વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશનની સંસ્થા, કમિશન ઓન નાર્કોટિક્સ ડ્રગ્સના 53 સભ્યોમાંથી, ભારત સહિત 27 સભ્યોએ 2020 માં ખતરનાક દવાઓની સૂચિમાંથી ભાંગ અને ગાંજા ને દૂર કર્યા હતા. તે પહેલા, યુ.એસ.માં કેલિફોર્નિયાએ જાન્યુઆરી 2018 માં ગાંજાના વેચાણને મંજૂરી આપી હતી અને બે વર્ષમાં કર આવકમાં આશરે ₹7,345 કરોડની કમાણી કરી હતી.
ભારત પણ આ વ્યવસાયને મંજૂરી આપીને લાખો રૂપિયાની કમાણી કૃ શકે છે. પરંતુ નાર્કોટિક્સ ડ્રગ્સ એન્ડ સાયકોટ્રોપિક સબસ્ટન્સ એક્ટ, 1985 (NDPS એક્ટ) હેઠળ ભાંગ અને અન્ય આવા ઉત્પાદનો ના વેચાણ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યા છે. અને ભારતને લાખો રૂપિયાની આવક ગુમાવી પડી છે. 1980 સુધી, આપણા દેશમાં ગાંજો અને ચરસ કાયદેસર રીતે વેચાતા હતા. આ પ્રતિબંધ અમેરિકન દબાણ હેઠળ અમલમાં આવ્યો હતો.
યુ.એસ. નથી ઈચ્છતું કે ભારત ભાંગ અને ગાંજાના વ્યવસાયમાં પ્રવેશે, કારણ ભારત આ માદક દ્રવ્યોના ઉત્પાદનનો સાત હજાર વર્ષથી વધુનો અનુભવ ધરાવે છે. નાર્કોટિક ડ્રગ્સ પર 1961 ના યુનાઈટેડ નેશન્સ કન્વેન્શન અનુસાર, ભારતે NDPS એક્ટ લાગુ કર્યો.
આલ્કોહોલનું સેવન લીવરને સિરોસિસનો શિકાર બનાવે છે, જ્યારે તમાકુથી મોઢાનું કેન્સર થાય છે. બીજી તરફ, સદીઓથી આપણી લોક પરંપરામાં દેવતાઓને ગાંજો અને ભાંગ ચઢાવવામાં આવે છે. શિવને ભાંગ અને ધતુરા અર્પણ કરવાની પરંપરા છે.
બ્રિટિશ સરકારે 1893ની શરૂઆતમાં ભાંગને નુકસાનકારક માન્યું ન હતું. 1893માં જ્યારે ઈન્ડિયન હેમ્પ ડ્રગ્સ કમિશનની સ્થાપના કરવામાં આવી ત્યારે ભાંગ પર પ્રતિબંધ મૂકવાની કોઈ વાત કરવામાં આવી ન હતી. અંગ્રેજોએ ભાંગના ઉપયોગ પર નજર રાખી હતી, પરંતુ તેને ગેરકાયદેસર ઠેરવ્યો ન હતો. એવું પણ કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે દેશમાં દારૂનો કારોબાર ત્રણ અબજ 90 કરોડ રૂપિયાનો છે અને ભાંગ-ગાંજા અથવા ચરસ પરનો પ્રતિબંધ હટાવવામાં આવે તો દારૂના વેચાણ પર અસર પડી શકે છે.
તેથી જ દારૂના વેપારીઓ આ ભાંગ અને ગાંજા પર પ્રતિબંધ જાળવવાનું દબાણ છે. વિધી સેન્ટર ફોર લીગલ પોલિસી, સંશોધન બાદ જાણવા મળ્યું કે ભાંગ અને ગાંજા પરના પ્રતિબંધથી તેમને આવક મેળવવાની મોટી તક મળી રહી છે. ભાંગ ના પ્લાન્ટમાંથી વિવિધ પ્રકારના કાગળ અને વ્યક્તિગત સંભાળ (personal care ) ઉત્પાદનો પણ બનાવવામાં આવે છે. તેનું વૈશ્વિક બજાર $4.7 બિલિયન છે.
ભાંગ અને ગાંજા ઉપર નિયંત્રણ મૂકવાથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભારતનું યોગદાન શૂન્ય છે. અહીં માત્ર ફાર્માસ્યુટિકલ, વૈજ્ઞાનિક અને ઔદ્યોગિક ઉપયોગની પરવાનગી સાથે ગાંજો ઉગાડી શકાય છે, પરંતુ તેનાથી ભ્રષ્ટાચાર વધે છે. લાઇસન્સ વિના ગાંજાની ખેતી કરવાથી 10 વર્ષ સુધીની જેલ થઈ શકે છે.
કેટલાક વિભાગો ભાંગ અને ગાંજાના ગેરકાયદે વેપારને અંકુશમાં લેવાના બહાને લાખોની કમાણી કરે છે. કોઈને ફસાવવા માટે સોથી બેસો ગ્રામ ગાંજો કે ગાંજો બતાવીને શિકાર કરવો સરળ છે. પોલીસ દ્વારા તેના દુરુપયોગની અનેક ફરિયાદો છે. યુએસના 26 રાજ્યોમાં ગાંજાના સેવન અને રાખવું ગુનો બનતો નથી. 11 અન્ય રાજ્યોએ પણ ગાંજાના ઉપયોગને કાયદેસર બનાવ્યો છે. જો ભાંગ અને ગાંજાના સેવનથી કોઈ નુકસાન થતું નથી, તો સમાજ અને સરકારને પ્રતિબંધોમાંથી મુક્ત કરીને ફાયદો થઈ શકે છે.
