New Delhi News: જમ્મુ અને કાશ્મીરના પહેલગામ (Pahalgam)માં પ્રવાસીઓ પર થયેલા આતંકવાદી હુમલામાં 26 લોકોના મોત બાદ, કેન્દ્ર સરકાર કડક કાર્યવાહી કરવાની તૈયારી કરી રહી હોય તેવું લાગે છે. પાકિસ્તાન વિરુદ્ધ ઘણા કઠિન નિર્ણયો લીધા પછી, હવે આ આતંકવાદી હુમલાની તપાસ રાષ્ટ્રીય તપાસ એજન્સી (National Investigating Agency) ને સોંપવામાં આવી છે. ચાલો જાણીએ કે NIA કેવી રીતે કામ કરે છે અને તેની પાસે કેટલી શક્તિ અને સુવિધાઓ છે?

રાષ્ટ્રીય તપાસ એજન્સી એટલે કે NIA વાસ્તવમાં દેશમાં આતંકવાદનો સામનો કરવા માટે સ્થાપિત એક કેન્દ્રીય તપાસ એજન્સી છે, જેની રચના ભારત સરકાર દ્વારા NIA એક્ટ-2008 હેઠળ કરવામાં આવી છે. 26 નવેમ્બર 2008 ના રોજ મુંબઈ પર થયેલા આતંકવાદી હુમલા પછી, કેન્દ્ર સરકારે આતંકવાદનો સામનો કરવા માટે આ કેન્દ્રીય એજન્સીની સ્થાપના કરવાનો નિર્ણય લીધો અને તેની સ્થાપના થઈ. આ કેન્દ્રીય તપાસ એજન્સી સીધી ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ કાર્ય કરે છે.

આ ગુનાઓની તપાસ કરવાનો અધિકાર છે

NIA પાસે માનવ તસ્કરી (Human Trafficking)થી લઈને નકલી ચલણ (Fake bank note) અને બેંક નોટો, સાયબર આતંકવાદ (Cyber Terrorism)થી લઈને વિસ્ફોટકો સંબંધિત ગુનાઓ અને પ્રતિબંધિત શસ્ત્રોના ઉત્પાદન અને વેચાણ સુધીના ગુનાઓની તપાસ કરવાનો આદેશ છે. આ ઉપરાંત, NIA અધિકારીઓ પાસે આવા તમામ ગુનાઓની તપાસ કરવા માટે પોલીસ અધિકારીઓ જેટલી જ સત્તાઓ છે.

આ સાથે, NIA પાસે વિદેશમાં બનતા આવા સૂચિબદ્ધ ગુનાઓની તપાસ કરવાનો પણ અધિકાર છે, જે આંતરરાષ્ટ્રીય સંધિઓ (International Treaty) અને અન્ય દેશોના સ્થાનિક કાયદા હેઠળ આવે છે. આ ઉપરાંત, કેન્દ્ર સરકાર પાસે ભારતમાં આચરવામાં આવેલા તમામ સૂચિબદ્ધ ગુનાઓના કેસોની તપાસ માટે NIA ને સીધા નિર્દેશિત કરવાની સત્તા છે. NIA ને આંતરરાષ્ટ્રીય સંધિઓ અને કરારો, તેમજ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર અને તેની એજન્સીઓના પરિષદો અને ઠરાવો તેમજ અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોની સંધિઓ લાગુ કરવા માટે ફરજ પાડવામાં આવી છે.

આ કાયદાઓ હેઠળ, તપાસ એજન્સીને સત્તાઓ આપવામાં આવી 

NIA (સુધારા) અધિનિયમ, 2019 દ્વારા, સરકારે તેને ભારતીય નાગરિકોને સંડોવતા અથવા ભારત સાથે સંબંધો ધરાવતા ભારતની બહાર બનતા સૂચિબદ્ધ ગુનાઓની તપાસ કરવાની સત્તા આપી છે. તેવી જ રીતે, વિસ્ફોટક પદાર્થો અધિનિયમ-1908, માનવ તસ્કરી, સાયબર આતંકવાદ અને શસ્ત્ર અધિનિયમ-1959 દ્વારા NIA ને સત્તાઓ આપવામાં આવી છે.

NIA અધિકારીઓ માટે કોઈ અલગ ભરતી નથી. આ અધિકારીઓની પસંદગી ભારતીય પોલીસ સેવા (IPS), ભારતીય મહેસૂલ સેવા (IRS), રાજ્ય પોલીસ અને આવકવેરા વિભાગ જેવી કેન્દ્રીય સેવાઓ તેમજ CRPF, ITBP અને BSF જેવા કેન્દ્રીય સશસ્ત્ર પોલીસ દળોમાંથી કરવામાં આવે છે. કેન્દ્રીય તપાસ એજન્સી NIAમાં કર્મચારીઓની ભરતી પરીક્ષા દ્વારા કરવામાં આવે છે.

NIA નું મુખ્ય મથક દિલ્હીમાં 

ડિસેમ્બર 2024 માં કેન્દ્રીય ગૃહ રાજ્યમંત્રી નિત્યાનંદ રાય દ્વારા રાજ્યસભામાં આપવામાં આવેલા એક પ્રશ્નના લેખિત જવાબમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે NIAનું મુખ્ય મથક દિલ્હીમાં છે. ગુવાહાટી અને જમ્મુમાં તેની બે ઝોનલ ઓફિસો છે. ઉપરાંત, તેની દેશભરમાં 21 શાખા કચેરીઓ ફેલાયેલી છે. NIA માટે કુલ ૧૯૦૧ જગ્યાઓ બનાવવામાં આવી છે, જેમાંથી 664 જગ્યાઓ છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં બનાવવામાં આવી છે. શરૂઆતમાં, વર્ષ 2009-10 દરમિયાન, સરકારે NIA માટે 12.09 કરોડ રૂપિયા ફાળવ્યા હતા. વર્ષ 2014-15માં, આ ફાળવણી વધારીને 91.32 કરોડ રૂપિયા કરવામાં આવી હતી. નાણાકીય વર્ષ 2024-25માં તેને વધારીને 394.66 કરોડ રૂપિયા કરવામાં આવ્યા હતા.

દેશભરમાં 51 NIA વિશેષ અદાલતો

સરકારે દેશભરમાં 51 NIA સ્પેશિયલ કોર્ટ (Special Court)ની સ્થાપના કરી છે, જેમાંથી રાંચી અને જમ્મુ ખાતે બે NIA સ્પેશિયલ કોર્ટની સ્થાપના NIA દ્વારા તપાસ હેઠળના કેસોની સુનાવણી માટે કરવામાં આવી છે. આ અદાલતો દ્વારા, કેસોની સુનાવણી ઝડપથી થાય છે અને ચુકાદા ઝડપથી આપવામાં આવે છે. તેની રચના થઈ ત્યારથી, NIA એ ડિસેમ્બર 2024 સુધીમાં 640 કેસ નોંધ્યા છે, જેમાંથી 147 કેસોમાં ચુકાદો આપવામાં આવ્યો છે. આમાં દોષિત ઠેરવવાનો દર 95.23 ટકા હતો.

NIA ની ક્ષમતા વધારવા માટે લેવામાં આવેલા પગલાં

રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે ખતરો ઉભો કરતા ગુનાઓને રોકવા, તપાસ કરવા અને સજા આપવા માટે NIA ની ક્ષમતા વધારવા માટે સરકારે અનેક પગલાં લીધાં છે. ડેટાના વિશ્લેષણ માટે સુવિધાઓ પૂરી પાડવા માટે નેશનલ ટેરર ​​ડેટા ફ્યુઝન એન્ડ એનાલિસિસ સેન્ટરની સ્થાપના કરવામાં આવી છે. આ દ્વારા, વિવિધ તપાસ પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન ડેટાનું ઓટોમેશન અને ડિજિટાઇઝેશન મદદ કરે છે.

જાન્યુઆરી 2018 માં, સરકારે NIA માં ISIS તપાસ સંશોધન સેલની સ્થાપના કરી, જેને પાછળથી અન્ય આતંકવાદી ખતરાઓનો સામનો કરવા માટે કાઉન્ટર ટેરરિઝમ રિસર્ચ સેલમાં વિસ્તારવામાં આવ્યો. NIAમાં એન્ટિ હ્યુમન ટ્રાફિકિંગ ડિવિઝન, એન્ટિ સાયબર ટેરરિઝમ ડિવિઝન અને કાનૂની નિષ્ણાતોનો એક ડિવિઝન જેવા ખાસ ડિવિઝન પણ બનાવવામાં આવ્યા છે.

NIA એ કેન્દ્રીય સ્તરે આતંકવાદી ભંડોળ અને નકલી ભારતીય ચલણી નોટો સંબંધિત કેસોની તપાસ માટે નોડલ એજન્સી છે. આ બાબતોની તપાસ માટે NIAમાં ટેરર ​​ફંડિંગ અને ફેક કરન્સી સેલની પણ રચના કરવામાં આવી છે.

આ પણ વાંચો:સિંધુ બાદ પાકિસ્તાનને વધુ એક મોટો ફટકો, વિમાનો અને જહાજો પર લગાવ્યો પ્રતિબંધ!

આ પણ વાંચો:પાકિસ્તાનને મોટો ઝટકો આપવાની તૈયારીઓ! ભારત સરકાર લઈ શકે છે વધુ 2 મોટા નિર્ણયો

આ પણ વાંચો:જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં મોટો નિર્ણય,આ 48 પર્યટન સ્થળો બંધ કરાયા,અહીં જુઓ યાદી