Goswami Tulsidas Teachings: ક્યારેક-ક્યારેક જીવનમાં એવો સમય આવે છે જ્યારે મન કોઈ પણ કામમાં લાગતું નથી—ન ભણવામાં, ન ઓફિસના કામમાં અને ન જ પૂજા-પાઠમાં. વ્યક્તિ પોતાને અંદરથી સાવ ખાલી અને અશાંત અનુભવે છે. ભક્તિના માર્ગ પર ચાલનારા મોટાભાગના લોકો સાથે પણ એવું બને છે કે મન સંપૂર્ણપણે એકાગ્ર થતું નથી, છતાં તેઓ નિયમ ખાતર મંત્ર જાપ કે પૂજા કરવા બેસી જાય છે. આવી સ્થિતિમાં મનમાં સહજ પ્રશ્ન થાય કે શું મન પરોવ્યા વિના કરેલી આવી ભક્તિનું કોઈ ફળ મળે ખરું?
Tulsidas ji અને ભક્તનો પ્રસંગ: ઊલટા-સીધા બીજનો મહિમા
આ મૂંઝવણનો સચોટ ઉત્તર રામચરિતમાનસના રચયિતા ગોસ્વામી તુલસીદાસજીના (Tulsidas) જીવનના એક સુંદર પ્રસંગમાંથી મળે છે. એકવાર તુલસીદાસજીના એક પરમ ભક્તે તેમને પૂછ્યું, “ગુરુજી, ક્યારેક-ક્યારેક મન ભક્તિમાં લીન થતું નથી, છતાં અમે નિયમ સમજીને મંત્ર જાપ કરીએ છીએ. શું મનની આવી સ્થિતિમાં કરેલી ભક્તિનો કોઈ લાભ થાય?”
આ પ્રશ્ન સાંભળીને ગોસ્વામી તુલસીદાસજીએ ખૂબ જ સુંદર દોહો કહ્યો:
તુલસી મારા રામને, રીઝ ભજો યા ખીજ।
ભૌમ પડ્યા જામે સભી, ઊલટા સીધા બીજ।।
તુલસીદાસજીએ(Tulsidas) આ દોહાનો અદભુત મર્મ સમજાવતા કહ્યું કે, જ્યારે કોઈ ખેડૂત ખેતરમાં બીજ વાવે છે, ત્યારે તે એ નથી જોતો કે બીજ માટીમાં સીધું પડ્યું છે કે ઊંધું. તેનું કામ માત્ર બીજ વાવવાનું છે. સમય આવ્યે પૃથ્વીના સંપર્કમાં આવીને તે ગમે તે સ્થિતિમાં પડેલું બીજ પણ અંકુરિત થાય જ છે અને તેમાંથી મોટો પાક તૈયાર થાય છે.
બરાબર એ જ રીતે, ભક્તિના માર્ગમાં મનની સ્થિતિ કરતાં કર્મની નિરંતરતા (નિયમિતતા) વધુ મહત્વની છે. ઈશ્વરની આરાધનામાં મન લાગે કે ન લાગે, પ્રેમથી નામ લો કે ખીજાઈને (ભાવ વગર) પણ જો તમે પ્રભુનું નામ લો છો, તો તેનો પ્રભાવ ક્યારેય વ્યર્થ જતો નથી. નિયમિત મંત્ર જાપનો આ જ અભ્યાસ ધીમે ધીમે મનને શુદ્ધ કરે છે અને અંદરની અશાંતિ આપોઆપ ઓછી થવા લાગે છે.
આ પ્રસંગમાંથી મળતું અદભુત જીવન વ્યવસ્થાપન
મનની સ્થિતિ પર નિર્ભર ન રહો (ટાળમટોળ બંધ કરો): આપણે ઘણીવાર એવું વિચારીને કામ ટાળીએ છીએ કે ‘જ્યારે મૂડ સારો હશે ત્યારે જ કરીશું’. આ આદત આળસ વધારે છે. ભલે મન હોય કે ન હોય, તમારું નિર્ધારિત કામ શરૂ કરી દો. શરૂઆત કરવાથી જ મન ધીમે ધીમે તે કામમાં પરોવાઈ જશે.
નિરંતરતા અને અનુશાસનને પ્રાધાન્ય આપો: જીવનમાં(Tulsidas) કોઈ પણ સફળતા રાતોરાત મળતી નથી. રોજ થોડો-થોડો અને નિયમિત પ્રયાસ કરવાથી જ લાંબા ગાળે મોટા અને સકારાત્મક પરિણામો પ્રાપ્ત થાય છે.
પરિણામ માટે ધૈર્ય (ધીરજ) રાખો: જેમ વાવેલું બીજ તરત જ ફળ આપતું નથી, તેમ આપણી મહેનત કે ભક્તિનું ફળ મળવામાં પણ સમય લાગે છે. અધીરાઈ હંમેશા સારા કામને બગાડે છે, માટે દરેક પરિસ્થિતિમાં ધીરજ જાળવો.
આધ્યાત્મિકતાને જીવનનો ભાગ બનાવો: પૂજા, ધ્યાન કે મંત્ર જાપ એ માત્ર ધાર્મિક ક્રિયાઓ નથી, પરંતુ તે માનસિક સંતુલન અને વિચારોમાં સ્પષ્ટતા લાવવાનું સર્વશ્રેષ્ઠ માધ્યમ છે. તેનાથી તમારી નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા સુધરે છે.
આ પણ વાંચો: માતા કેમ મહાન છે? સ્વામી વિવેકાનંદે પથ્થરના ઉદાહરણ દ્વારા સમજાવ્યો અનોખો મહિમા
આ પણ વાંચો: જીવનની સમસ્યાઓથી કંટાળી ગયા છો? સંત અને યુવકની આ વાર્તા તમને નવો માર્ગ બતાવશે
આ પણ વાંચો: એક જ ઘર અને બે અલગ નસીબ! પિતાની ખરાબ આદત કેવી રીતે એક દીકરા માટે સફળતાની સીડી બની?
