Tech News: અંતરિક્ષ અને ચંદ્ર સાથે જોડાયેલી વાતો હંમેશા લોકોને આશ્ચર્યચકિત કરતી રહી છે. ચંદ્ર પર માણસનું પહોંચવું પોતાનામાં જ ઐતિહાસિક ઘટના હતી, પરંતુ અમેરિકાની સ્પેસ એજન્સી નાસાના એક પ્રયોગની કહાની આજે પણ લોકોને આશ્ચર્યમાં મૂકે છે. આ પ્રયોગમાં કેટલાક વૃક્ષોના બીજને પણ અંતરિક્ષયાત્રા કરાવવામાં આવી હતી. આ બીજ ચંદ્રની આસપાસ ફર્યા અને ત્યારબાદ પૃથ્વી પર પરત લાવવામાં આવ્યા. સમય જતાં આ બીજમાંથી ઉગેલા વૃક્ષોને (Moon Trees) તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા.
આ સમગ્ર કહાની લગભગ 55 વર્ષ જૂના નાસાના એક અનોખા પ્રયોગ સાથે જોડાયેલી છે. આ પ્રયોગનો હેતુ એ જાણવાનો હતો કે અંતરિક્ષની પરિસ્થિતિનો છોડના બીજ પર શું પ્રભાવ પડે છે. તે સમયે વૈજ્ઞાનિકો માટે એ પણ રસપ્રદ સવાલ હતો કે અંતરિક્ષની મુસાફરી કર્યા બાદ આ બીજ પૃથ્વી પર ફરીથી ઉગી શકશે કે નહીં.
અપોલો 14 મિશનમાં ચંદ્ર સુધી પહોંચ્યા હતા બીજ
આ બીજને અમેરિકાના એપોલો ૧૪ મિશન (Apollo 14 Mission) દરમિયાન અંતરિક્ષમાં મોકલવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ 1971માં થયેલા આ મિશનમાં અંતરિક્ષયાત્રી સ્ટુઅર્ટ રૂસા સાથે અનેક પ્રકારના વૃક્ષોના બીજ ચંદ્ર સુધી ગયા હતા.
સ્ટુઅર્ટ રૂસા આ મિશનમાં કમાન્ડ મોડ્યુલ પાઇલટ હતા. તેઓ ચંદ્રની સપાટી પર ઉતર્યા નહોતા, પરંતુ તેમનું અવકાશયાન ચંદ્રની કક્ષામાં ફરતું રહ્યું હતું. આ દરમિયાન તેમના સાથે રાખવામાં આવેલા બીજોએ પણ ચંદ્રની આસપાસની યાત્રા કરી હતી.
રૂસા સાથે એલન શેફર્ડ અને એડગર મિશેલ પણ અપોલો 14 મિશનનો ભાગ હતા. શેફર્ડ અને મિશેલ ચંદ્રની સપાટી પર ઉતર્યા હતા અને ત્યાં સંશોધન તથા વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ કરી હતી. બીજી તરફ રૂસા કમાન્ડ મોડ્યુલમાં રહીને ચંદ્રની કક્ષામાં ફરતા રહ્યા હતા.
સ્ટુઅર્ટ રૂસાને જ કેમ પસંદ કરવામાં આવ્યા?
સ્ટુઅર્ટ રૂસાની પસંદગી પાછળ પણ એક રસપ્રદ કારણ હતું. અંતરિક્ષયાત્રી બનતા પહેલાં તેઓ અમેરિકન ફોરેસ્ટ સર્વિસ સાથે જોડાયેલા હતા અને સ્મોકજમ્પર તરીકે કામ કરી ચૂક્યા હતા.
સ્મોકજમ્પર એવા પ્રશિક્ષિત કર્મચારીઓ હોય છે જે વિમાન અથવા હેલિકોપ્ટર દ્વારા જંગલોમાં ઉતરીને આગ સામે લડવામાં મદદ કરે છે. રૂસાનો વન અને વૃક્ષો સાથેનો આ અનુભવ તેમને આ પ્રયોગ માટે યોગ્ય બનાવતો હતો.
આ કારણે નાસા અને અમેરિકન ફોરેસ્ટ સર્વિસે મળીને બીજોને અંતરિક્ષમાં મોકલવાનો પ્રયોગ હાથ ધર્યો હતો. બીજોને ખાસ કિટમાં પેક કરવામાં આવ્યા હતા, જેથી તેઓ મિશન દરમિયાન સુરક્ષિત રહી શકે.
કયા વૃક્ષોના બીજ ચંદ્ર સુધી ગયા?
આ પ્રયોગમાં વિવિધ પ્રકારના વૃક્ષોના બીજ સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા. તેમાં પાઈન, સિકેમોર, સ્વીટગમ, રેડવુડ અને ડગ્લસ ફિર જેવા વૃક્ષોના બીજનો સમાવેશ થતો હતો.
આ બીજ ચંદ્રની સપાટી પર મૂકવામાં આવ્યા નહોતા. સ્ટુઅર્ટ રૂસા તેમને પોતાના કન્ટેનરમાં રાખીને ચંદ્રની કક્ષામાં લઈ ગયા હતા. એટલે આ બીજને સીધા ચંદ્રના વાતાવરણમાં રાખીને પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું નહોતું, પરંતુ તેઓ ચંદ્ર સુધીની અંતરિક્ષયાત્રાનો ભાગ બન્યા હતા.
પૃથ્વી પર પરત આવ્યા બાદ શું થયું?
અપોલો 14 મિશન પૂર્ણ થયા બાદ બીજ પૃથ્વી પર પરત લાવવામાં આવ્યા. ત્યારબાદ વૈજ્ઞાનિકોએ તેમને ઉગાડવાનો પ્રયાસ કર્યો. આશ્ચર્યજનક રીતે આમાંથી ઘણા બીજ સફળતાપૂર્વક અંકુરિત થયા અને છોડમાં વિકસ્યા.
આ છોડને અલગ–અલગ સ્થળોએ રોપવામાં આવ્યા. આ રીતે ચંદ્ર સુધીની યાત્રા કરી ચૂકેલા બીજમાંથી પૃથ્વી પર વૃક્ષો ઉગવા લાગ્યા. આ વૃક્ષો બાદમાં (Moon Trees) તરીકે જાણીતા બન્યા.
આ વૃક્ષો માત્ર વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગની યાદગીરી નહોતા, પરંતુ માનવજાતની અંતરિક્ષ સુધી પહોંચવાની ક્ષમતા અને પૃથ્વી સાથેના તેના સંબંધનું પણ પ્રતીક બની ગયા.
Moon Treesની ખાસિયત શું છે?
ચંદ્ર વૃક્ષો Moon Trees ને લઈને સૌથી રસપ્રદ બાબત એ છે કે તેમના બીજ પૃથ્વી છોડીને ચંદ્ર સુધી ગયા હતા અને ફરી પૃથ્વી પર પરત આવ્યા હતા. ત્યારબાદ તેમાંથી વૃક્ષો ઉગાડવામાં આવ્યા.
જોકે, આ વૃક્ષો ચંદ્ર પર ઉગેલા વૃક્ષો નથી. આ વાત સમજવી મહત્વપૂર્ણ છે. બીજને ચંદ્રની સપાટી પર રોપવામાં આવ્યા નહોતા. તેઓ સ્ટુઅર્ટ રૂસા સાથે ચંદ્રની કક્ષામાં ફર્યા હતા અને પછી પૃથ્વી પર પાછા આવ્યા હતા.
આ પ્રયોગે વૈજ્ઞાનિકોને છોડના બીજ અને અંતરિક્ષયાત્રા વચ્ચેના સંબંધને સમજવાની એક નવી તક આપી હતી. તે સમય માટે આ એક અનોખો વિચાર હતો અને આજે પણ તેની કહાની અંતરિક્ષ સંશોધનના રસપ્રદ પ્રકરણોમાં સામેલ છે.
આજે પણ આ વૃક્ષોની યાદગીરી જીવંત
અપોલો 14 મિશન બાદ ઉગાડવામાં આવેલા કેટલાક વૃક્ષો આજે પણ વિવિધ સ્થળોએ જોવા મળે છે. કેટલાક વૃક્ષો શાળાઓ, યુનિવર્સિટીઓ, સરકારી સંસ્થાઓ અને અન્ય જાહેર સ્થળોએ રોપવામાં આવ્યા હતા.
આ વૃક્ષો લોકોને માત્ર એક ઐતિહાસિક અંતરિક્ષ મિશનની યાદ અપાવતા નથી, પરંતુ એ પણ બતાવે છે કે અંતરિક્ષ સંશોધનનો સંબંધ માત્ર ચંદ્ર, રોકેટ અને અંતરિક્ષયાત્રીઓ પૂરતો મર્યાદિત નથી. ક્યારેક એક નાનું બીજ પણ માનવજાતની સૌથી મોટી અંતરિક્ષ યાત્રાનો ભાગ બની શકે છે.
અપોલો 14 મિશનના આ અનોખા પ્રયોગને કારણે ચંદ્ર સુધી ગયેલા બીજમાંથી ઉગેલા વૃક્ષોને આજે (Moon Trees) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ કહાની વિજ્ઞાન, અંતરિક્ષ અને કુદરત વચ્ચેના અનોખા સંબંધનું સુંદર ઉદાહરણ છે.
