ભારતે આખરે તેના ગ્રીનહાઉસ ઉત્સર્જનને નેટ-શૂન્ય કરવાની સમયમર્યાદા જાહેર કરી છે.પરંતુ તેનું એક કારણ બ્રિટનના વડા પ્રધાન દ્વારા લાદવામાં આવેલ દબાણ પણ હતું.
ભારતે સોમવારે ગ્લાસગોમાં જાહેરાત કરી હતી કે તે 2070 સુધીમાં નેટ-શૂન્ય કાર્બન ઉત્સર્જનનું લક્ષ્ય હાંસલ કરશે. ભારતના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ગ્લાસગોમાં કોપ 26 ક્લાઇમેટ કોન્ફરન્સમાં આ જાહેરાત કરી હતી, જે વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા સૂચવવામાં આવેલી 2050 સમયમર્યાદા કરતાં બે દાયકા વધુ છે. નરેન્દ્ર મોદીએ ભારત તરફથી થતા વિલંબનો બચાવ કરતા કહ્યું કે વિશ્વની 17 ટકા વસ્તી ભારતમાં રહે છે, જ્યારે તેઓ વિશ્વના માત્ર 5 ટકા ઉત્સર્જન માટે જવાબદાર છે. તેમણે ગ્લાસગોમાં એકત્ર થયેલા વિશ્વ નેતાઓને જણાવ્યું હતું કે ભારત પુનઃપ્રાપ્ય ઉર્જાનો ઉપયોગ વધારશે અને 2030 સુધીમાં તેની અડધી ઉર્જાની જરૂરિયાતો રિન્યુએબલ એનર્જી દ્વારા પૂરી કરવામાં આવશે. હાલમાં, ભારતની કુલ ઉર્જાની જરૂરિયાતના 38 ટકા રિન્યુએબલ એનર્જીમાંથી આવે છે.
શું બ્રિટનનું દબાણ કામ આવ્યું?
બ્રિટિશ વડા પ્રધાન બોરિસ જોન્સને ભારતને લક્ષ્યોની જાહેરાત કરવા દબાણ કર્યું. બ્રિટિશ વડા પ્રધાનના કાર્યાલયમાંથી જારી કરાયેલા એક નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે સોમવારે એક બેઠક દરમિયાન બોરિસ જોન્સને ભારતને આ માટે તૈયાર કર્યું. નિવેદન અનુસાર, આ બેઠકમાં વડાપ્રધાન મોદીના લક્ષ્યોની જાહેરાત પહેલા થઈ હતી. જોકે બ્રિટનના વડાપ્રધાન કાર્યાલયે આ જાહેરાત બાદ એક નિવેદન બહાર પાડ્યું હતું. તેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, “વડાપ્રધાન (બોરિસ જોન્સન) અપેક્ષા રાખે છે કે ભારત COP26 માં મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યની જાહેરાત કરશે કારણ કે તે ગ્લોબલ વોર્મિંગને 1.5 ડિગ્રી સેલ્સિયસથી નીચે રાખવાના લક્ષ્યને હાંસલ કરવામાં ચાવીરૂપ ભૂમિકા ભજવે છે. આ તરફ આગળ વધવામાં બ્રિટનના સમર્થનની પણ ઓફર કરી હતી. જો કે ભારતે હજુ સુધી આ અંગે કોઈ પ્રતિક્રિયા આપી નથી.
ચીન અને અમેરિકા પછી ભારત વિશ્વમાં ગ્રીનહાઉસ ગેસનું ત્રીજું સૌથી મોટું ઉત્સર્જક છે. ગયા અઠવાડિયે જ, તેણે લક્ષ્ય નિર્ધારિત કરવાની માંગને ફગાવી દીધી હતી. તેથી, ભારતના લક્ષ્યની જાહેરાત પણ ઘણા લોકો માટે આશ્ચર્યજનક હતી. ભારતના પર્યાવરણ સચિવ આરપી ગુપ્તાએ ગયા અઠવાડિયે કહ્યું હતું કે શૂન્ય ઉત્સર્જન એ આબોહવા સંકટનો ઉકેલ નથી. “શૂન્ય ઉત્સર્જનની નજીક પહોંચતી વખતે તમે કેટલું કાર્બન ઉત્સર્જન કરો છો તે મહત્વનું છે,” તેમણે કહ્યું. ભારત સરકારની ગણતરીને ટાંકીને આરપી ગુપ્તાએ કહ્યું કે હવેથી 2050 સુધીમાં અમેરિકા પર્યાવરણમાં 92 ગીગાટન અને યુરોપ 62 ગીગાટન કાર્બનનું ઉત્સર્જન કરશે.તેમણે કહ્યું કે ચીને 450 ગીગાટન કાર્બન છોડ્યું છે.
ભારતના પાંચ ગોલ
વડાપ્રધાન મોદીએ તેમના ભાષણમાં કહ્યું હતું કે વિશ્વને પર્યાવરણને અનુકૂળ જીવનશૈલી અપનાવવાની જરૂર છે. તેમણે કહ્યું, “આપણે સભાનપણે તેનો વપરાશ કરવાનો વિચાર કર્યા વિના વિનાશક વપરાશથી દૂર જવું પડશે.” પેકેજિંગમાંથી આહાર તરફના પગલા પર ભાર મૂકતા, ભારતીય વડા પ્રધાને કહ્યું, “અબજોની આ ચૂંટણી આબોહવા પરિવર્તન સામેના યુદ્ધને આગલા સ્તર પર લઈ જઈ શકે છે.” 500 GW. બીજું, આપણે આપણી અડધી ઉર્જા જરૂરિયાતો પુનઃપ્રાપ્ય ઉર્જામાંથી મેળવીશું. ત્રીજું, ભારત હવેથી 2030 સુધીમાં તેના અંદાજિત કાર્બન ઉત્સર્જનમાં એક અબજ ટનનો ઘટાડો કરશે. આ પછી, ભારત 2030 સુધીમાં તેની અર્થવ્યવસ્થામાં કાર્બનની ઘનતામાં 45 ટકાનો ઘટાડો કરશે અને “2070 સુધીમાં ચોખ્ખી શૂન્યનું લક્ષ્ય હાંસલ કરશે,” તેમણે કહ્યું.
મોડું થશે
એક Cop26 અધિકારીએ ભારતના લક્ષ્ય પર આશ્ચર્ય વ્યક્ત કર્યું છે, જે ચીન કરતાં દસ વર્ષ વધુ છે. ચીને 2060 સુધીમાં ચોખ્ખું શૂન્ય કાર્બન ઉત્સર્જન હાંસલ કરવાનું લક્ષ્ય નક્કી કર્યું છે. નામ જાહેર ન કરવાની શરતે આ નેતાએ ન્યૂઝ એજન્સીને જણાવ્યું કે ભારત 2070 પહેલા લક્ષ્ય નક્કી કરે તેવી અપેક્ષા છે. યુએસ, યુકે અને ઈયુ પહેલાથી જ 2050ના લક્ષ્યની જાહેરાત કરી ચૂક્યા છે. એટલે કે, 2050 સુધીમાં, તેઓ તેમના કાર્બન ઉત્સર્જનને એવા સ્તરે લઈ જશે જ્યાં તેઓ કુદરતી અને અન્ય સ્ત્રોતો દ્વારા શોષી શકાય તેટલો કાર્બન વાતાવરણમાં છોડશે. કાર્બન કેપ્ચર ટેકનોલોજી પણ આમાં ભૂમિકા ભજવશે. ચીન અને સાઉદી અરેબિયાએ 2060 સુધીમાં તેમનું કાર્બન ઉત્સર્જન ચોખ્ખું શૂન્ય કરવાની જાહેરાત કરી છે. જોકે, ટીકાકારોનું કહેવું છે કે ત્યાં સુધીમાં ઘણું મોડું થઈ ગયું હશે, તેથી નક્કર પગલાં તાત્કાલિક ઉઠાવવાની જરૂર છે.
