National News : ભારતમાં ગરીબી (Poverty in India)ઘટાડવાના મોરચે મોટી સફળતા મળી છે, પરંતુ આર્થિક અસમાનતાનો પડકાર હજુ યથાવત્ છે. વર્લ્ડ બેંકના ઓક્ટોબર 2026ના ‘ઇન્ડિયા પોવર્ટી એન્ડ ઇક્વિટી બ્રીફ’ રિપોર્ટ (World Bank Report)અનુસાર, વર્ષ 2011થી 2023 દરમિયાન અંદાજે 49.6 કરોડ લોકો ગરીબીમાંથી બહાર આવ્યા છે. જોકે, દેશના સૌથી ધનિક 10 ટકા લોકોની સરેરાશ આવક સૌથી ગરીબ 10 ટકા લોકો કરતાં લગભગ 13 ગણી વધારે છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે દેશમાં આર્થિક વિકાસ થયો હોવા છતાં તેની અસર તમામ વર્ગો સુધી સમાન રીતે પહોંચી નથી.
2011થી 2023માં ગરીબીના દરમાં મોટો ઘટાડો
વર્લ્ડ બેંકના રિપોર્ટ (World Bank Report) મુજબ, ભારતમાં દરરોજ 4.20 ડોલરથી ઓછી આવક ધરાવતા લોકોની સંખ્યા 2011માં કુલ વસ્તીના 57.7 ટકા હતી. વર્ષ 2023માં આ પ્રમાણ ઘટીને 16.1 ટકા થયું છે. આ આંકડાઓ 2021ના ખરીદશક્તિ સમાનતા (PPP)ના માપદંડ પર આધારિત છે.
અત્યંત ગરીબી (Extreme Poverty)ના પ્રમાણમાં પણ નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. દરરોજ 3 ડોલરથી ઓછી આવક ધરાવતા લોકોની સંખ્યા 2011માં 27.1 ટકા હતી, જે 2023માં ઘટીને માત્ર 2.6 ટકા રહી ગઈ છે. આ ઘટાડાને દેશની આર્થિક અને સામાજિક સ્થિતિમાં થયેલા મોટા પરિવર્તન તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.
ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ગરીબીનું પ્રમાણ વધુ
દેશમાં ગરીબી (Poverty in India) ઘટી હોવા છતાં ગ્રામીણ અને શહેરી વિસ્તારો વચ્ચે અસમાનતા જોવા મળી રહી છે. વર્ષ 2023ના આંકડા પ્રમાણે, 4.20 ડોલરની આવક મર્યાદા હેઠળ ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ગરીબીનો દર 19.3 ટકા હતો, જ્યારે શહેરી વિસ્તારોમાં આ પ્રમાણ 8.6 ટકા નોંધાયું હતું.
વર્લ્ડ બેંકના જણાવ્યા અનુસાર, ઉત્તર પ્રદેશથી પશ્ચિમ બંગાળ સુધીના વિશાળ ભૌગોલિક પટ્ટામાં દેશના કુલ ગરીબ લોકોમાંથી લગભગ 57 ટકા લોકો વસે છે. આ વિસ્તારોમાં બિનખેતી ક્ષેત્રે વધુ સારી અને સ્થિર રોજગારીની તકો ઊભી કરવામાં આવે તો ગરીબી ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.
13.4 કરોડ લોકોને મળી રોજગારી, છતાં આવકમાં મર્યાદિત વધારો
રિપોર્ટમાં રોજગારી (Employment in India) અંગે પણ મહત્વપૂર્ણ માહિતી આપવામાં આવી છે. વર્ષ 2017થી 2023 દરમિયાન ભારતમાં અંદાજે 13.4 કરોડ લોકો રોજગારી સાથે જોડાયા હતા. આ સંખ્યા કામકાજની ઉંમર ધરાવતી વસ્તીમાં થયેલા વધારા કરતાં લગભગ બમણી હતી.
ખાસ કરીને ગ્રામીણ મહિલાઓની પગાર આધારિત રોજગારીમાં ભાગીદારી વધવાથી પરિવારોમાં કમાતા સભ્યોની સંખ્યામાં વધારો થયો છે. જોકે, રોજગારીની તકો વધવા છતાં લોકોની વાસ્તવિક આવકમાં અપેક્ષા મુજબનો વધારો થયો નથી. તેનું એક મુખ્ય કારણ એ છે કે રોજગારીનો મોટો હિસ્સો ઓછી ઉત્પાદકતા ધરાવતા ક્ષેત્રોમાં રહ્યો છે, જેના કારણે વેતનમાં વૃદ્ધિ મર્યાદિત રહી છે.
અમીર અને ગરીબ વચ્ચે આવકનું અંતર ચિંતાજનક
આવકની અસમાનતા (Income Inequality) ભારત માટે હજુ પણ મોટો પડકાર છે. રિપોર્ટ પ્રમાણે, સૌથી વધુ આવક ધરાવતા 10 ટકા લોકોની સરેરાશ આવક સૌથી ઓછી આવક ધરાવતા 10 ટકા લોકોની સરખામણીએ લગભગ 13 ગણી વધારે છે.
વર્લ્ડ બેંકે આવકની અસમાનતા માપવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા આંકડાઓની મર્યાદાઓનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો છે. ઘરગથ્થુ સર્વેમાં થયેલા સુધારાને કારણે લોકોની આર્થિક સ્થિતિમાં થયેલો સુધારો વધુ દેખાતો હોઈ શકે છે. બીજી તરફ, વધુ સંપત્તિ ધરાવતા પરિવારોનું સર્વેમાં પૂરતું પ્રતિનિધિત્વ ન હોવાથી વાસ્તવિક આવકની અસમાનતા આંકડાઓમાં ઓછી દેખાતી હોવાની શક્યતા પણ વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
આમ, ભારતમાં ગરીબી (Poverty in India)ઘટાડવામાં નોંધપાત્ર સફળતા મળી છે, પરંતુ આર્થિક વિકાસનો લાભ સમાજના તમામ વર્ગો સુધી સમાન રીતે પહોંચે તે માટે વધુ સારી રોજગારી, આવકમાં વધારો અને ગ્રામીણ વિકાસ પર ધ્યાન આપવું જરૂરી છે.
