New Delhi News : પૂર્વ વડાપ્રધાન મનમોહન સિંહનું 92 વર્ષની વયે નિધન થયું છે. તેમનો જન્મ અવિભાજિત ભારતના પંજાબના ગાહ ગામમાં થયો હતો. ભારતના અર્થતંત્રમાં ઉદારીકરણ લાવવાનો શ્રેય મનમોહન સિંહને જાય છે. તેઓ પીવી નરસિમ્હા રાવ સરકાર (1991-96)માં નાણા મંત્રી હતા.પીવી નરસિમ્હા રાવે પછી એક ઉચ્ચ અધિકારી પીસી એલેક્ઝાન્ડરની સલાહ પર ડૉ.સિંઘને નાણામંત્રી બનાવ્યા. રાવે મનમોહનને કહ્યું હતું કે જો તમે સફળ થશો તો તેનો શ્રેય અમને બંનેને જશે. જો તમે નિષ્ફળ થશો તો તેની જવાબદારી તમારી એકલાની રહેશે.1991માં જ્યારે નરસિમ્હા રાવ વડાપ્રધાન બન્યા ત્યારે તેઓ ઘણી બાબતોમાં નિષ્ણાત બની ગયા હતા.
તેઓ અગાઉ આરોગ્ય અને શિક્ષણ મંત્રાલય સંભાળતા હતા. તેઓ વિદેશ મંત્રી પણ રહી ચૂક્યા છે. તેઓ માત્ર એક જ વિભાગમાં ચુસ્ત હતા અને તે હતું નાણા મંત્રાલય. વડાપ્રધાન બન્યાના બે દિવસ પહેલા કેબિનેટ સચિવ નરેશ ચંદ્રાએ તેમને 8 પાનાની એક નોટ આપી હતી, જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે ભારતની આર્થિક સ્થિતિ ખૂબ જ ખરાબ છે.નરસિમ્હા રાવે તે સમયે તેમના સૌથી મોટા સલાહકાર પીસી એલેક્ઝાન્ડરને પૂછ્યું કે શું તેઓ નાણામંત્રી માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સ્વીકાર્ય વ્યક્તિનું નામ સૂચવી શકે છે. એલેક્ઝાંડરે તેમને ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)ના ભૂતપૂર્વ ગવર્નર અને લંડન સ્કૂલ ઓફ ઈકોનોમિક્સના ડિરેક્ટર આઈજી પટેલનું નામ સૂચવ્યું.
આઈજી પટેલ દિલ્હી આવવા માંગતા ન હતા, કારણ કે તેમની માતા બીમાર હતી અને તેઓ વડોદરામાં હતા. પછી એલેક્ઝાંડરે પોતે મનમોહન સિંહનું નામ લીધું. શપથ ગ્રહણ સમારોહના એક દિવસ પહેલા સિકંદરે મનમોહન સિંહને ફોન કર્યો હતો. તે સમયે તે સૂતો હતો કારણ કે તે થોડા કલાકો પહેલા જ વિદેશથી પરત આવ્યો હતો. જ્યારે તે જાગી ગયો અને તેને આ ઓફર વિશે જણાવ્યું તો તેણે વિશ્વાસ ન કર્યો.1991માં નરસિમ્હા રાવની સરકારમાં નાણાપ્રધાન હતા ત્યારે મનમોહન સિંહે બજેટમાં ઉદારીકરણ, ખાનગીકરણ અને વૈશ્વિકીકરણને લગતી મહત્વની જાહેરાતો કરી હતી, જેના કારણે ભારતના અર્થતંત્રને નવી નવી દિશા મળી હતી.
વેગ આ કારણે દેશમાં વેપાર નીતિ, ઔદ્યોગિક લાયસન્સ, બેંકિંગ ક્ષેત્રના સુધારા અને વિદેશી સીધા રોકાણ (FDI)ની પરવાનગી સંબંધિત નિયમો અને નિયમોમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યા હતા.2004ની લોકસભા ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસે યુપીએ ગઠબંધન કર્યું અને ઘણી પાર્ટીઓ સાથે મળીને સરકાર બનાવી. સોનિયા ગાંધીએ 1998માં રાજકારણમાં પ્રવેશ કર્યો હતો અને 2004માં પાર્ટીનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. લોકસભા ચૂંટણીના ઓપિનિયન પોલમાં ભાજપને બે તૃતિયાંશ બહુમતી મળવાની આગાહી કરવામાં આવી હતી. ભાજપને જીતનો વિશ્વાસ હતો. જ્યારે પરિણામો આવ્યા ત્યારે ભાજપ 182 બેઠકોથી ઘટીને 138 બેઠકો પર આવી ગયું હતું. કોંગ્રેસ 114થી વધીને 145 બેઠકો થઈ. જો કે પીએમ કોણ બનશે તે અંગે અનિશ્ચિતતા હતી.
યુપીએ સરકારમાં વિદેશ મંત્રી રહી ચૂકેલા નટવર સિંહ તેમના પુસ્તક ‘વન લાઈફ ઈઝ નોટ ઈનફ’માં લખે છે, ‘તે સમયે ગાંધી પરિવાર મૂંઝવણમાં હતો. રાહુલે તેની માતાને કહ્યું કે તે પીએમ નહીં બને. રાહુલ તેની માતાને રોકવા માટે કંઈ પણ કરવા તૈયાર હતો. માતા-પુત્ર વચ્ચે જોર જોરથી વાતચીત થઈ. રાહુલને ડર હતો કે જો તેની માતા પીએમ બનશે તો તેને પણ તેના દાદી અને પિતાની જેમ મારી નાખવામાં આવશે.
નટવર લખે છે, ‘રાહુલ ખૂબ જ ગુસ્સામાં હતો. તે સમયે હું, મનમોહન સિંહ અને પ્રિયંકા ત્યાં હતા. મામલો ત્યારે વધી ગયો જ્યારે રાહુલે કહ્યું કે માતા હું તમને 24 કલાકનો સમય આપું છું. શું કરવું તે તમે નક્કી કરો છો? અશ્રુભીની માતા (સોનિયા) માટે રાહુલના શબ્દોની અવગણના કરવી અશક્ય હતી.8 મે 2004ના રોજ સવારે સોનિયા ગાંધી વહેલી સવારે જાગી ગયા હતા. તે ચૂપચાપ રાહુલ અને પ્રિયંકા સાથે ઘરની બહાર નીકળી ગઈ. સોનિયાની કાર રાજીવ ગાંધીની સમાધિ પર પહોંચી. ત્રણેય થોડી વાર સમાધિની સામે બેસી રહ્યા.
તે જ દિવસે સાંજે 7 વાગ્યે સંસદના સેન્ટ્રલ હોલમાં કોંગ્રેસના સાંસદોની બેઠક યોજાઈ હતી. સોનિયા ગાંધીએ રાહુલ અને પ્રિયંકા તરફ જોયું અને કહ્યું- મારું લક્ષ્ય ક્યારેય વડાપ્રધાન બનવાનું નથી. હું હંમેશા વિચારતો હતો કે જો હું ક્યારેય આવી પરિસ્થિતિમાં આવીશ, તો હું મારા અંતરાત્માની વાત સાંભળીશ. આજે તે અવાજ કહે છે કે મારે આ પદને નમ્રતાથી સ્વીકારવું જોઈએ નહીં.
આ પછી, બે કલાક સુધી કોંગ્રેસના સાંસદો સોનિયાને પીએમ બનવા માટે મનાવવાનો પ્રયાસ કરતા રહ્યા, પરંતુ નિષ્ફળ રહ્યા. આ દરમિયાન યુપીના એક સાંસદે કહ્યું, ‘મેડમ, તમે એક દાખલો બેસાડ્યો છે, જેમ કે પહેલા મહાત્મા ગાંધીએ કર્યું હતું. આઝાદી પછી દેશમાં પહેલીવાર સરકાર બની ત્યારે ગાંધીજીએ પણ સરકારમાં જોડાવાની ના પાડી દીધી હતી. ત્યારે ગાંધીજી પાસે નેહરુ હતા. નેહરુ અત્યારે ક્યાં છે?
સોનિયાને ખબર હતી કે તેમની પાસે ટ્રમ્પ કાર્ડ છે અને તે મનમોહન સિંહ છે. કોંગ્રેસ સંસદીય દળની બેઠકમાં વડાપ્રધાન પદ માટે મનમોહન સિંહના નામની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ એપીજે અબ્દુલ કલામે ‘ટર્નિંગ પોઈન્ટ્સઃ અ જર્ની થ્રુ ચેલેન્જિસ’ પુસ્તકમાં લખ્યું છે કે યુપીએની જીત બાદ રાષ્ટ્રપતિ ભવને સોનિયા ગાંધીને વડાપ્રધાન બનાવવા અંગેનો પત્ર પણ તૈયાર કર્યો હતો, પરંતુ જ્યારે સોનિયા ગાંધી તેમને મળ્યા અને મનમોહન ડૉ. સિંઘનું નામ સામે આવ્યું તો તેઓ ચોંકી ગયા. બાદમાં ફરીથી પત્ર તૈયાર કરવો પડ્યો. મનમોહન સિંહે 22 મે 2004 થી 26 મે 2014 સુધી વડાપ્રધાન પદ સંભાળ્યું હતું.
2009માં રાહુલે કહ્યું હતું- હું પીએમ નથી બનવા માંગતો 2009ની લોકસભા ચૂંટણીમાં યુપીએને 262 સીટો મળી હતી. ફરી એકવાર વડાપ્રધાનના નામને લઈને અટકળોનો દોર શરૂ થયો છે. રાજકીય વર્તુળોમાં રાહુલ ગાંધીનું નામ ઉછળ્યું હતું. વરિષ્ઠ પત્રકાર વીર સંઘવી તેમના પુસ્તક અ રૂડ લાઈફઃ ધ મેમોયરમાં લખે છે – મનમોહન સિંહ બીજી વખત પીએમ બનવા તૈયાર ન હતા. તેમણે સોનિયા સમક્ષ શરત મૂકી હતી કે જ્યારે તેમને વડાપ્રધાન તરીકેનો કાર્યકાળ પૂરો કરવાની તક મળશે ત્યારે જ તેઓ ફરીથી પદ સંભાળશે.
આ પછી રાહુલે તેમને ખાતરી આપી કે તેમને વડાપ્રધાન બનવાની કોઈ ઈચ્છા નથી. આ પછી, મનમોહને ફરીથી વડા પ્રધાન તરીકે કાર્યભાર સંભાળ્યો (22 મે 2009- 26 મે 2014).જવાહરલાલ નેહરુ પછી મનમોહન સિંહ ભારતના પહેલા વડાપ્રધાન બન્યા, જેમને 5 વર્ષનો કાર્યકાળ પૂરો કર્યા બાદ સતત બીજી વખત વડાપ્રધાન બનવાની તક મળી.
આ પણ વાંચો: પૂર્વ વડાપ્રધાન ડૉ.મનમોહન સિંહની તબિયત બગડી, AIIMS ના ઈમરજન્સી વોર્ડમાં દાખલ
આ પણ વાંચો: આ પહેલા ક્યારેય કોઈ PMએ આવી ઘૃણાસ્પદ અને અસંસદીય ભાષાનો ઉપયોગ કર્યો નથી: મનમોહન સિંહ
