નવી દિલ્હી. અમેરિકાના B-2 બોમ્બરોએ ઈરાનના ત્રણ પરમાણુ સ્થળો પર 30,000 પાઉન્ડના ‘બંકર બસ્ટર’ ફેંક્યાના એક અઠવાડિયા પછી, પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધનો ભય ઓછો થયો છે, પરંતુ બીજી એક વાર્તા બહાર આવી છે: ઈરાનના ‘મિત્રો’ ચીન અને રશિયાનું મૌન.
જ્યારે ઈરાન અને ઈઝરાયલ યુદ્ધવિરામ તરફ આગળ વધ્યા, ત્યારે ચીન અને રશિયાએ ઈરાનને તેના મુશ્કેલ સમયમાં કોઈ લશ્કરી સહાય પૂરી પાડી ન હતી. આનાથી ‘ઈરાન-ચીન-રશિયા મિત્રતા’નું સત્ય ઉજાગર થયું.
ઈરાન ટેકા વિના રહી ગયું
જ્યારે ઈરાન પર ઈઝરાયલ અને અમેરિકા દ્વારા હુમલો કરવામાં આવ્યો, ત્યારે બેઇજિંગ કે મોસ્કો બંનેમાંથી કોઈએ તેમને ટેકો આપ્યો નહીં. ચીને ફક્ત શાંતિની અપીલ કરી, જ્યારે રશિયાએ મર્યાદિત રાજદ્વારી નિવેદનો જારી કર્યા. આનાથી સ્પષ્ટ થયું કે આ ‘મિત્રતા’ ફક્ત વ્યૂહાત્મક સુવિધા અને સહિયારી ફરિયાદો પર આધારિત હતી, સાચા સંરક્ષણ સહયોગ પર નહીં.
બેઇજિંગ અને મોસ્કો બંનેએ તેમના આર્થિક અને રાજદ્વારી હિતોને પ્રાથમિકતા આપી. તેમની ગલ્ફ અને યુરોપિયન ભાગીદારીને કારણે, તેઓ ઈરાનને ખુલ્લેઆમ ટેકો આપવામાં અનિચ્છા રાખતા હતા.
આ કેવી ‘મિત્રતા’ છે?
2022 પછી રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ અને ચીન-ઈરાન વેપાર સંબંધો પછી આ કહેવાતા જોડાણને એક ઉભરતા ખતરનાક જૂથ તરીકે જોવામાં આવતું હતું. ઈરાને રશિયાને ડ્રોન પૂરા પાડ્યા, ચીને ઈરાન પાસેથી તેલ ખરીદ્યું. પરંતુ આ સહયોગ ફક્ત વ્યવહારો પૂરતો મર્યાદિત રહ્યો.
જ્યારે યુદ્ધની સ્થિતિ ઊભી થઈ, ત્યારે ન તો રશિયાએ તેના વચન મુજબ ઈરાનને ફાઇટર પ્લેન પૂરા પાડ્યા અને ન તો ચીને લશ્કરી સામગ્રી મોકલી. આ વર્ષે યોજાયેલી ત્રિપક્ષીય નૌકાદળ કવાયત પણ હવે ફક્ત પ્રતીકાત્મક લાગે છે.
અમેરિકા અને ઇઝરાયલે પોતાની તાકાત બતાવી
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના આદેશ પર ઈરાનના ફોર્ડો, નાતાન્ઝ અને ઇસ્ફહાન પરમાણુ સ્થળોનો મોટાભાગે નાશ કરવામાં આવ્યો હતો. આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ એજન્સી અનુસાર, આ સ્થળોની સંવર્ધન ક્ષમતાને નોંધપાત્ર નુકસાન થયું છે.
ટ્રમ્પે કહ્યું કે ઈરાન ખરાબ રીતે હાર્યો છે. જ્યારે, ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા ખામેનીએ તેને અમેરિકાના મોઢા પર થપ્પડ ગણાવી હતી. પરંતુ વાસ્તવમાં, ઈરાન હવે રાજદ્વારી રીતે ખૂણામાં ફસાઈ ગયું છે, કોઈ મોટા સાથીઓ વિના.
ઈરાન એક વ્યૂહાત્મક વળાંક પર
હવે ઈરાન પાસે બે વિકલ્પો છે – કાં તો તે તેની સંરક્ષણ શક્તિનું પુનર્નિર્માણ કરે, અથવા તે રાજદ્વારી અભિગમ અપનાવે. ચીન અને રશિયા તરફથી ફક્ત મૌખિક સમર્થન મળ્યું છે, જેના કારણે તેહરાનને ખ્યાલ આવી ગયો છે કે આગલી વખતે જ્યારે કટોકટી આવશે, ત્યારે તે વધુ અલગ થઈ જશે.
