National News : ભારત અને ચીન વચ્ચેનો સરહદ વિવાદ (India China Border Dispute)લાંબા સમયથી બંને દેશો માટે મહત્ત્વનો મુદ્દો રહ્યો છે. આ દરમિયાન ભારતના ભૂતપૂર્વ સેના પ્રમુખ જનરલ મનોજ મુકુંદ નરવણે (Manoj Mukund Naravane)એ જણાવ્યું છે કે ગલવાન અથડામણ (Galwan Clash)પછીની ઘટનાઓએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે ચીન સાથેના સરહદ વિવાદનો લશ્કરી ઉકેલ હવે વ્યવહારુ વિકલ્પ રહ્યો નથી. તેમના મતે, આ મુદ્દાનો ઉકેલ લાવવા માટે વાતચીત અને રાજદ્વારી પ્રયાસો વધુ મહત્ત્વના છે.
નરવણેએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ભારત અને ચીન વચ્ચે સરહદ (India China Border Dispute)ને લઈને મતભેદો હજુ પણ યથાવત્ છે. જ્યાં સુધી આ મતભેદોનો ઉકેલ નહીં આવે ત્યાં સુધી સરહદી વિસ્તારોમાં ઘર્ષણની શક્યતા રહેશે. જોકે, ભારતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સરહદની સ્થિતિમાં એકપક્ષીય રીતે ફેરફાર કરવા માટે બળનો ઉપયોગ સ્વીકાર્ય નથી.
1. ગલવાન અથડામણે બદલી સરહદ વિવાદની દિશા
જૂન 2020માં પૂર્વી લદ્દાખની ગલવાન ખીણમાં ભારતીય અને ચીની સૈનિકો વચ્ચે થયેલી હિંસક અથડામણ (Galwan Clash)બંને દેશોના સંબંધોમાં મોટો વળાંક સાબિત થઈ હતી. આ ઘટનામાં બંને પક્ષે જાનહાનિ થઈ હતી અને ત્યારબાદ વાસ્તવિક નિયંત્રણ રેખા (Line of Actual Control) પર લાંબા સમય સુધી સૈન્ય તણાવ રહ્યો હતો.
નરવણેના જણાવ્યા અનુસાર, ગલવાન પછીના ઘટનાક્રમે એ સ્પષ્ટ કર્યું કે સરહદ વિવાદનો ઉકેલ માત્ર લશ્કરી શક્તિના આધારે લાવી શકાય તેમ નથી. સરહદી વિસ્તારોમાં મતભેદોને કારણે ઘર્ષણ થવાની શક્યતા રહે છે, પરંતુ આવા મુદ્દાઓનો કાયમી ઉકેલ લાવવા માટે રાજદ્વારી અને સંવાદના માર્ગને પ્રાથમિકતા આપવી જરૂરી છે.
2. સરહદ બદલવા બળનો ઉપયોગ સ્વીકાર્ય નહીં
ભૂતપૂર્વ સેના પ્રમુખે જણાવ્યું કે ભારતે સરહદો બદલવા માટે એકપક્ષીય રીતે બળનો ઉપયોગ કરવાના મુદ્દે પોતાનું વલણ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે. ભારત સરહદ વિવાદનો ઉકેલ પરસ્પર સંમતિ અને વાતચીતના માધ્યમથી લાવવા માગે છે.
નરવણેએ ભારત અને ચીનના ખાસ પ્રતિનિધિઓ વચ્ચેની વાટાઘાટોની વ્યવસ્થાને પણ મહત્ત્વપૂર્ણ ગણાવી હતી. તેમના મતે, બંને દેશો વચ્ચેના સરહદી મતભેદો ઉકેલવા માટે આ પ્રકારની સંવાદ પ્રક્રિયા મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
3. ગલવાન બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારતની વિશ્વસનીયતા વધી
નરવણેએ જણાવ્યું કે ગલવાન અથડામણ (Galwan Clash)માંથી મળેલો એક મહત્ત્વનો પાઠ એ છે કે ભારતે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પોતાની વિશ્વસનીયતા વધુ મજબૂત બનાવી છે. તેમના મતે, લશ્કરી, રાજદ્વારી અને રાજકીય એમ ત્રણેય મોરચે ભારતની સ્થિતિને વધુ મજબૂતી મળી છે.
તેમણે સરહદ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદ વચ્ચેના તફાવત તરફ પણ ધ્યાન દોર્યું હતું. આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદ સામાન્ય રીતે સ્પષ્ટ રીતે નિર્ધારિત અને માન્ય હોય છે, જ્યારે ભારત-ચીન વચ્ચેના કેટલાક વિસ્તારોમાં સરહદ અંગે મતભેદો રહ્યા છે. આ જ કારણથી સરહદી વિસ્તારોમાં તણાવની સ્થિતિ વારંવાર ઊભી થાય છે.
4. ભારત-ચીન સંબંધોમાં તણાવ ઘટાડવાના પ્રયાસો
ગલવાન અથડામણ બાદ ભારત અને ચીને પૂર્વી લદ્દાખમાં સૈન્ય તણાવ ઘટાડવા માટે અનેક તબક્કામાં લશ્કરી અને રાજદ્વારી વાટાઘાટો કરી છે. ઓક્ટોબર 2024માં બંને દેશો વચ્ચે ડેપ્સાંગ અને ડેમચોક વિસ્તારોમાં પેટ્રોલિંગ વ્યવસ્થાને લઈને સમજૂતી થઈ હતી. આ સમજૂતીથી 2020ના ગતિરોધ સાથે સંકળાયેલા બાકી રહેલા કેટલાક ઘર્ષણ બિંદુઓ પર તણાવ ઘટાડવામાં મદદ મળી હતી.
ત્યારબાદ બંને દેશોએ દ્વિપક્ષીય સંબંધો (India China Relations)માં સુધારો લાવવા અને સરહદ પર શાંતિ જાળવવાના પ્રયાસો ચાલુ રાખ્યા છે. તેમ છતાં, સરહદનો વ્યાપક વિવાદ હજુ ઉકેલાયો નથી.
નરવણેના નિવેદનનો મુખ્ય સંદેશ એ છે કે ભારત-ચીન સરહદ વિવાદ (India China Border Dispute)નો સ્થાયી ઉકેલ લાવવા માટે સંવાદ, પરસ્પર સમજણ અને રાજદ્વારી પ્રયાસો અનિવાર્ય છે. સરહદ પર શાંતિ જાળવવી બંને દેશોના હિતમાં છે.
