World News: દુનિયામાં એક એવો દેશ છે જ્યાં લગ્નના બહાના હેઠળ સેક્સ બિઝનેસ વધી રહ્યો છે. 17 વર્ષની દુલ્હન અને 50 વર્ષના વરના લગ્ન… ઈન્ડોનેશિયાની રાજધાની જકાર્તામાં એક થ્રી-સ્ટાર હોટલમાં થોડા લોકોની હાજરીમાં એક યુવતી સાથેના લગ્નનનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ લગ્ન ઈસ્લામિક કાયદાની વિવાદાસ્પદ જોગવાઈ હેઠળ થયા હતા અને કહાયાના પતિ સાઉદી અરેબિયાના પ્રવાસી હતા. લગ્ન પછી કહ્યાની એક મોટી બહેન તેની દેખભાળ કરવા તેની સાથે ગઈ હતી. કહ્યાના લગ્નની વ્યવસ્થા કરનાર એજન્ટ પણ તેની સાથે વાલી તરીકે હતો. 

સાઉદી અરેબિયાના એક પ્રવાસીએ કહાયા સાથે અસ્થાયી રૂપે લગ્ન કરવા માટે દહેજ તરીકે $850 (રૂ. 71,387) આપ્યા હતા. એજન્ટ અને મૌલવીનો હિસ્સો બાદ કર્યા પછી, કહાયાના પરિવારને દહેજની માત્ર અડધી રકમ મળી. લગ્ન પછી, કહાયાનો પતિ તેને જકાર્તાથી બે કિલોમીટર દક્ષિણમાં સ્થિત કોટા બુંગા શહેરના એક રિસોર્ટમાં લઈ ગયો. અહીં કહ્યા સાથે સંબંધ બાંધવા ઉપરાંત ઘરના તમામ કામ પણ કરાવ્યા. કહયા જ્યારે પણ ફ્રી હોય ત્યારે સફાઈ, રસોઈ અને ટીવી જોતી હતી. કહયા તેના પિતાની ઉંમરની વ્યક્તિ સાથે પથારી વહેંચવામાં ખૂબ જ અસ્વસ્થ હતી અને તે ઈચ્છતી હતી કે આ અસ્થાયી લગ્ન શક્ય તેટલી વહેલી તકે સમાપ્ત થાય.

કહાયાને લગ્નના પાંચ દિવસ બાદ ‘ટ્રિપલ તલાક’ આપવામાં આવ્યો હતો

લગ્ન પાંચ દિવસ સુધી ચાલ્યા અને પ્રવાસી તેના દેશ સાઉદી પાછો ગયો. ત્યાંથી તેણે ટ્રિપલ તલાક કહીને કહ્યા સાથેના લગ્નનો અંત લાવ્યો. કહાયાએ ક્યારેય તેનું અસલી નામ તેના પહેલા કોન્ટ્રાક્ટ પતિને જણાવ્યું નથી. કહ્યાના આ પ્રથમ કોન્ટ્રાક્ટ મેરેજ હતા અને આ પછી તેણે એટલા કોન્ટ્રાક્ટ મેરેજ કર્યા હતા કે તેને ગણતરી પણ યાદ ન હતી. તેણી કહે છે કે તેણીએ કદાચ 15 વખત લગ્ન કર્યા હતા અને તમામ પુરુષો મધ્ય-પૂર્વના દેશોના હતા જેઓ પ્રવાસીઓ તરીકે ઇન્ડોનેશિયા આવ્યા હતા. તે કહે છે, ‘આ મારા માટે ત્રાસથી ઓછું નથી. જ્યારે પણ મારાં લગ્ન થયાં ત્યારે મારા મનમાં એક જ વાત હતી કે મારે ઘરે જવું છે.

છૂટાછેડા લેનાર મહિલા ગામ

નિકાહ મુતહ… અથવા પ્લેઝર મેરેજ, ઇસ્લામમાં એક વિવાદાસ્પદ અસ્થાયી લગ્ન છે જે હવે ઇન્ડોનેશિયાના પંકક નામના પર્વતીય વિસ્તારમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય બની ગયા છે. આ પ્રથા આ વિસ્તારમાં એટલી પ્રચલિત થઈ ગઈ છે કે ઈન્ડોનેશિયાના લોકો આ વિસ્તારના ગામોને ‘છૂટાછેડા લેનાર ગામ’ કહેવા લાગ્યા છે. કહાયા જણાવે છે કે એક હજારની વસ્તીવાળા તેના ગામમાં તે 7 એવી મહિલાઓને ઓળખે છે જે આજીવિકા માટે આવા લગ્નોમાં ભાગ લઈ રહી છે.

મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતા દેશ ઇન્ડોનેશિયાના કાયદામાં જેમ વેશ્યાવૃત્તિ ગેરકાયદેસર છે તેમ નિકાહ મુતહ જેવા કરાર લગ્નો પર પણ પ્રતિબંધ છે. પરંતુ આ કાયદાની અસર જમીન પર દેખાતી નથી. તેના બદલે, નિકાહ મુતહ એક વ્યવસાય બની ગયો છે, જેમાં દલાલો, અધિકારીઓ અને ભરતી કરનારાઓનું વિશાળ નેટવર્ક છે જે ધર્મ અને રાજ્ય વચ્ચેના ગ્રે ઝોનમાં ખીલે છે.

ઇન્ડોનેશિયા પહેલા થાઇલેન્ડમાં નિકાહ મુતહનો વિકાસ થયો હતો.

ઘણા વર્ષો સુધી, મધ્ય પૂર્વના પ્રવાસીઓ માટે થાઇલેન્ડ મુખ્ય આકર્ષણ હતું, જેમાં લેઝર પ્રવાસીઓનો સમાવેશ થાય છે, પરંતુ 1980ના દાયકામાં જ્યારે સાઉદી અરેબિયા અને થાઇલેન્ડ વચ્ચેના સંબંધો વણસ્યા ત્યારે આ વલણ બદલાઈ ગયું.

તે પછી, સાઉદી પ્રવાસીઓ થાઇલેન્ડને બદલે ઇન્ડોનેશિયા આવવા લાગ્યા, જ્યાં 87% વસ્તી મુસ્લિમ છે. તેની મુસ્લિમ વસ્તીને કારણે, ઇન્ડોનેશિયા થાઇલેન્ડ કરતાં સાઉદી અરેબિયાના લોકો માટે વધુ પરિચિત હતું. સાઉદી અરેબિયાના પ્રવાસીઓને જોઈને પંકકના લોકોએ પણ તેમના હિસાબે રેસ્ટોરાં ખોલી અને ધંધો ફૂલ્યોફાલવા લાગ્યો. પુનકકનો કોટા બુંગા વિસ્તાર સાઉદી અરેબિયાના પ્રવાસીઓની પહેલી પસંદ બની ગયો છે જ્યાં અસ્થાયી લગ્નનો ચલણ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. આ વિસ્તારમાં કામચલાઉ લગ્નના શરૂઆતના દિવસોમાં, છોકરીઓને તેમના પરિવારના સભ્યો અથવા તેમના પરિચિતો દ્વારા પ્રવાસીઓમાં લઈ જવામાં આવતા હતા, પરંતુ સમય જતાં, વચેટિયાઓએ તેમની જગ્યા લીધી.

ગરીબ વિસ્તારોમાં નિકાહ મુતહ પ્રથા વિકસી રહી છે

જકાર્તામાં શરીફ હિદાયતુલ્લા ઈસ્લામિક સ્ટેટ યુનિવર્સિટીમાં ઈસ્લામિક ફેમિલી લોના પ્રોફેસર યાયાન સોપ્યાને લોસ એન્જલસ ટાઈમ્સને એક ઈન્ટરવ્યુમાં જણાવ્યું કે આ પ્રથા ઈન્ડોનેશિયાના ઘણા શહેરોમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય છે જ્યાં આર્થિક સંભાવનાઓ ઉપલબ્ધ નથી. ઉપરાંત, કોવિડ રોગચાળાએ પરિસ્થિતિને વધુ ખરાબ બનાવી છે. તેમણે કહ્યું, ‘અમે જોઈ રહ્યા છીએ કે આ પ્રથા હવે વધી રહી છે. પ્રવાસન આ આર્થિક જરૂરિયાતને પૂર્ણ કરી રહ્યું છે.

ઇન્ડોનેશિયાના નાના ઉદ્યોગસાહસિક બુડી પ્રિયાના, જેઓ સાઉદીમાં રસોઈયા તરીકે કામ કરે છે, તેમણે કહ્યું કે તેણે ત્રણ દાયકા પહેલા પ્રથમ વખત કોન્ટ્રાક્ટ મેરેજ વિશે સાંભળ્યું હતું. જ્યારે તેણે કામચલાઉ પત્ની શોધવામાં તેની મદદ માંગી ત્યારે તે મધ્ય પૂર્વના પ્રવાસીને લઈ જઈ રહ્યો હતો. આ પછી પ્રિયાનાએ છોકરીઓને વચેટિયાઓ પાસે લઈ જવા લાગી જેનાથી તેને વધારાનો ફાયદો થયો. તે કહે છે કે તે તેના કામના સંબંધમાં ઘણા એજન્ટોના સંપર્કમાં છે અને તેમની પાસેથી ખબર પડે છે કે આ ધંધો ફૂલીફાલી રહ્યો છે. કેટલાક એજન્ટો કહે છે કે તેઓ એક મહિનામાં 25-25 લગ્નો કરાવે છે.   

55 વર્ષની બુડી પ્રિયાના કહે છે કે કેટલીકવાર તેને કુલ દહેજના 10% પણ મળે છે. જો કે, તેનો દાવો છે કે આ કાર્ય દ્વારા તે છોકરીઓને કામ શોધવામાં મદદ કરી રહ્યો છે અને શક્ય તેટલી તેમની સુરક્ષા કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. તે કહે છે, ‘ઘણી નવી છોકરીઓ કોન્ટ્રાક્ટ મેરેજ માટે મારો સંપર્ક કરે છે પરંતુ હું તેમને કહું છું કે હું એજન્ટ નથી. આપણી અર્થવ્યવસ્થા ખૂબ જ ખરાબ સ્થિતિમાં છે અને તેઓ કામ શોધવા માટે ભયાવહ છે.

કહયાના લગ્ન કોન્ટ્રાક્ટ મેરેજ પહેલા જ થયા હતા.

17 વર્ષની ઉંમરે પહેલા કોન્ટ્રાક્ટ મેરેજ પહેલા પણ કહયાના લગ્ન થઈ ચૂક્યા હતા. 13 વર્ષની ઉંમરે તેના લગ્ન તેના વર્ગમાં ભણતા છોકરા સાથે થયા હતા. તેના દાદા-દાદીએ બળજબરીથી આ લગ્ન કરાવ્યા હતા. પરંતુ લગ્નના ચાર વર્ષ બાદ કહ્યાના પતિએ તેને છૂટાછેડા આપી દીધા હતા. કહાયાને લગ્નજીવનથી એક પુત્રી પણ હતી પરંતુ તેના પતિએ તેની સંભાળ લેવાની ના પાડી હતી.

આવી સ્થિતિમાં, કહાયાએ જૂતા બનાવવાની ફેક્ટરીમાં અથવા સામાન્ય સ્ટોરમાં કામ કરવાનું વિચાર્યું, પરંતુ પગાર એટલો ઓછો હતો કે તેનું ઘર ચલાવવાનું લગભગ અશક્ય હતું. આર્થિક સંકડામણને કારણે કહ્યાની મોટી બહેને તેને કોન્ટ્રાક્ટ મેરેજ કરીને પૈસા કમાવવાનું સૂચન કર્યું. તે તેની મોટી બહેન હતી જેણે તેને પ્રથમ વખત બુડી સાથે પરિચય કરાવ્યો હતો, જેમણે કહાયાને કરાર લગ્ન કરાવનાર વચેટિયા સાથે પરિચય કરાવ્યો હતો. કહાયાને દરેક કોન્ટ્રાક્ટ મેરેજમાંથી $300-500 મળ્યા હતા, જેનો તે ભાડું ચૂકવવા, ખાવાનું અને તેના બીમાર દાદા-દાદીની સંભાળ માટે ઉપયોગ કરતી હતી. જો કે, આ પૈસા પણ કહાયાની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા સક્ષમ ન હતા.

કહયા કહે છે કે તે જે કામ કરે છે તેનાથી તે શરમ અનુભવે છે. તેણીએ ક્યારેય તેની આસપાસના લોકોને તેના કામ વિશે સત્ય જણાવ્યું ન હતું, પરંતુ તેણીએ તેમને કહ્યું હતું કે તે કામ માટે અલગ-અલગ શહેરોમાં જતી રહે છે. તે કહે છે, ‘મારી આસપાસના લોકોને ખબર નથી કે હું શું કરું છું. જો તેઓને આ વિશે ખબર પડશે તો હું મરી જઈશ.

કોન્ટ્રાક્ટ મેરેજ અંગે શું કહે છે નિષ્ણાતો? 

મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતા દેશોમાં કોન્ટ્રાક્ટ લગ્નો વ્યાપક છે. સરકારો આવા લગ્નો પર પ્રતિબંધ લગાવી શકતી નથી, ખાસ કરીને જ્યારે યુવતીઓની સુરક્ષાની વાત આવે છે.

ઈન્ડોનેશિયાના કાયદા હેઠળ લગ્ન માટેની કાયદેસર લઘુત્તમ ઉંમર 19 વર્ષ છે. પરંતુ ઘણા ધાર્મિક લગ્નો સરકારી તપાસમાંથી છટકી જાય છે અને આવા લગ્નોમાં છોકરીઓની ઉંમર ઘણી નાની હોય છે. ઇસ્લામિક કૌટુંબિક કાયદાના નિષ્ણાત યયાન કહે છે, ‘લોકોને લાગે છે કે સરકારે ધાર્મિક બાબતોમાં દખલ ન કરવી જોઈએ. લોકો વિચારે છે કે તેઓ ધર્મ અનુસાર લગ્ન કરી રહ્યા છે, તેથી દેશનો કાયદો તેને ગેરકાયદેસર જાહેર કરી શકે નહીં. આ મોટી સમસ્યા છે. ઈન્ડોનેશિયામાં ઈસ્લામિક નેતાઓની મુખ્ય સંસ્થા ઈન્ડોનેશિયન ઉલેમા કાઉન્સીલે પણ કામચલાઉ કરાર લગ્નને ગેરકાયદેસર જાહેર કર્યા છે.

જકાર્તા ફેમિનિસ્ટ નામની સંસ્થાના પ્રોગ્રામ ડાયરેક્ટર અનિન્દ્ય રેસ્તુવિઆની કહે છે, ‘આ પ્રકારના લગ્ન સામે કોઈ કાનૂની રક્ષણ નથી. અમારી પાસે કાયદો છે, પરંતુ તેનો અમલ કરવો ખૂબ જ પડકારજનક છે. ન્યાસાને તેના પિતાએ કોન્ટ્રાક્ટ મેરેજમાં ધકેલી હતી. પહેલા તે દારૂ પીરસતા અને ડાન્સ કરતા બારમાં કામ કરતી હતી. કહાયાની જેમ નીસાને પણ તેના પહેલા લગ્નથી એક પુત્રી છે.

‘પૈસા માટે એક વૃદ્ધ સાથે લગ્ન કર્યા જેથી…’

હવે 32 વર્ષની થઈ ગયેલી નિસા તેના પહેલા કોન્ટ્રાક્ટ મેરેજ વિશે કહે છે, ‘હું અંદરથી ખૂબ રડતી હતી. વૃદ્ધ માણસ સાથે કોણ સૂવા માંગશે? મેં તે લગ્ન પૈસા માટે કર્યા જેથી હું મારા પરિવારનું ભરણપોષણ કરી શકું અને મારા ભાઈ-બહેનોને શાળાએ મોકલી શકું. નીસાએ તેની નાની બહેનને પણ કોન્ટ્રાક્ટ બ્રાઇડ બનવા માટે સમજાવી અને તેને દહેજમાં $3,000 (રૂ. 2 લાખ 51 હજાર 876) મળ્યા કારણ કે તે કુંવારી હતી.

નિસા કહે છે કે તેણે 20 કોન્ટ્રાક્ટ મેરેજ કર્યા છે. પરંતુ કહયાથી વિપરીત, તે હવે આ વ્યવસાયમાંથી બહાર નીકળી ગઈ છે. માત્ર ચાર વર્ષ પહેલા જ તેને ઈન્ડોનેશિયાના એક પુરુષ સાથે પ્રેમ થયો અને બંનેએ લગ્ન કરી લીધા. આ લગ્નથી નિસાને બે પુત્રો છે. તે તેના પતિ, તેની 12 વર્ષની પુત્રી અને બે પુત્રો સાથે સુખી જીવન જીવી રહી છે.

તે કહે છે, ‘મારા પતિને બધું ખબર છે પણ તેણે મારા ભૂતકાળને સ્વીકારી લીધો છે. હવે મારા માટે ફરીથી કોન્ટ્રાક્ટ વેડિંગમાં જવું અશક્ય છે. સાઉદી અરેબિયામાં ગુલામોની જેમ રાખવામાં આવે છે. કહ્યાને પણ એવું જીવન નથી જોઈતું. તે પણ આ નરકમાંથી બહાર નીકળવા માંગે છે અને આ ઈચ્છા સાથે તે તેના તાજેતરના કોન્ટ્રાક્ટ મેરેજમાં સાઉદીના એક માણસને મળી હતી.

આવું ગયા વર્ષે જ થયું હતું. તે વ્યક્તિએ વચન આપ્યું હતું કે જો તે તેની સાથે સાઉદી અરેબિયા જશે, તો તે તેની સાથે રાણીની જેમ વ્યવહાર કરશે. આ વ્યક્તિએ કહ્યું કે તે લગ્નના બદલામાં 2,000 ડોલર (1 લાખ 67 હજાર 917 રૂપિયા)નું દહેજ આપશે. જતી વખતે, તે વ્યક્તિએ કહાયાની માતાને જ્યાં સુધી તે કહાયાને સાઉદી બોલાવી ન શકે ત્યાં સુધી તેની સંભાળ રાખવા કહ્યું.

પરંતુ જ્યારે કહાયા ગયા વર્ષે ઓક્ટોબરમાં સાઉદીના શહેર દમ્મામ પહોંચી ત્યારે તે વ્યક્તિએ તેને ગુલામ બનાવી દીધી હતી. તે તેમને ઘરનાં બધાં કામ કરાવતો અને ખૂબ મારતો. તે કહાયાના ખોરાકમાં થૂંકતો અને જ્યારે તે સૂતી હતી ત્યારે તેને લાત મારીને જગાડતો. કહયાએ ઘણી વખત ભાગવાનો પ્રયાસ કર્યો પણ પકડાઈ ગયો. દરમિયાન બુડી પ્રિયાનાએ તેને મદદ કરી. એક દિવસ મારથી કંટાળીને કહાયાએ તેની નસો કાપી નાખી, જો કે તે બચી ગઈ.

આ વર્ષે માર્ચમાં, બુડીના દબાણને કારણે, કહાયાના કામચલાઉ પતિના સંબંધીએ તેને ટિકિટ અપાવી હતી, જેના કારણે તે તેના દેશમાં પરત આવી શકી હતી. ઈન્ડોનેશિયા પરત ફર્યા બાદ તે ફૂડ ડિલિવરીનું કામ કરે છે. આટલું બધું હોવા છતાં કહાયાએ સારા જીવનસાથી મળવાની આશા છોડી નથી અને આશા છે કે એક દિવસ તેની શોધ પૂરી થશે. જો કે, તેણીને ઘણી વખત છેતરવામાં આવી છે કે વિશ્વાસઘાતનો ડર તેની આશા પાછળ પડછાયાની જેમ ચાલે છે.