પોલીસને મદદ કરવા માટે એક સંસ્થા છે જેનું નામ હોમગાર્ડ વિભાગ છે. હવે સવાલ એ થાય છે કે આ હોમગાર્ડ કોણ છે અને તેમનું શું કામ છે? તો ચાલો જાણીએ હોમગાર્ડ વિશે વિગતવાર.

બોમ્બે પ્રાંતમાં હોમગાર્ડની સ્થાપના થઈ
કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવામાં પોલીસની ભૂમિકા દરેક વ્યક્તિ જાણે છે, પરંતુ કેટલાક વિભાગો એવા છે જે પોલીસને આ કાર્ય કરવામાં મદદ કરે છે. આવી જ એક સંસ્થા છે જેનું નામ હોમગાર્ડ વિભાગ છે. હવે સવાલ એ થાય છે કે આ હોમગાર્ડ કોણ છે અને તેમનું શું કામ છે? તો ચાલો જાણીએ હોમગાર્ડ વિશે વિગતવાર.

જેઓ હોમગાર્ડ છે
હોમગાર્ડ (હોમ ગાર્ડ) અંગ્રેજી ભાષાનો શબ્દ છે. જેનો અર્થ ‘ગૃહ રક્ષક ‘ થાય છે. વાસ્તવમાં, તે એક સ્વૈચ્છિક દળ છે, જે ભારતમાં પોલીસને મદદ કરવા માટે બનાવવામાં આવ્યું હતું. માહિતી અનુસાર, બોમ્બે પ્રાંતમાં 6 ડિસેમ્બર 1946ના રોજ હોમગાર્ડની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. બ્રિટિશ શાસને કોઈપણ કટોકટીની પરિસ્થિતિમાં નાગરિકોની સુરક્ષા માટે પોલીસ અને સેના સહિત અન્ય સુરક્ષા એજન્સીઓને મદદ કરવા હોમગાર્ડ અને સિવિલ ડિફેન્સની રચના કરી હતી.

તે સમયે, ગૃહ મંત્રાલય હેઠળના રાજ્યો અને કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશો માટે હોમગાર્ડની રચના કરવામાં આવી હતી. દેશ આઝાદ થયા બાદ 1962માં હોમગાર્ડ સંસ્થાનું પુનઃગઠન કરવામાં આવ્યું હતું. જોકે કેટલીક જગ્યાએ તેના નાના એકમો હાજર હતા.

હોમગાર્ડ માટે પાત્રતા
હોમગાર્ડમાં ભરતી માટે ભારતીય નાગરિક હોવું જરૂરી છે. આ માટે 18 થી 50 વર્ષની વય મર્યાદા છે. તમામ જિલ્લાઓમાં હોમગાર્ડના જવાનો પોલીસના મદદનીશ તરીકે તૈનાત છે. કોઈપણ પ્રકારની કટોકટીની સ્થિતિમાં હોમગાર્ડ ઇમરજન્સી ફોર્સ તરીકે પણ કામ કરે છે. હોમગાર્ડમાં સામાન્ય કાર્યકાળ માત્ર 60 વર્ષની ઉંમર સુધીનો હોય છે.

દેશના મોટાભાગના રાજ્યોમાં હોમગાર્ડ સંગઠનો સક્રિય છે. જેની અંદાજિત સંખ્યા 573,793 છે. હોમગાર્ડ જવાનોને તાલીમ આપવા માટે વિવિધ રાજ્યોમાં તાલીમ કેન્દ્રોની સ્થાપના કરવામાં આવી છે. તાલીમમાં ટીમ તેમજ વ્યક્તિગત તાલીમનો સમાવેશ થાય છે. હોમગાર્ડના જવાનોને 303 લી-એનફિલ્ડ, એસએમએલ રાઇફલ્સ, સ્ટેન અને બ્રેન ગનથી સજ્જ અને તાલીમ આપવામાં આવે છે.

હોમગાર્ડ્સ ઘણીવાર ખાકી યુનિફોર્મમાં જોવા મળે છે. તેમનો યુનિફોર્મ બિલકુલ પોલીસ જેવો છે. નાગરિક સમાજના વિવિધ વર્ગોમાં હોમગાર્ડની ભરતી કરવામાં આવે છે. તેમની પોસ્ટિંગ માત્ર ગૃહ જિલ્લાઓ અનુસાર કરવામાં આવે છે.