22 એપ્રિલે ભારતના પહલગામમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલા બાદ ભારત દ્વારા પાકિસ્તાન વિરુદ્ધ લેવામાં આવેલી કાર્યવાહીને કારણે બંને દેશો વચ્ચે તણાવ વધી ગયો હતો. આ વધતા તણાવ વચ્ચે, પાકિસ્તાને ભારત પર અનેક રીતે હુમલો કર્યો, જેનો ભારતે પાડોશી દેશને યોગ્ય જવાબ આપ્યો. જોકે, કેટલાક અહેવાલો અનુસાર, એવું સામે આવ્યું છે કે તુર્કી ભારત સામે થઈ રહેલા હુમલાઓમાં પાકિસ્તાનને ટેકો આપી રહ્યું છે. જ્યારે બીજી તરફ તુર્કી અને ભારત વચ્ચે મોટા પાયે વેપાર થાય છે.

ભારત અને તુર્કી વચ્ચેનો વેપાર 2024 માં $10.4 બિલિયન સુધી પહોંચવાની ધારણા હતી. ભારતે તુર્કીને $6.65 બિલિયનનો માલ વેચ્યો અને ત્યાંથી $3.78 બિલિયનનો માલ ખરીદ્યો. આ ભારતના કુલ વૈશ્વિક વેપારનો એક નાનો ભાગ છે, પરંતુ તુર્કીએ ભારત માટે એક ખાસ ભાગીદાર રહ્યો છે. જો તુર્કી અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના વેપારની સરખામણી કરવામાં આવે તો, તુર્કી-પાકિસ્તાન વેપાર ફક્ત $1 બિલિયન (અંદાજિત) જેટલો હતો. આનો અર્થ એ થયો કે ભારત તુર્કી માટે પાકિસ્તાન કરતાં ઘણું મોટું બજાર છે.

બંને દેશો 2030 સુધીમાં વેપારને 15 અબજ ડોલર સુધી લઈ જવા માંગે છે. આ માટે, એક વ્યાપક આર્થિક ભાગીદારી કરાર (CEPA) પર ચર્ચા થઈ રહી છે, પરંતુ પાકિસ્તાન પ્રત્યે તુર્કીનું સહાયક વલણ પણ આ સોદાને મુશ્કેલ બનાવી શકે છે. જો ભારત ગુસ્સે થશે તો તુર્કીને મોટું નુકસાન સહન કરવું પડી શકે છે.

આ વસ્તુઓ તુર્કી સાથે આયાત અને નિકાસ કરવામાં આવે છે.

ભારત તુર્કીને વિવિધ પ્રકારના માલ વેચે છે. આમાં ડીઝલ અને પેટ્રોલ જેવા પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો ($954 મિલિયન), મશીનરી અને ઓટો પાર્ટ્સ જેવા એન્જિનિયરિંગ માલ ($2.75 બિલિયન), ગેજેટ્સ જેવા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ($532 મિલિયન), અકાર્બનિક રસાયણો ($528 મિલિયન), કાપડના માલ ($378 મિલિયન), ફાર્મા ઉત્પાદનો એટલે કે દવાઓ ($291 મિલિયન)નો સમાવેશ થાય છે.

બીજી બાજુ, ભારત તુર્કી પાસેથી તેલ અને ગેસ ($1.8 બિલિયન), મશીનરી ($311 મિલિયન), મીઠું અને પ્લાસ્ટર જેવા ખનિજો ($235 મિલિયન), અકાર્બનિક રસાયણો ($188 મિલિયન), સોના અને ચાંદી જેવી કિંમતી ધાતુઓ ($132 મિલિયન), અને ચામડા જેવા પ્રાણી ઉત્પાદનો ($149 મિલિયન) ખરીદે છે. આ વેપાર બંને માટે ફાયદાકારક છે, પરંતુ તુર્કી ભારતના મોટા બજાર પર વધુ આધાર રાખે છે.

તુર્કી અને પાકિસ્તાન વચ્ચેનો સંબંધ જૂનો છે

તુર્કી અને પાકિસ્તાન વચ્ચે સાંસ્કૃતિક, ધાર્મિક અને રાજકીય સંબંધ જૂનો અને ઊંડો છે. કાશ્મીર મુદ્દે તુર્કીએ ખુલ્લેઆમ પાકિસ્તાનને ટેકો આપ્યો હતો, જેના પર ભારતે પણ વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. 2019 માં કલમ 370 દૂર કર્યા પછી, તુર્કીએ યુએનમાં કાશ્મીરનો ઉલ્લેખ કર્યો, જેના કારણે ભારત-તુર્કીના સંબંધોમાં ખટાશ આવી ગઈ.

22 એપ્રિલ, 2025 ના રોજ પહલગામમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલા પછી, કેટલાક અહેવાલોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે તુર્કીએ પાકિસ્તાનને શસ્ત્રો અને C-130 વિમાન પૂરા પાડ્યા હતા. જોકે, તુર્કીએ આ અહેવાલોને નકારી કાઢતા કહ્યું કે એક વિમાન ઇંધણ ભરવા માટે રોકાયું હતું. તુર્કીએ પાકિસ્તાનને ડ્રોન, યુદ્ધ જહાજો અને શસ્ત્રો વેચે છે, જેનાથી તેને 2024 માં આશરે $500 મિલિયનની કમાણી થઇ હતી.
ભારતે તુર્કીને આપ્યો શાનદાર જવાબ

તુર્કીના પાકિસ્તાન પ્રત્યેના પ્રેમના જવાબમાં, ભારતે 2023 માં તુર્કી સાથે $2.6 બિલિયનનો નૌકાદળ કરાર રદ કર્યો અને તે એક ભારતીય કંપનીને આપ્યો. આનાથી તુર્કીને મોટું નુકસાન થયું અને ભારતની આત્મનિર્ભરતાને વેગ મળ્યો.
આ ઉપરાંત, ભારતે આર્મેનિયા, ગ્રીસ અને સાયપ્રસ જેવા દેશો સાથે મિત્રતા વધારીને તુર્કી પર રાજદ્વારી દબાણ લાવ્યું, કારણ કે આ દેશો તુર્કી સાથે સંઘર્ષ ધરાવે છે. ભારતનું $3.57 ટ્રિલિયનનું અર્થતંત્ર તુર્કીના $1.1 ટ્રિલિયન કરતાં ઘણું મોટું છે અને ભારત તુર્કી માટે એક મોટું બજાર પણ છે. આ કારણે ભારત તુર્કી પર પ્રભુત્વ મેળવી શકે છે.

ભારત-તુર્કીનો વેપાર પાકિસ્તાન કરતા અનેક ગણો વધારે છે

તુર્કીનો ભારત સાથેનો 10.4 બિલિયન ડોલરનો વેપાર પાકિસ્તાન સાથેના લગભગ 1 બિલિયન ડોલરના વેપાર કરતા અનેક ગણો વધારે છે. તુર્કીએ ભારતને $3.78 બિલિયનનો માલ વેચે છે અને $6.65 બિલિયનનો માલ ખરીદે છે. તે જ સમયે, તુર્કીનો પાકિસ્તાન સાથેનો વેપાર સંરક્ષણ, કપાસ અને ચામડા પર કેન્દ્રિત છે. તુર્કી ભારત પર વધુ નિર્ભર છે, જ્યારે પાકિસ્તાન સાથે તેનો વેપાર મર્યાદિત છે.

તુર્કી માટે ભારત સાથે સારા સંબંધો જરૂરી છે

તુર્કી માટે ભારત ઘણી રીતે મહત્વપૂર્ણ છે. 2024માં 2,74,૦૦૦ ભારતીય પ્રવાસીઓએ તુર્કીની મુલાકાત લીધી, જેમાં સરેરાશ 1,103 ડોલર ખર્ચાયા. આનાથી તુર્કીને $303 મિલિયનની કમાણી થઈ. ટાટા, મહિન્દ્રા જેવી ભારતીય કંપનીઓ તુર્કીમાં ઓટો અને આઇટી ક્ષેત્રોમાં રોકાણ કરી રહી છે, અને તુર્કીની બાંધકામ કંપનીઓ ભારતમાં ઇન્ફ્રા પ્રોજેક્ટ્સ પર કામ કરી રહી છે. તુર્કીએ યુરોપ અને એશિયા વચ્ચેનો પુલ છે, જે ચાબહાર પોર્ટ અને આંતરરાષ્ટ્રીય ઉત્તર-દક્ષિણ ટ્રાંસપોર્ટ કોરિડોર (INSTC) જેવા પ્રોજેક્ટ્સ સાથે ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ છે.

ભારત સાથે તુર્કીના સંબંધો બગડી શકે છે

પાકિસ્તાનને તુર્કિનું સમર્થન ભારત-તુર્કીના વેપારને અસર કરી શકે છે. જો ભારત તુર્કી પર વેપાર પ્રતિબંધ લાદે છે અથવા પ્રવાસન અને સંરક્ષણ જેવા ક્ષેત્રોમાં ઘટાડો કરે છે, તો તુર્કીને મોટું નુકસાન થઈ શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો ભારતીય પ્રવાસીઓ તુર્કી જવાનું બંધ કરી દે, તો તુર્કીનું પર્યટન ક્ષેત્ર ખોરવાઈ શકે છે. ભારત સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડ અથવા જર્મની જેવા દેશોમાંથી સરળતાથી તેની આયાત મેળવી શકે છે, પરંતુ તુર્કી માટે, ભારત જેવું બજાર ગુમાવવું એ એક મોટું નુકસાનકારક સોદો હશે. પાકિસ્તાનને તુર્કીએ આપેલા સમર્થનથી CEPA જેવા સોદાઓમાં પણ વિલંબ થઈ શકે છે, કારણ કે ભારત વેપારમાં ભૂ-રાજકીય વિશ્વાસને પ્રાથમિકતા આપે છે.