જ્ઞાનવાપી વિવાદ: વારાણસીમાં જ્ઞાનવાપી પરિસરમાં સર્વેનું કામ આજે પૂર્ણ થયું હતું. આવતીકાલે કોર્ટમાં રિપોર્ટ રજૂ કરવામાં આવશે. સર્વેમાં મળેલા પુરાવાઓને લઈને અલગ-અલગ દાવા કરવામાં આવી રહ્યા છે. હિન્દુ પક્ષના સોહનલાલ આર્યએ મીડિયાને જણાવ્યું કે બાબા અંદરથી મળી આવ્યા છે. તેમણે કહ્યું, ‘જિન ખોજા તીન પૈયા.. તો સમજો કે જે શોધતા હતા તેનાથી ઘણું બધું મળી ગયું છે.’ આર્યએ દાવો કર્યો હતો કે ગુંબજ, દિવાલ અને ફ્લોરના સર્વે દરમિયાન ઘણા પુરાવા દફનાવવામાં આવ્યા હતા. તો અંજુમન ઈનાઝંતિયા મસ્જિદ સમિતિના વકીલ અભયનાથ યાદવ અને મુમતાઝ અહેમદે કહ્યું કે અંદરથી કંઈ મળ્યું નથી.

જ્ઞાનવાપી સંકુલમાં એક મસ્જિદ છે જેનો સર્વે કરવામાં આવ્યો હતો. કાશી વિશ્વનાથ મંદિર મસ્જિદની બાજુમાં છે. એવો દાવો કરવામાં આવે છે કે તેને ઔરંગઝેબે મંદિર તોડીને બનાવ્યું હતું. તો ચાલો તમને આ વિવાદની શરૂઆતથી લઈને અત્યાર સુધીની સંપૂર્ણ માહિતી જણાવીએ.

જ્ઞાનવાપી વિવાદ અંગે હિંદુ પક્ષનો દાવો છે કે 100 ફૂટ ઊંચું આદિ વિશ્વેશ્વરનું સ્વયંભુ જ્યોતિર્લિંગ તેની નીચે છે. કાશી વિશ્વનાથ મંદિરનું નિર્માણ લગભગ 2050 વર્ષ પહેલા મહારાજા વિક્રમાદિત્ય દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ મુઘલ સમ્રાટ ઔરંગઝેબે વર્ષ 1664માં મંદિરને તોડી પાડ્યું હતું. દાવો જણાવે છે કે મસ્જિદ તે જ જમીન પર બનાવવામાં આવી હતી.

અરજદારે માગણી કરી છે કે મંદિરનો ભૂગર્ભ ભાગ મંદિરના અવશેષો છે કે કેમ તે જાણવા માટે જ્ઞાનવાપી સંકુલનો પુરાતત્વીય સર્વે કરવામાં આવે. આ ઉપરાંત વિવાદિત ઢાંચાના માળને તોડીને એ પણ શોધી કાઢવું ​​જોઈએ કે 100 ફૂટ ઉંચા જ્યોતિર્લિંગ સ્વયંભુ વિશ્વેશ્વરનાથ પણ ત્યાં હાજર છે કે નહીં. મસ્જિદની દિવાલોની પણ તપાસ કરવી જોઈએ કે તે મંદિરની છે કે નહીં. અરજદારનો દાવો છે કે જ્ઞાનવાપી મસ્જિદ કાશી વિશ્વનાથ મંદિરના ખંડેરમાંથી બનાવવામાં આવી હતી.

આ દાવાઓ સાંભળીને કોર્ટે કોર્ટ કમિશનરની નિમણૂક કરી અને ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI)ની એક ટીમ બનાવી. આ ટીમને જ્ઞાનવાપી કેમ્પસમાં સર્વે કરવાનું કહેવામાં આવ્યું હતું. સોમવારે સર્વેની કામગીરી પૂર્ણ કરવામાં આવી હતી.

– પ્રથમ કેસ વારાણસી કોર્ટમાં 1991 માં કાશી વિશ્વનાથ જ્ઞાનવાપી કેસમાં દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો. પિટિશનમાં જ્ઞાનવાપી કેમ્પસમાં પૂજા કરવાની પરવાનગી માંગવામાં આવી હતી. સોમનાથ વ્યાસ, રામરંગ શર્મા અને હરિહર પાંડે સ્વયંભૂ ભગવાન વિશ્વેશ્વરની પ્રાચીન મૂર્તિ વતી વાદી તરીકે સામેલ છે.

– સપ્ટેમ્બર 1991 માં મુકદ્દમો દાખલ કર્યાના થોડા મહિનાઓ પછી કેન્દ્ર સરકારે પૂજા સ્થળનો કાયદો ઘડ્યો. આ કાયદો કહે છે કે 15મી ઓગસ્ટ 1947 પહેલા અસ્તિત્વમાં આવેલા કોઈપણ ધર્મના પૂજા સ્થળને અન્ય કોઈ ધર્મના પૂજા સ્થાનમાં ફેરવી શકાય નહીં. જે કોઈ આવું કરવાનો પ્રયાસ કરે છે તેને એકથી ત્રણ વર્ષની જેલ અને દંડ થઈ શકે છે.

– અયોધ્યા મામલો તે સમયે કોર્ટમાં હતો તેથી તેને આ કાયદાની બહાર રાખવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ જ્ઞાનવાપી કેસમાં આ કાયદાને ટાંકીને મસ્જિદ કમિટીએ હાઈકોર્ટમાં અરજીને પડકારી હતી. 1993માં અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે સ્ટે લાદીને યથાસ્થિતિ જાળવી રાખવાનો આદેશ આપ્યો હતો.

– 2018 માં સુપ્રીમ કોર્ટે આદેશ આપ્યો હતો કે સ્ટે ઓર્ડર કોઈપણ સંજોગોમાં માત્ર છ મહિના માટે માન્ય રહેશે. ત્યારપછી આ ઓર્ડર અસરકારક રહેશે નહીં.

– આ આદેશ પછી 2019 માં વારાણસી કોર્ટમાં આ કેસમાં ફરીથી સુનાવણી શરૂ થઈ. 2021 માં વારાણસીના સિવિલ જજ વરિષ્ઠ વિભાગે ફાસ્ટ ટ્રેક કોર્ટમાંથી જ્ઞાનવાપી મસ્જિદના પુરાતત્વીય સર્વેક્ષણને મંજૂરી આપી હતી.

– આદેશમાં એક કમિશનની નિમણૂક કરવામાં આવી હતી અને આ કમિશનને 6ઠ્ઠી અને 7મી મેના રોજ બંને પક્ષકારોની હાજરીમાં શ્રૃંગાર ગૌરીની વીડિયોગ્રાફી કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો. 10 મે સુધી કોર્ટે આ અંગે સંપૂર્ણ માહિતી માંગી હતી.

– પ્રથમ દિવસનો સર્વે 6 મેના રોજ કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ 7 મેના રોજ મુસ્લિમ પક્ષે તેનો વિરોધ શરૂ કર્યો હતો. મામલો કોર્ટમાં પહોંચ્યો હતો.

– 12 મેના રોજ મુસ્લિમ પક્ષની અરજી પર સુનાવણી થઈ. કોર્ટે કમિશનરને બદલવાની માંગને ફગાવી દીધી હતી અને 17 મે સુધીમાં સર્વેની કામગીરી પૂર્ણ કરીને રિપોર્ટ રજૂ કરવા આદેશ કર્યો હતો. કોર્ટે કહ્યું કે જ્યાં તાળા છે ત્યાં તાળા તોડી નાખો. જો કોઈ અવરોધ ઉભો કરવાનો પ્રયાસ કરશે તો તેની સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે, પરંતુ સર્વેની કામગીરી કોઈપણ સંજોગોમાં પૂર્ણ કરવી જોઈએ.

– 14 મેના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટે મુસ્લિમ પક્ષની અરજી પર તાત્કાલિક સુનાવણી કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. આવેદનમાં જ્ઞાનવાપી મસ્જિદમાં સર્વે અટકાવવાની માંગ કરવામાં આવી હતી. સર્વોચ્ચ અદાલતે યથાસ્થિતિ જાળવી રાખવાનો ઇનકાર કરતા કહ્યું કે અમે કાગળો જોયા વિના આદેશ આપી શકીએ નહીં. હવે આ મામલાની સુનાવણી 17 મેના રોજ થશે.

– જ્ઞાનવાપીનું સર્વેક્ષણ 14મી મેથી ફરી શરૂ થયું. તમામ બંધ ઓરડીઓથી લઈને કૂવા સુધી તપાસ કરવામાં આવી હતી. સમગ્ર પ્રક્રિયાની વીડિયો અને ફોટોગ્રાફી કરવામાં આવી હતી.

– સર્વેનું કામ 16મી મેના રોજ પૂર્ણ થયું હતું. હિન્દુ પક્ષે દાવો કર્યો હતો કે બાબા કૂવામાંથી મળી આવ્યા હતા. આ સિવાય હિંદુ સ્થળ હોવાના અનેક પુરાવાઓ મળ્યા હતા. તો મુસ્લિમ પક્ષે કહ્યું કે સર્વેક્ષણ દરમિયાન કંઈ મળ્યું નથી.

હવે શું સ્થિતિ છે?

હાલમાં, પ્રશાસને જ્ઞાનવાપી મસ્જિદમાં માત્ર થોડા લોકોને જ નમાઝ અદા કરવાની મંજૂરી આપી છે. આ તે લોકો છે જે હંમેશા અહીં નમાજ અદા કરવા માટે આવે છે. આ લોકો સિવાય અહીં કોઈને પણ નમાઝ પઢવાની પરવાનગી નથી. તો મસ્જિદની બાજુમાં આવેલા કાશી વિશ્વનાથ મંદિરનો જીર્ણોદ્ધાર કરવામાં આવ્યો છે. તેનું લોકાર્પણ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ કર્યું હતું. મંદિર પરિસરમાં ભક્તોની ભીડ હવે પહેલા કરતા વધુ છે.

સમિતિમાં કોણ છે અને સર્વેમાં શું થયું?

1. સમિતિમાં કોર્ટ કમિશનર એડવોકેટ અજય કુમાર મિશ્રા, વિશાલ કુમાર સિંઘ, આસિસ્ટન્ટ કમિશનર અજય સિંહનો સમાવેશ થાય છે.
2. આમાં હિંદુ અને મુસ્લિમ પક્ષના વકીલો પણ સામેલ છે.
3. આ સિવાય આ સર્વેક્ષણ ટીમમાં પુરાતત્વના નિષ્ણાતો સામેલ છે.
4. સર્વેક્ષણ દરમિયાન સમિતિએ શોધી કાઢ્યું કે શું હાલનું માળખું કોઈ બિલ્ડિંગને તોડીને બનાવવામાં આવ્યું છે અથવા બિલ્ડિંગમાં કંઈક ઉમેરીને? સમિતિએ એ પણ પૂછપરછ કરી કે શું મસ્જિદના નિર્માણ પહેલા વિવાદિત સ્થળ પર ક્યારેય હિન્દુ સમુદાયનું મંદિર અસ્તિત્વમાં હતું.
5. સમિતિએ આ સમગ્ર કામ ફોટોગ્રાફી અને વીડિયોગ્રાફી કરાવ્યું.

આ પણ વાંચો: Shivling in Gyanvapi/ જ્ઞાનવાપી મસ્જિદમાં શિવલિંગના દાવા પર ઓવૈસીએ નિવેદન આપતા કહ્યું કે…