહી કરે છે જ્યારે રાજ્ય અન્ય ક્ષેત્રોમાં કાર્યવાહી કરે છે.
સરકાર ઇચ્છે છે કે દરેક બાળક શાળાએ જાય, ફેક્ટરી કે દુકાનમાં કામ ન કરે. પરિસ્થિતિ ધીમે ધીમે સુધરી રહી છે, પરંતુ હજુ ઘણું કરવાનું બાકી છે.