India News : મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર(Chief Election Commissioner)ને હટાવવાની પ્રક્રિયા બંધારણમાં નિર્ધારિત કડક શરતોને આધીન છે. મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારને પદ પરથી દૂર કરવાની માંગ વિપક્ષ દ્વારા ઉઠાવવામાં આવી રહી છે. સંસદમાં નોટિસ આપવાના પ્રયાસ બાદ હવે સુપ્રીમ કોર્ટમાં પણ અરજી દાખલ થયાના અહેવાલ છે.
Chief Election Commissionerને હટાવવાની પ્રક્રિયા
12 ઓક્ટોબરે રાહુલ ગાંધીએ ચાલી રહેલા વિરોધ પ્રદર્શનોને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને હટાવવાની માંગ સાથે સાંકળ્યા હતા. ત્યારબાદ 13 ઓક્ટોબરે INDIA ગઠબંધને ચૂંટણી પંચની કામગીરી, મતદાર યાદી અને SIR સંબંધિત કથિત અનિયમિતતાઓ તથા ‘વોટ ચોરી’ના આરોપોને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટમાં સંયુક્ત રિટ અરજી દાખલ કરી હોવાના અહેવાલ સામે આવ્યા.
કલમ 324(5)ની જોગવાઈ શું કહે છે?
બંધારણની કલમ 324(5) મુજબ, મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને જે પદ્ધતિ અને જે આધાર પર સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશને હટાવી શકાય છે, તે જ રીતે પદ પરથી દૂર કરી શકાય છે. આ માટે સાબિત થયેલું ગેરવર્તન અથવા અક્ષમતા હોવી જરૂરી છે. આ જોગવાઈનો હેતુ ચૂંટણી પંચને સરકાર અને રાજકીય પક્ષોના અયોગ્ય દબાણથી સ્વતંત્ર રાખવાનો છે. માત્ર પક્ષપાતનો આરોપ લગાવવાથી મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને પદ પરથી દૂર કરી શકાય નહીં.
મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને હટાવવાની પ્રક્રિયામાં કઈ શરતો જરૂરી?
પદ પરથી દૂર કરવાની કાર્યવાહી માટે આરોપો, તેમના સમર્થનમાં પુરાવા, પ્રસ્તાવની સ્વીકાર્યતા અને સંસદનાં બંને ગૃહોમાં વિશેષ બહુમતીની શરતો પૂર્ણ થવી જરૂરી છે. સામાન્ય બોલચાલમાં આ પ્રકારની પ્રક્રિયાને મહાભિયોગ કહેવામાં આવે છે, પરંતુ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર માટે તે પદ પરથી દૂર કરવાની બંધારણીય પ્રક્રિયા છે.
સંસદની વિશેષ બહુમતી શા માટે જરૂરી?
12 માર્ચ 2026ના રોજ રાજ્યસભાના 63 સાંસદોની સહી સાથે નોટિસ આપવામાં આવી હતી. લોકસભામાં પણ વિપક્ષે નોટિસ આપી હતી. તેમાં મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર સામે પક્ષપાતી વર્તન, મતદાર યાદીમાં કથિત અનિયમિતતાઓ અને મતાધિકારથી વંચિત રાખવા સહિતના સાત આરોપો મૂકવામાં આવ્યા હતા.
જોકે, 6 એપ્રિલે લોકસભાના અધ્યક્ષ ઓમ બિરલા(Lok Sabha Speaker Om Birla)અને રાજ્યસભાના સભાપતિ સી.પી. રાધાકૃષ્ણને(C.P. Radhakrishnan) નોટિસ સ્વીકારવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. અહેવાલો મુજબ, બંને પીઠાસીન અધિકારીઓએ પોતાના આદેશમાં આરોપોના સમર્થનમાં પૂરતા પુરાવા ન હોવા અને કેટલાક મુદ્દા ન્યાયાધીન હોવાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
જ્ઞાનેશ કુમાર સામે નોટિસનું શું થયું?
સંસદમાં નોટિસ સ્વીકારવામાં ન આવતાં વિપક્ષ સામે હવે પુરાવા રજૂ કરવા અને બંધારણીય પ્રક્રિયાની તમામ શરતો પૂર્ણ કરવાનો પડકાર છે. માત્ર રાજકીય સમર્થન મેળવવું પૂરતું નથી; આરોપોને સમર્થન આપતા વિશ્વસનીય પુરાવા પણ જરૂરી છે. આ સમગ્ર મામલે હવે સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ થયેલી અરજી પર નજર છે.
આ પણ વાંચો:વિરોધ પ્રદર્શન વચ્ચે CEC જ્ઞાનેશ કુમારના પ્રવાસ સ્થગિત, બંને ચૂંટણી કમિશનરોની સુરક્ષા પણ કડક
આ પણ વાંચો:જ્ઞાનેશ કુમાર દેશના આગામી મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર, PM મોદીના નેતૃત્વમાં મળેલી બેઠકમાં નિર્ણય લેવાયો
