ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) NV રમના આજે (26 ઓગસ્ટ) નિવૃત્ત થશે. જસ્ટિસ ઉદય ઉમેશ લલિત 27 ઓગસ્ટે પોતાની જવાબદારી સંભાળશે. રમણ એસએ બોબડે પછી 24 એપ્રિલ 2021ના રોજ દેશના 48મા મુખ્ય ન્યાયાધીશ (મુખ્ય ન્યાયાધીશ) બન્યા. રમણે લલિતના નામની ભલામણ કાયદા અને ન્યાય મંત્રાલયને તેમના અનુગામીની પસંદગી કરવા માટે કરી હતી. સિનિયોરિટી પ્રમાણે જસ્ટિસ ઉદય ઉમેશ લલિતનું નામ આગળ કરવામાં આવ્યું હતું. લલિત 27 ઓગસ્ટે ભારતના 49મા મુખ્ય ન્યાયાધીશ તરીકે શપથ લેશે.
નવા CJI લલિત ઘણા મોટા કેસ સાંભળી ચૂક્યા છે
નવા CJI જસ્ટિસ લલિતનો જન્મ 9 નવેમ્બર, 1957ના રોજ થયો હતો. તેમણે 1983માં વકીલાત શરૂ કરી હતી. જસ્ટિસ લલિતે ડિસેમ્બર 1985 સુધી બોમ્બે હાઈકોર્ટમાં પ્રેક્ટિસ કરી હતી. જે બાદ તેઓ દિલ્હી આવ્યા હતા. જસ્ટિસ લલિતને સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા એપ્રિલ 2004માં વરિષ્ઠ વકીલ તરીકે નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. જસ્ટિસ લલિતે સીબીઆઈના વિશેષ સરકારી વકીલ તરીકે 2જી કેસની સુનાવણી કરી છે. 13 ઓગસ્ટ 2014ના રોજ લલિતને સુપ્રીમ કોર્ટના જસ્ટિસ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા.
પગલાં અને કાર્યો ઇતિહાસમાં નોંધાયેલા છે
જસ્ટિસ લલિતનો કાર્યકાળ માત્ર 74 દિવસનો રહેશે. આના પર લલિતનું માનવું છે કે કાર્યકાળ લાંબો નહીં, પણ લાંબો હોવો જોઈએ. તાજેતરમાં જ એક ટીવી ઈન્ટરવ્યુમાં જસ્ટિસ લલિતે કહ્યું હતું કે- “ઈતિહાસ એવા પગલાં અને ક્રિયાઓને રેકોર્ડ કરે છે જે શબ્દ બનાવે છે.”
જસ્ટિસ લલિત ગરીબ અને વંચિત વર્ગોને સસ્તો, સુલભ અને ઝડપી ન્યાય આપવાને તેમની પ્રાથમિકતા અને ધ્યેય માને છે. સોશિયલ મીડિયા પર ન્યાયતંત્ર અને સરકારોને સતત નિશાન બનાવવાના પ્રશ્ન પર લલિત દલીલ કરે છે કે ચર્ચા, દલીલ અને ટીકા એ સ્વસ્થ લોકશાહીની સુંદરતા છે, જોકે દરેક વસ્તુની તેની મર્યાદા હોય છે. કોર્ટના કોઈ પણ આદેશ કે નિર્ણયની ટીકા તર્ક અને સંશોધનથી મેળવેલા તથ્યો પર આધારિત હોવી જોઈએ. ચુકાદાઓથી આગળ વધતી ટીકા સારી નથી.
જસ્ટિસ લલિત 8 નવેમ્બરે નિવૃત્ત થશે અને ત્યારબાદ જસ્ટિસ ડીવાય ચંદ્રચુડને ભારતના 50મા મુખ્ય ન્યાયાધીશ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવશે.
મુખ્ય ન્યાયાધીશ તરીકે તેઓ જસ્ટિસ ચંદ્રચુડ, જસ્ટિસ એસ કે કૌલ, જસ્ટિસ એસ અબ્દુલ નઝીર અને જસ્ટિસ ઈન્દિરા બેનર્જી સહિતની કૉલેજિયમનું નેતૃત્વ કરશે. જસ્ટિસ કેએમ જોસેફ 23 સપ્ટેમ્બરે જસ્ટિસ ઈન્દિરા બેનર્જીની નિવૃત્તિ સાથે કૉલેજિયમમાં પ્રવેશ કરશે.
આ CJI પસંદ કરવાની પ્રક્રિયા છે
વર્તમાન મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) તેમના અનુગામી તરીકે વરિષ્ઠ-સૌથી વધુ ન્યાયાધીશના નામને આગળ વધારશે. હાલમાં રમન પછી ઉદય ઉમેશ લલિત સૌથી સિનિયર છે. ઉચ્ચ ન્યાયતંત્રમાં ન્યાયાધીશોની નિમણૂક મેમોરેન્ડમ ઑફ પ્રોસિજર (MoP) હેઠળ નક્કી કરવામાં આવે છે. MoP અનુસાર, CJI, જેમણે તેમનો કાર્યકાળ પૂર્ણ કર્યો છે, આ પ્રક્રિયા અંગે કાયદા મંત્રાલય તરફથી પત્ર પ્રાપ્ત કર્યા પછી તેમના અનુગામીની પસંદગીની ભલામણ કરે છે.
