India News: સુપ્રીમ કોર્ટે ઈન્ટરનેટના ઉપયોગ અને બાળકોની ઓનલાઈન સુરક્ષાને લઈને મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી કરી છે. Supreme Court Internet Right અંગે કોર્ટે જણાવ્યું કે બંધારણના અનુચ્છેદ 21 અને 19(1)(a) હેઠળ બાળકો સહિત દરેક વ્યક્તિ માટે ઈન્ટરનેટ સુધી પહોંચ અને તેનો ઉપયોગ કરવો મૂળભૂત અધિકાર છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે બાળકોને આ અધિકારથી સંપૂર્ણપણે વંચિત રાખી શકાય નહીં.
જસ્ટિસ જે.બી. પારડીવાલા અને જસ્ટિસ કે. વિનોદ ચંદ્રનની બેન્ચે સોશિયલ મીડિયા અને અન્ય ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ પર બાળકોના યૌન શોષણ તથા દુર્વ્યવહાર સંબંધિત સામગ્રી (CSEAM)ને શોધવા અને દૂર કરવા માટેના મિકેનિઝમને વધુ મજબૂત બનાવવા અંગે નિર્દેશ આપતી વખતે આ ટિપ્પણી કરી હતી.
Supreme Court Internet Right અંગે કોર્ટે શું કહ્યું?
સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે બાળકોની સુરક્ષા અને તેમની સ્વતંત્રતા એકબીજાની વિરુદ્ધ નથી. બાળકોની ઉંમર ગમે તે હોય, તેમને પણ ઈન્ટરનેટ સુધી પહોંચ અને તેનો ઉપયોગ કરવાનો અધિકાર છે.
કોર્ટના મતે બાળકોને ઈન્ટરનેટથી સંપૂર્ણપણે દૂર રાખવું યોગ્ય ઉકેલ નથી. તેના બદલે તેમની ઓનલાઈન સુરક્ષા મજબૂત કરવા માટે ટેક્નોલોજી આધારિત વ્યવસ્થા ઊભી કરવાની જરૂર છે.
કોર્ટે સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ્સમાં ‘Child Mode’ જેવી સુવિધાઓનો ઉપયોગ કરવાની સલાહ પણ આપી છે. આવી વ્યવસ્થા દ્વારા બાળકોને હાનિકારક કન્ટેન્ટથી સુરક્ષિત રાખી શકાય અને સાથે જ તેમને માહિતી તથા અભિવ્યક્તિના માધ્યમથી સંપૂર્ણપણે દૂર ન કરવા પડે.
બાળકોને સુરક્ષા અને આઝાદી બંને જરૂરી
બેન્ચે પોતાના અવલોકનમાં જણાવ્યું કે બાળકોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવી જરૂરી છે, પરંતુ તેના નામે તેમની સ્વતંત્રતા સંપૂર્ણપણે છીનવી લેવી યોગ્ય નથી. બંધારણ હેઠળ મળતા અધિકારો બાળકો માટે પણ લાગુ પડે છે. Children Internet Rights અંગે કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે બાળકોને પણ ઈન્ટરનેટ સુધી પહોંચ અને તેનો ઉપયોગ કરવાનો અધિકાર મળવો જોઈએ.
કોર્ટે નોંધ્યું કે ચોક્કસ ઉંમરથી નાના બાળકો પાસે સમજ કે અભિવ્યક્તિની ક્ષમતા જ નથી એવું માનવું યોગ્ય નથી. બાળકોને પણ પોતાના વિચારો વ્યક્ત કરવાનો અને માહિતી મેળવવાનો અધિકાર છે. આથી બાળકોને ઈન્ટરનેટથી સંપૂર્ણપણે વંચિત રાખવાને બદલે ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મને વધુ સુરક્ષિત બનાવવાની જરૂરિયાત પર કોર્ટે ભાર મૂક્યો છે.
ઈન્ટરનેટ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ યોગ્ય ઉકેલ નથી
સુપ્રીમ કોર્ટે સ્વીકાર્યું કે ઈન્ટરનેટના વર્તમાન સ્વરૂપમાં બાળકો માટે કેટલાક જોખમો રહેલા છે. ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ પર હાનિકારક સામગ્રી ઉપલબ્ધ હોવાને કારણે બાળકોની સુરક્ષા અંગે ચિંતા રહે છે.
જોકે, કોર્ટે કહ્યું કે જો પ્લેટફોર્મ હાનિકારક કન્ટેન્ટને શોધવામાં અને તેને દૂર કરવામાં નિષ્ફળ જાય તો તેના કારણે બાળકોની ઈન્ટરનેટ ઍક્સેસ પર જ પ્રતિબંધ મૂકવો યોગ્ય નથી. સમસ્યાનો ઉકેલ બાળકોની પહોંચ રોકવામાં નહીં, પરંતુ ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મની જવાબદારી નક્કી કરવામાં અને સુરક્ષા વ્યવસ્થા મજબૂત કરવામાં છે.
માહિતી મેળવવાનો અધિકાર પણ ઈન્ટરનેટ સાથે જોડાયેલો
કોર્ટે જણાવ્યું કે બંધારણના અનુચ્છેદ 19(1)(a) હેઠળ મળતી વાણી અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતામાં માહિતી તથા વિચારોને જાણવાનો, મેળવવાનો અને શેર કરવાનો અધિકાર પણ સામેલ છે.
આ દૃષ્ટિએ ઈન્ટરનેટ માત્ર મનોરંજન અથવા સોશિયલ મીડિયા માટેનું માધ્યમ નથી. તે માહિતી મેળવવા, વિચારો વ્યક્ત કરવા અને અન્ય લોકો સાથે જોડાવા માટેનું મહત્વપૂર્ણ માધ્યમ બની ગયું છે.
દૂરના વિસ્તારોના બાળકો માટે ઈન્ટરનેટ મહત્વપૂર્ણ
સુપ્રીમ કોર્ટે ઈન્ટરનેટને વિચારો, સર્જનાત્મક અભિવ્યક્તિ અને માહિતીનું મહત્વપૂર્ણ માધ્યમ ગણાવ્યું છે. ખાસ કરીને દૂરના વિસ્તારોમાં રહેતા બાળકો માટે ઈન્ટરનેટ શિક્ષણ અને માહિતી મેળવવાનો મહત્વપૂર્ણ સ્ત્રોત બની શકે છે.
કોર્ટના મતે કેટલાક બાળકો માટે ઓનલાઈન માધ્યમ શીખવા અને નવી માહિતી મેળવવાનો એકમાત્ર વ્યવહારુ રસ્તો પણ હોઈ શકે છે. આ ઉપરાંત વિશેષ જરૂરિયાત ધરાવતા બાળકો માટે પણ ઈન્ટરનેટનું મહત્વ વધારે છે.
ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ તેમને એવા લોકો સાથે જોડાવાની તક આપી શકે છે, જેઓ સમાન પરિસ્થિતિમાંથી પસાર થઈ રહ્યા હોય. તેથી બાળકો માટે ઈન્ટરનેટની સુરક્ષા વધારવી જરૂરી છે, પરંતુ તેમના ઓનલાઈન અધિકારોને સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધિત કરવો યોગ્ય નથી.
