હિંદુ ધર્મમાં પિતૃપક્ષને પિતૃઓને પ્રસન્ન કરવા માટે ખૂબ જ મહત્વ છે. આ વખતે પિતૃ પક્ષ 10 સપ્ટેમ્બર, શનિવારથી શરૂ થયો છે. આ દિવસોમાં લોકો તેમના પિતૃઓને તર્પણ, પિંડદાન અને શ્રાદ્ધ કરે છે જેથી તેમને શાંતિ મળે. પિતૃ પક્ષ 16 દિવસ સુધી ચાલે છે. ભાદ્રપદ માસની પૂર્ણિમાથી પિતૃપક્ષ શરૂ થાય છે. શ્રદ્ધાથી કરવામાં આવેલું કાર્ય શ્રાદ્ધ કહેવાય છે. તે અશ્વિન મહિનાની અમાવાસ્યાના દિવસે સમાપ્ત થાય છે. તો ચાલો જાણીએ સર્વ પિતૃ અમાવસ્યા શું છે.
સર્વ પિતૃ અમાવસ્યાને પિતૃ વિસર્જનની અમાવસ્યા પણ કહેવાય છે. પિતૃ પક્ષનો આ છેલ્લો દિવસ છે. શાસ્ત્રો અનુસાર પિતૃ પક્ષના દિવસે પિતૃઓને યાદ કરીને પિંડ દાન અથવા વસ્તુઓનું દાન કરવું જોઈએ. પરંતુ જો કોઈ કારણસર પિતૃપક્ષમાં પિંડનું દાન ન કરવામાં આવે તો સર્વ પિતૃ અમાવસ્યાના દિવસે પિતૃઓના નામનું દાન કરીને બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવાથી પણ પિતૃઓ પ્રસન્ન થઈ જાય છે. અને તેમના આશીર્વાદ પણ મેળવો. પૂર્વજોના આશીર્વાદથી જ ઘરમાં સુખ-સમૃદ્ધિ આવે છે. સર્વ પિતૃ અમાવસ્યા 25 સપ્ટેમ્બર, રવિવારના રોજ આવી રહી છે. આ દિવસે સ્નાન દાન, શ્રાદ્ધ તર્પણ અને પિતૃ વિસર્જનની અમાવસ્યા અને મહાલયનું આગમન થાય છે.
સર્વ પિતૃ અમાવસ્યા કે વિસર્જનના દિવસે સૌ પ્રથમ સ્નાન કરીને સફેદ વસ્ત્રો ધારણ કરીને પિતૃઓને તર્પણ અર્પણ કરવું. આ દિવસે દક્ષિણ દિશા તરફ મુખ કરીને બેસીને તાંબાના વાસણમાં ગંગા જળ ભરો. તેમાં કાળા તલ, કાચું દૂધ અને કુસ નાખો અને તર્પણ કરો. તર્પણ કરતી વખતે, વ્યક્તિએ આ મંત્રનો જાપ કરવો જોઈએ – ઓમ પિત્ર ગણાય: વિદમહે જગધારણિય ધી મહા તનો પિત્રો પ્રચો દયાત્. આ પછી, પૂર્વજોની આત્માની શાંતિ માટે પ્રાર્થના કરો. આ દિવસે બ્રાહ્મણ ભોજન કરાવો. ભોજનમાં ખીર કે પૂર્વજોને ગમે તેવો ખોરાક હોય તો જ બનાવો. બ્રાહ્મણ માટે તૈયાર કરાયેલા ભોજનમાંથી પાંચ ભાગ દેવતાઓ, ગાય, કૂતરો, કીડી અને કાગડો માટે કાઢો. આ પછી બ્રાહ્મણોને વસ્ત્ર દાન કરો અને આશીર્વાદ લો. આ દિવસે દીપકનું દાન કરવાની પરંપરા પણ છે કારણ કે દીપકનું દાન કરવાથી આર્થિક લાભ થાય છે અને ઘરમાં સુખ-શાંતિ રહે છે.
