365  દિવસમાં 15-દિવસ એવા હોય છે કે જે પિતૃ પક્ષ તરીકે ઓળખાય છે. જ્યારે બધાજ એક આદર્શ પુત્ર બનવાનો પ્રયાસ  કરે છે. અને માતાપિતા, દાદા દાદી વિગેરેને શ્રધ્ધા પૂર્વક શ્રાદ્ધ અર્પણ કરે છે. આ જ વડીલો જયારે જીવિત હતા ત્યારે ક્યારેય તેમણે પાણીનો ગ્લાસ પણ કદાચ આપવાની તસ્દી નહિ લીધી હોય.

હું કહું છું કે તેઓ આ કેમ કરે છે. કેમ સારું  અને સજ્જન અને પિતૃ ભક્ત હોવાનો ઢોંગ કરે છે. સમાજ શું કહેશે તેનો ડર છે. ?  અવાર નવાર આપણે વૃદ્ધ માતાપિતાને ઘરની બહાર કાઢી મુકવાના, કે વૃધ્ધાશ્રમમાં મુકવાના કે હવે તો તેનાથી પણ આગળ વૃદ્ધ માતાપિતાને માર મારવાના બનાવો પણ સમાજમાં બની રહ્યા છે.

ત્યારે સમાજના લોકો ક્યાં જાય છે..? જ્યારે કોઈ જીવંત હોય ત્યારે કોઈ તેને બચાવવા માટે આવતું નથી, પણ મરી જતાની સાથે જ તે અંતિમ વિધિ માટે આવે છે અને પછી તેનું શ્રાદ્ધ-તર્પણ કરાવે છે.

સમાજમાં દરરોજ નવા વૃદ્ધાશ્રમો બનાવવામાં આવી રહ્યા છે. સમાજ કશું જ બોલતો નથી, પરંતુ આપણે ઘેટાની જેમ એકની પાછળ ચાલીએ છીએ. દાદાજીએ પરદાદાનું  શ્રાદ્ધ તર્પણ કર્યું, પિતાજીએ દાદાનું શ્રાદ્ધ તર્પણ કર્યું હતું. અને હવે હું મારા પિતાનો શ્રાદ્ધ અર્પણ કરું છું. પણ જરા વિચારો કે તમે શું કરી રહ્યા છો.

જો પંડિતને ભોજન આપવું હોય, તેને દાન આપવું હોય તો તે તે કોઈપણ રીતે કરી શકાય છે. જો તમારે ખરેખર માતાપિતા કે પિતૃ માટે કઈ કરવુ જ હતું તો જીવંત હતા ત્યારે માતાપિતાની સેવા કરી હોય, બે ઘડી તેમની સાથે બેસીને વાતો કરી હોત, તેમણે પાણીનો ગલાસ આપ્યો હોત તે જ તેમના માટે સાચું તર્પણ છે.

‘શ્રાદ્ધ’નો અર્થ ‘શ્રધ્ધા પૂર્વક કરેલું કાર્ય’ અને ‘તર્પણ’ એટલે ‘તૃપ્ત કરવું’ એટલે કે શ્રધ્ધાયુક્ત કર્મો વડે માતાપિતાને તૃપ્ત કરવું. એજ સાચું ‘શ્રાદ્ધ તર્પણ’ છે. આ ત્યારે જ શક્ય છે જ્યારે અમારા માતાપિતા જીવંત હોય. મૃત્યુ પછી, આપણે શરીરને બાળી નાખીએ છીએ અને શાસ્ત્ર કહે છે કે સંબંધ ફક્ત શરીર સાથે છે. આત્માને કોઈ પિતા કે પુત્ર નથી કોઈ  સબંધી નથી  નથી. તો પછી આપણે આ બધું કોના માટે અને શા માટે કરીએ છીએ?

વૈજ્ઞાનિક તથ્ય 

અરે, આ દિવસોમાં હવામાનમાં પરિવર્તન આવે છે, તેથી જેઓ ઘરના વૃદ્ધ છે તેઓની ખાસ કાળજી લેવી જોઈએ કારણ કે આ સમયે ઘણા રોગોનું જોખમ અન્ય દિવસો કરતા થોડું વધારે હોય  છે. તેથી, આ સમગ્ર 15 દિવસ પિતૃ પક્ષ તરીકે  સંબોધવામાં આવ્યા હતા. આનો અર્થ એ છે કે આ 15 દિવસ તમારા ઘરના વૃદ્ધની વિશેષ કાળજી કરો.

 જ્યારે માતાપિતા જીવંત હોય છે, ત્યારે તેમની શ્રદ્ધા અને આદર પૂર્વક સાચી સેવા એજ સાચુ શ્રાદ્ધ છે. અને તેમના મરણ પછી, તેમના અધૂરા સ્વપ્નોને સાકાર કરવા માટે તેમના દ્વારા અપાયેલા માર્ગને અનુસરો. તેમની યાદમાં કોઈની મદદ કરો. વિદ્યાર્થીઓને શિષ્યવૃત્તિ આપો. ગરીબોને મદદ કરો અનાથના સહારો બનો. ફક્ત આ પ્રકારના કાર્યો કરીને જ તમે તમારા માતાપિતાનું નામ રોશન કરી શકશો.

(જો આ આર્ટીકલથી કોઈની લાગણી દુભાઈ હોય તો લેખક ક્ષમા પ્રાર્થી છે ) 

@આચાર્ય સુભાષ, સરસાવા