Kutch-Khavda News : ભારત સરકારે પાકિસ્તાન સરહદ પર રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પ્રોટોકોલમાં છૂટછાટ આપી હતી, જેથી નવીનીકરણીય ઉર્જા પાર્ક માટે માર્ગ મોકળો થાય, આ પ્રોજેક્ટ આખરે ભારતના સૌથી ધનિક વ્યક્તિઓમાંના એક ગૌતમ અદાણીને સોંપવામાં આવ્યો હતો, એમ સત્તાવાર દસ્તાવેજો દર્શાવે છે. અદાણી ગ્રુપ ગુજરાત રાજ્યના કચ્છમાં ખાવડા પ્લાન્ટનું નિર્માણ કરી રહ્યા છે, જે વિશ્વનો સૌથી મોટો નવીનીકરણીય પ્રોજેક્ટ છે. આ સમૂહ અદાણી દ્વારા નિયંત્રિત છે, જેમના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથેના નજીકના સંબંધો તાજેતરમાં ભારે તપાસ હેઠળ છે.

નવેમ્બરમાં, US સરકારે કચ્છના ખાવડા સંકુલમાંથી નવીનીકરણીય ઉર્જા સાથે સંકળાયેલી કરોડો ડોલરની લાંચ યોજનામાં તેમની સંડોવણી બદલ અબજોપતિ પર છેતરપિંડીનો આરોપ મૂક્યો હતો. તેમણે આ દાવાઓને નકારી કાઢ્યા છે. અદાણી ગ્રુપે ભારતના વિકસતા ગ્રીન એનર્જી સેક્ટરમાં પ્રભુત્વ મેળવ્યું છે અને ખાવડા ગ્રુપની નવીનીકરણીય ઉર્જા માટેની મહત્વાકાંક્ષાઓના કેન્દ્રમાં છે. આ પ્લાન્ટને ભારતની ઊર્જા સ્વ-નિર્ભરતા અને 2020 માં મોદી દ્વારા લોન્ચ કરવામાં આવનાર નવીનીકરણીય પ્રતિજ્ઞાઓ માટે પૂરતો મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.

ગાર્ડિયન દ્વારા જોવામાં આવેલા ખાનગી સંદેશાવ્યવહાર અને ગુપ્ત સરકારી મિનિટ્સમાં સંરક્ષણ મંત્રાલયે ભારત-પાકિસ્તાન સરહદ પરના સંવેદનશીલ પ્રદેશને વ્યાપારી રીતે શક્ય બનાવવા માટે વિકાસકર્તાઓ વતી સુરક્ષા પ્રોટોકોલમાં સુધારો કર્યો હોવાનું દર્શાવ્યા પછી હવે આ પ્રોજેક્ટ પર રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા ચિંતાઓ ઉભી થઈ છે. અદાણી ગ્રુપ ગુજરાત સરકાર દ્વારા ભાડે આપેલી જમીન પર, કચ્છના રણમાં પાકિસ્તાનની સરહદથી 1 કિમી (0.6 માઇલ) દૂર સૌર પેનલ અને પવન ટર્બાઇનનું નિર્માણ કરી રહ્યું છે. ભૂતકાળમાં ભારત-પાકિસ્તાન સંઘર્ષોમાં કચ્છના રણને નિશાન બનાવવામાં આવ્યું હતું અને તે પાકિસ્તાન સાથેના વિવાદિત પ્રદેશ સર ક્રીકની બાજુમાં છે, બંને દેશો 4 વખત યુદ્ધ તરફ ગયા છે.

અગાઉના રાષ્ટ્રીય સંરક્ષણ પ્રોટોકોલમાં પાકિસ્તાનની સરહદથી 10 કિમી સુધી હાલના ગામડાઓ અને રસ્તાઓની બહાર કોઈપણ મોટા બાંધકામની મંજૂરી નહોતી, જેના કારણે મોટા પાયે સોલાર પેનલની સ્થાપના અટકાવી શકાતી હતી. પરંતુ દસ્તાવેજો દર્શાવે છે કે મોદીના ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) દ્વારા નિયંત્રિત ગુજરાત સરકારે કચ્છના રણમાં સૌર અને પવન બંને પ્રકારના બાંધકામ માટે જમીન ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે પ્રોટોકોલમાં છૂટછાટ આપવા માટે ઉચ્ચ સ્તરે લોબિંગ કર્યું હતું.

સત્તાવાર સંદેશાવ્યવહાર અનુસાર, ગુજરાતના અધિકારીઓ દ્વારા એપ્રિલ 2023 પહેલા વડાપ્રધાન કાર્યાલયને એક પત્ર લખવામાં આવ્યો હતો, જેમાં આ મુદ્દો સંરક્ષણ મંત્રાલય સમક્ષ ઉઠાવવાની વિનંતી કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ 21 એપ્રિલ 2023 ના રોજ દિલ્હીમાં ગુજરાત સરકારના સૌર પ્રસ્તાવ પર ચર્ચા કરવા માટે એક ગુપ્ત સરકારી બેઠક બોલાવવામાં આવી હતી. જેમાં લશ્કરી કામગીરીના મહાનિર્દેશક અને ગુજરાત અને નવીનીકરણીય ઉર્જા મંત્રાલયના અધિકારીઓએ હાજરી આપી હતી.

બેઠકની ગુપ્ત મિનિટ્સ અનુસાર, વરિષ્ઠ લશ્કરી અધિકારીઓ દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદ પર ટાંકી ગતિશીલતા અને સુરક્ષા દેખરેખ માટે સૌર પેનલ્સની અસરો અંગે “આશંકા” વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. જો કે, વિકાસકર્તાઓએ ખાતરી આપી હતી કે “દુશ્મન ટાંકીની હિલચાલથી થતા કોઈપણ ખતરાને ઘટાડવા માટે સૌર પ્લેટફોર્મ પૂરતા હશે”. સૌર પેનલના કદમાં ફેરફાર કરવા માટે લશ્કરી અધિકારીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલી અન્ય વિનંતીઓને વિકાસકર્તાઓ દ્વારા “આર્થિક રીતે સધ્ધર” ન હોવાના આધારે નકારી કાઢવામાં આવી હતી. બેઠકના અંતે સંરક્ષણ મંત્રાલયે “પરસ્પર સર્વસંમતિ” સાથે સંમતિ દર્શાવી કે પાકિસ્તાનથી 1 કિમી નજીક સૌર પેનલ અને પવન ટર્બાઇન બનાવવાની મંજૂરી આપવામાં આવે, જેથી જમીન નવીનીકરણીય ઉર્જા માટે આર્થિક રીતે સક્ષમ બને.

મોદી સરકારે 8 મે 2023 સુધીમાં આ નિર્ણયને ઔપચારિક બનાવી દીધો હતો. તમામ મંત્રાલયોને એક સૂચના જારી કરવામાં આવી હતી, જેમાં માળખાગત વિકાસ અંગેના માર્ગદર્શિકામાં છૂટછાટની પુષ્ટિ કરવામાં આવી હતી. જે ફક્ત ભારત-પાકિસ્તાન સરહદ પર જ નહીં, પરંતુ બાંગ્લાદેશ, ચીન, મ્યાનમાર અને નેપાળને અડીને આવેલી જમીન પર પણ લાગુ પડતી હતી. તે તેની સમગ્ર અસ્થિર સરહદ પર ભારતની વ્યૂહાત્મક સ્થિતિમાં નોંધપાત્ર ફેરફારનો સંકેત આપે છે.

લશ્કરી નિષ્ણાતોએ સરહદી નિયમો હળવા કરવા અને પાકિસ્તાનની આટલી નજીક ભારતની સૌથી મૂલ્યવાન ખાનગી ઊર્જા સંપત્તિઓમાંની એક બનાવવાના નિર્ણયના સુરક્ષા પરિણામો અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. ભારતીય સૈન્યના નિવૃત્ત કર્નલ અને સંરક્ષણ વિશ્લેષક અજય શુક્લાએ જણાવ્યું હતું કે: “ભારત-પાકિસ્તાન સરહદથી સરળતાથી પહોંચી શકાય તેવા અંતરે હાઇબ્રિડ પવન અને સૌર ઉર્જા ઉત્પાદન સંપત્તિ બનાવવી એ વ્યૂહાત્મક રીતે મૂર્ખામીભર્યું છે. “વાણિજ્યિક શોષણ માટે સસ્તી જમીન ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે સરહદ સંરક્ષણ ધોરણો અને પ્રોટોકોલમાં ફેરફાર કરીને, લશ્કર ખાનગી વ્યાપારી લાભ માટે અસરકારક રીતે વધુ વિસ્તૃત સંરક્ષણ જવાબદારીઓ લઈ રહ્યું છે.”

એક વરિષ્ઠ સેવારત અધિકારીના જણાવ્યા મુજબ, નીતિમાં ફેરફારથી સેનાના રેન્કમાં આશ્ચર્ય અને ચિંતા ફેલાઈ ગઈ. આ વિસ્તારમાં કામગીરીનું નિરીક્ષણ કરતા વરિષ્ઠ સૈન્ય અધિકારીઓ સાથે આ નિર્ણય અંગે સલાહ લેવામાં આવી ન હતી. મીડિયા સાથે વાત કરવા માટે અધિકૃત ન હોય તેવા 2 વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ પ્રશ્ન કર્યો કે પાકિસ્તાન તરફથી કોઈપણ સુરક્ષા ખતરો અથવા ઘૂસણખોરીની સ્થિતિમાં સૈન્ય કેવી રીતે એકત્ર થઈ શકે છે, જેમ કે ભૂતકાળમાં કચ્છના રણમાં થયું છે. “જો માઇન્સ, એન્ટી-ટેન્ક અને એન્ટી-પર્સનલ નાખવાની જરૂર પડે તો શું થાય ? આક્રમક અને રક્ષણાત્મક કામગીરીમાં જગ્યા અને આશ્ચર્યની વિભાવના વિશે શું ?” એક અધિકારીએ પૂછ્યું. બીજા એક વ્યક્તિએ ડેવલપર્સ દ્વારા આપવામાં આવેલી ખાતરી પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો કે દુશ્મન ટેન્કોને રોકવા માટે સોલાર પેનલ પૂરતા હશે. “અમે ભારતીય પ્રદેશનું રક્ષણ કરવા માટે વ્યાવસાયિક જરૂરિયાતો સાથે સમાધાન કર્યું છે,” તેમણે કહ્યું.

સોદો કેવી રીતે થયો

દિલ્હીમાં એપ્રિલ 2023 માં બેઠક બોલાવવામાં આવી હતી તે સમયે પાકિસ્તાનની સૌથી નજીકની 230 ચોરસ કિલોમીટર (90 ચોરસ માઇલ) જમીન સરકારી સાહસ, સોલાર એનર્જી કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (SECI) ને ફાળવવામાં આવી હતી. પરંતુ ઓગસ્ટ સુધીમાં, સંરક્ષણ મંત્રાલયે સરહદી નિયમોમાં છૂટછાટ આપવા સંમતિ આપ્યા પછી – જમીનને નવીનીકરણીય બાંધકામ માટે 10 ગણી વધુ મૂલ્યવાન બનાવી – તે અદાણી જૂથના હાથમાં હતી.

ગુપ્ત સંદેશાવ્યવહારમાં જણાવાયું છે કે મે મહિનાની શરૂઆતમાં મોદીના નવીનીકરણીય ઉર્જા મંત્રી આરકે સિંહની અધ્યક્ષતામાં મળેલી બેઠકમાં SECI ને જમીન “સમર્પણ” કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવ્યા હતા. SECI એ 17 જુલાઈ 2023 ના રોજ લખેલા પત્રમાં ગુજરાત સરકારને જમીન પાછી સોંપી હતી, જેમાં સ્પષ્ટપણે કહેવામાં આવ્યું હતું કે તેને સરહદ પ્રોટોકોલમાં ફાયદાકારક ફેરફારો વિશે જાણ કરવામાં આવી નથી અને તેને જાળવી રાખવું “વ્યાવસાયિક રીતે વ્યવહારુ” નથી.

જોકે, અદાણી ગ્રુપને જાણ કરવામાં આવી હતી. SECI જમીન આપવા માટે સંમત થયાના 2 અઠવાડિયા પહેલા કંપનીએ ગુજરાતના અધિકારીઓને પત્ર લખીને “સુધારેલા” સરહદ પ્રોટોકોલના પ્રકાશમાં તેને હસ્તગત કરવામાં રસ દર્શાવ્યો હતો, જે ગાર્ડિયન દ્વારા જોવામાં આવ્યો હતો. ઓગસ્ટમાં ભાજપના મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વ હેઠળ ગુજરાત સરકારની સમિતિએ જમીન ફરીથી ફાળવી હતી. ઘણી સરકારી સંસ્થાઓએ બોલી લગાવી હતી, પરંતુ આખરે અદાણી ગ્રુપને 190 ચોરસ કિલોમીટર ભાડે આપવામાં આવ્યું હતું, જેમાંથી 255 ચોરસ કિલોમીટર જમીન આપવામાં આવી હતી.

આ નિર્ણય અદાણી ગ્રુપ માટે ખૂબ જ નફાકારક હતો. ખાવડા હવે 445 ચોરસ કિમીમાં ફેલાયેલો છે, જે પેરિસ કરતા ચાર(4) ગણો મોટો વિસ્તાર છે, અને તેની ટોચ પર કંપની દાવો કરે છે કે આ પાર્ક 30GW નવીનીકરણીય ઉર્જા ઉત્પન્ન કરશે – જે બેલ્જિયમ, ચિલી અથવા સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડ જેવા સમગ્ર રાષ્ટ્રોને વીજળી આપવા માટે પૂરતી છે. ગૂગલ તેના ગ્રાહકોમાંનો એક હશે.

એક નિવેદનમાં, અદાણીના પ્રવક્તાએ જણાવ્યું હતું કે: “અમે રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકારના તમામ કાયદાઓ અને નિયમોનું સંપૂર્ણપણે પાલન કરીએ છીએ અને સંબંધિત સક્ષમ અધિકારીઓ પાસેથી તમામ જરૂરી મંજૂરીઓ મેળવી લીધી છે. “આ પ્રોજેક્ટ માટે જમીન ફાળવણી નીતિ માર્ગદર્શિકાનું પાલન કરે છે અને તે ભારતની સૌથી મોટી નવીનીકરણીય ઊર્જા કંપની અદાણી ગ્રીન એનર્જીના પ્રમાણપત્રો અને કામગીરી પર આધારિત છે.”

ભારત સરકારે ટિપ્પણી માટેની વિનંતીનો જવાબ આપ્યો ન હતો.

વિપક્ષી રાજકારણીઓ વારંવાર મોદી સરકાર અને ભાજપ રાજ્ય સરકારો પર ભ્રષ્ટ સોદાઓમાં પ્રવેશવાનો અને અદાણી જૂથની તરફેણ કરવાનો આરોપ લગાવે છે. આ ખાસ કરીને અદાણીના ગૃહ રાજ્ય ગુજરાતમાં પ્રચલિત છે, જ્યાં આ આરોપો દાયકાઓ જૂના છે જ્યારે મોદી મુખ્યમંત્રી હતા. અદાણી જૂથ મોદી સરકાર દ્વારા કોઈપણ ખાસ સારવારનો ઇનકાર કરે છે.

પ્રિયંકા ગાંધીએ X પર સરકાર અને અદાણી વિશે ટિપ્પણી કરીને ટિકા કરી છે, તેને કહ્યું કે, ‘શું દેશના તમામ સંસાધનો વડા પ્રધાનના ‘મિત્ર’ને સોંપવાની પ્રક્રિયા એટલી હદે પહોંચી ગઈ છે કે સરહદ સુરક્ષાના નિયમોમાં પણ ફેરફાર થઈ રહ્યા છે?’

क्या प्रधानमंत्री जी के 'मित्र' को देश के सारे संसाधन सौंपने का सिलसिला यहां तक पहुंच गया है कि सीमा सुरक्षा के नियम भी बदले जा रहे हैं?

इस खबर के अनुसार, अडानी जी के एनर्जी पार्क के लिए भारत की सीमा सुरक्षा के नियमों में बदलाव कर दिया गया। लिखा है कि सेना के सीनियर अधिकारियों… pic.twitter.com/eiME09zVHD

— Priyanka Gandhi Vadra (@priyankagandhi) February 12, 2025

નવેમ્બરમાં, એક US આરોપમાં અદાણી અને તેમના અધિકારીઓ પર 2020 અને 2024 વચ્ચે આકર્ષક સૌર ઉર્જા પુરવઠા કરાર મેળવવાના પ્રયાસમાં ભારતીય સરકારી અધિકારીઓને $265 મિલિયન (£215 મિલિયન) લાંચ આપવાની કથિત યોજનામાં સંડોવણીનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો. US તપાસકર્તાઓ દ્વારા ટાંકવામાં આવેલા આ મોટાભાગના “ભ્રષ્ટ” સોદાઓ નવીનીકરણીય ઊર્જા સંબંધિત હતા જે કથિત રીતે અદાણીના ખાવડા પ્લાન્ટમાં ઉત્પન્ન થશે અને રાજ્ય સરકારોને ઊંચા ભાવે વેચવામાં આવશે.

આંધ્રપ્રદેશ રાજ્ય સરકાર અદાણીના ખાવડા પ્લાન્ટમાંથી 7GW સૌર ઉર્જા ખરીદવાના સૌથી મોટા સોદાઓમાંથી એકને રદ કરવા માંગે છે, જ્યારે ફ્રાન્સની ટોટલએનર્જી, જેણે પ્રોજેક્ટમાં હિસ્સો ખરીદવા માટે $444 મિલિયન ચૂકવ્યા હતા, તેણે કહ્યું કે તે સમૂહમાં આગળના તમામ રોકાણને સ્થગિત કરી રહી છે. અદાણી ગ્રુપે તમામ આરોપોને “પાયાવિહોણા” ગણાવીને નકારી કાઢ્યા છે અને કહ્યું છે કે તે તમામ “સંભવિત કાનૂની ઉપાયો” શોધી રહ્યું છે.

આજે KC વેણુગોપાલ એ X પર આ બાબતે ટીપ્પણી કરી છે, તેને કહ્યું કે ભારતની સરહદો સુરક્ષિત કરવી ❌
અદાણીના ખજાના ભરવા ✅………

PM Modi’s priority:

Securing India’s borders ❌
Filling Adani’s coffers ✅

Are we trying to make our energy system a sitting duck against our adversaries? Are military experts who have spent decades protecting our nation mere puppets who can be sidelined?

The Modi… pic.twitter.com/iMfwXQj8Rr

— K C Venugopal (@kcvenugopalmp) February 12, 2025

ડિસેમ્બરમાં, રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું,”વડાપ્રધાન અદાણીને બચાવી રહ્યા છે અને વડાપ્રધાન અદાણી સાથે ભ્રષ્ટાચારમાં સંડોવાયેલા છે,” “અદાણીએ ભારતને હાઇજેક કર્યું છે… દેશ અદાણીના કબજામાં છે.” ભારતની સંસદ સ્થગિત થઈ ગઈ હતી જ્યારે વિરોધ પક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ વડા પ્રધાન પર દેશને અદાણીને સોંપવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો.

આ પણ વાંચો: અદાણી ગ્રુપે ખાવડા ખાતે એક હજાર મેગાવોટનું વીજ ઉત્પાદન શરૂ કર્યું

આ પણ વાંચો: અદાણી ગ્રૂપ 2024-25માં 14 બિલિયનનું રોકાણ કરશે, પોર્ટ, એરપોર્ટ, એનર્જી સેક્ટર પર ફોકસ રહેશે

આ પણ વાંચો: અદાણી ગ્રીન એનર્જીની મોટી સફળતા, આવું કરનાર બની પ્રથમ ભારતીય કંપની