છેલ્લા બે વખતની સરખામણીમાં આ વખતે ભાજપ 272ના એકલ બહુમતીના આંકડાથી દૂર છે. આ લોકસભા ચૂંટણીમાં ભાજપે 240 બેઠકો જીતી હતી. તે બહુમતીના નિશાનથી 32 પોઈન્ટ દૂર હતી. TDP અને JDUના સમર્થનથી નરેન્દ્ર મોદીએ સતત ત્રીજી વખત સરકાર બનાવી છે. આંધ્રપ્રદેશના મુખ્યમંત્રી ચંદ્રબાબુ નાયડુની ટીડીપીને લોકસભાની ચૂંટણીમાં 16 બેઠકો અને બિહારના મુખ્યમંત્રી નીતિશ કુમારની JDUને 12 બેઠકો પર જીતના આધારે ભાજપના નેતૃત્વવાળી ગઠબંધન એનડીએએ સરકાર બનાવી છે. એટલા માટે બહુમતીના આંકડાઓથી દૂર ભાજપ માટે સ્પીકરનું પદ ખૂબ મહત્વનું છે. ચાલો સમજીએ કે આ પોસ્ટ કેટલી મહત્વપૂર્ણ છે. છેલ્લી બે લોકસભામાં ભાજપના સુમિત્રા મહાજન અને ઓમ બિરલા વક્તા હતા.

સ્પીકરનું પદ કેટલું શક્તિશાળી છે?

લોકસભાના વડા અને પ્રમુખ અધિકારી સ્પીકર છે. લોકસભા કેવી રીતે ચાલશે તેની સંપૂર્ણ જવાબદારી સ્પીકરની છે. બંધારણના અનુચ્છેદ 108 હેઠળ, સ્પીકર સંસદના બંને ગૃહોની સંયુક્ત બેઠકની અધ્યક્ષતા કરે છે. સ્પીકર સંસદીય બેઠકોનો એજન્ડા નક્કી કરે છે. તે સ્થગિત દરખાસ્ત અથવા અવિશ્વાસની દરખાસ્તને પણ મંજૂરી આપે છે. જો ગૃહના કોઈપણ નિયમ પર કોઈ વિવાદ હોય, તો તે આ સંબંધમાં તે નિયમનું અર્થઘટન કરે છે અને તે નિયમને ગૃહમાં લાગુ કરાવે છે, જેને કોઈપણ અદાલતમાં પડકારી શકાતો નથી. સ્પીકરનું પદ પક્ષપાતથી મુક્ત હોવું જોઈએ. શિક્ષાનું ઉલ્લંઘન કરનારા સાંસદોને સ્પીકર સસ્પેન્ડ પણ કરી શકે છે. સ્પીકરનું મુખ્ય કામ સરકારના હિતોનું રક્ષણ કરવાનું છે. જો તે સરકાર સાથે અસંમત હોય તો સમસ્યાઓ ઊભી થઈ શકે છે.

સ્પીકર પાસે પણ આ શક્તિ છે

કયો સભ્ય સંસદમાં કોઈપણ ખરડા અથવા મહત્વના મુદ્દાઓ પર મતદાન કરી શકે છે અને કોણ નહીં. ગૃહની કામગીરી ક્યારે થશે અને ક્યારે સ્થગિત કરવામાં આવશે. કાયદેસર રીતે, આ તમામ નિર્ણયો માત્ર લોકસભા અધ્યક્ષ દ્વારા લેવામાં આવે છે. કોઈપણ સાંસદને એક પક્ષમાંથી બીજા પક્ષમાં જવાથી રોકવા માટે રાજીવ ગાંધી સરકારે 1985માં પક્ષપલટા વિરોધી કાયદો લાવ્યો હતો. પક્ષપલટા વિરોધી કાયદા હેઠળ પક્ષ બદલનારા સભ્યોની ગેરલાયકાત અંગે પણ સ્પીકર નિર્ણય લે છે. જોકે, 1992માં સુપ્રીમ કોર્ટે એક નિર્ણયમાં સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે સ્પીકરના નિર્ણયને કોર્ટમાં પડકારી શકાય છે.

બંને સાથીદારોનું શું કહેવું છે?

લોકસભા સ્પીકર માટે ટીડીપી નેતાઓનું કહેવું છે કે સ્પીકર ઉમેદવાર માટે ચૂંટણી એનડીએ સહયોગીઓની સંમતિથી જ થશે. તે જ સમયે, જેડીયુના નેતા કેસી ત્યાગીએ સંકેત આપ્યો છે કે જેડીયુ ભાજપ જે પણ ઉમેદવાર પસંદ કરશે તેને સમર્થન આપશે. બંધારણની કલમ 93 જણાવે છે કે ગૃહ, શક્ય તેટલી વહેલી તકે, તેના બે સભ્યોને સ્પીકર અને ડેપ્યુટી સ્પીકર તરીકે પસંદ કરશે.

વિપક્ષ સાથે તાલ મિલાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે

વાસ્તવમાં, સ્વતંત્ર ભારતમાં અત્યાર સુધી, લોકસભાના સ્પીકર હંમેશા સર્વસંમતિથી ચૂંટાતા આવ્યા છે. માનવામાં આવે છે કે આ વખતે ઈન્ડિયા બ્લોક પણ સ્પીકરની ચૂંટણી લડી શકે છે. એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે વિપક્ષી ગઠબંધન ડેપ્યુટી સ્પીકર પદની માંગ કરી રહ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં જો તેમને ડેપ્યુટી સ્પીકરનું પદ ન મળે તો તેઓ સ્પીકરની ચૂંટણી પણ લડી શકે છે. સરકાર સ્પીકરની ચૂંટણીના મામલામાં વિપક્ષી પાર્ટીઓનો સહયોગ મેળવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. સામાન્ય રીતે સ્પીકરનું પદ શાસક પક્ષને અને ડેપ્યુટી સ્પીકરનું પદ વિપક્ષને જાય છે, પરંતુ ગત લોકસભામાં ડેપ્યુટી સ્પીકરનું પદ ખાલી હતું.

બંધારણમાં સ્પીકરની ચૂંટણીની જોગવાઈ છે.

બંધારણના અનુચ્છેદ 93માં લોકસભાના અધ્યક્ષ અને ઉપસભાપતિની ચૂંટણીની જોગવાઈ છે. સંસદનું વિશેષ સત્ર 24 જૂનથી શરૂ થઈ રહ્યું છે. નવા સાંસદો બે દિવસમાં શપથ લેશે. આવી સ્થિતિમાં લોકસભા સ્પીકરની ચૂંટણી 26 જૂને થશે જ્યારે ડેપ્યુટી સ્પીકરની ચૂંટણીની તારીખ સ્પીકર નક્કી કરશે. 27 જૂને રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ સંસદના સંયુક્ત સત્રને સંબોધિત કરશે.

પહેલા પ્રોટેમ સ્પીકર બનાવવામાં આવશે

નવી સરકારની રચના પછી, સાંસદોને શપથ લેવડાવવા માટે પ્રોટેમ સ્પીકરની નિમણૂક કરવામાં આવે છે, જે પરંપરા અનુસાર લોકસભાના સૌથી વરિષ્ઠ સભ્ય છે. લોકસભા સ્પીકરની પસંદગી પ્રોટેમ સ્પીકરની દેખરેખ હેઠળ થાય છે. સરકાર અને વિપક્ષ મળીને સ્પીકરના ઉમેદવારનું નામ જાહેર કરે છે. આ પછી વડાપ્રધાન અથવા સંસદીય બાબતોના મંત્રી ઉમેદવારના નામનો પ્રસ્તાવ મૂકે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે પીએમ મોદી 26 જૂને સ્પીકર ઉમેદવારના નામનો પ્રસ્તાવ મૂકશે.

સ્પીકરની ચૂંટણીમાં પણ વોટિંગ શક્ય છે

જો એક કરતા વધુ ઉમેદવારો હોય, તો એક પછી એક અલગ-અલગ નામોની દરખાસ્ત કરવામાં આવે છે અને જો જરૂરી હોય તો મતદાન પણ હાથ ધરવામાં આવે છે. જેના નામની દરખાસ્ત સ્વીકારવામાં આવે છે તે સ્પીકર તરીકે ચૂંટાય છે. સ્પીકરનો કાર્યકાળ તેમની ચૂંટણીની તારીખથી લઈને આગામી લોકસભાની પ્રથમ બેઠકના તુરંત પહેલા સુધીનો હોય છે.

ડેપ્યુટી સ્પીકર કેવી રીતે ચૂંટાય છે?

સ્પીકરની ચૂંટણીની તારીખ રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે, જ્યારે ડેપ્યુટી સ્પીકરની ચૂંટણીની તારીખ સ્પીકર દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે. ડેપ્યુટી સ્પીકરની ચૂંટણી પણ સ્પીકરની ચૂંટણીની જેમ જ કરવામાં આવે છે. જો એક જ ઉમેદવાર હોય તો તેની દરખાસ્ત ગૃહમાં મૂકવામાં આવે છે અને પસાર થાય છે. જ્યારે એક કરતા વધુ ઉમેદવારો હોય ત્યારે મતદાન કરવામાં આવે છે. લોકસભાનો સભ્ય હોય તે જ સ્પીકર અને ડેપ્યુટી સ્પીકર બની શકે છે. બંનેનો કાર્યકાળ પાંચ વર્ષનો છે.

જ્યારે અટલ સરકારમાં ટીડીપી સ્પીકર હતી

13 માર્ચ, 1998 ના રોજ, અટલ બિહારી વાયપેયીના નેતૃત્વમાં એનડીએ સરકારની રચના થઈ. તે સમયે પણ ટીડીપીએ ભાજપ સરકારને સમર્થન આપ્યું હતું. તે સમયે પણ ટીડીપીએ પોતાના નેતા જીએમસી બાલયોગીને સ્પીકર બનાવ્યા હતા. 13 મહિના સુધી સરકાર પર શાસન કર્યા પછી, એનડીએના અન્ય સહયોગી ડીએમકેએ અચાનક અટલ સરકારમાંથી ટેકો પાછો ખેંચી લીધો. આ પછી લોકસભા અધ્યક્ષની જવાબદારી મહત્વની બની ગઈ.

અટલ સરકાર સામે અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ આવ્યો

તત્કાલિન ટીડીપી સ્પીકર બાલયોગીએ કેન્દ્રમાં સત્તારૂઢ અટલ સરકારને તેની બહુમતી ચકાસવા માટે 17 એપ્રિલ 1999ના રોજ લાવવામાં આવેલા અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ પર મતદાન કરાવ્યું હતું.

બાલયોગીની એક સ્લિપ રમત બગાડી હતી

સ્પીકર બાલયોગીએ લોકસભાના મહાસચિવ એસ ગોપાલન તરફ એક કાપલી લંબાવી. તે સ્લિપમાં, બાલયોગીએ કોંગ્રેસના સાંસદ ગિરધર ગોમાંગને તેમના અંતરાત્માના આધારે મતદાન કરવાની મંજૂરી આપી હતી. વાસ્તવમાં, ગોમાંગ ફેબ્રુઆરીમાં જ ઓડિશાના મુખ્ય પ્રધાન બન્યા હતા, પરંતુ ત્યાં સુધી તેમણે લોકસભાના સભ્યપદેથી રાજીનામું આપ્યું ન હતું. ગૃહના સભ્ય હોવાના કારણે તેમને મત આપવાનો અધિકાર હતો. ગોમાંગે અટલ સરકાર વિરુદ્ધ પોતાનો મત આપ્યો હતો. અટલ સરકારની તરફેણમાં 269 અને વિરોધમાં 270 મત પડ્યા હતા.

આ પણ વાંચો:‘કોંગ્રેસ રાજકીય પક્ષ નથી પરંતુ પરિવારની કંપની છે’, પ્રિયંકા ગાંધીને વાયનાડ બેઠક આપવા પર ભાજપના પ્રહાર

આ પણ વાંચો:જમ્મુ-કાશ્મીર વિધાનસભા ચૂંટણી માટે ભાજપે કમર કસી

 આ પણ વાંચો:PM મોદી આજે ખેડૂતોને સન્માન નિધિનો 17મો હપ્તો કરશે જાહેર , કાશી વિશ્વનાથની પૂજા કરશે