શ્રીલંકાની સરકારે પણ ભારતીય રૂપિયાને આંતરરાષ્ટ્રીય ચલણ તરીકે મંજૂરી આપી છે. હવે ભારત અને શ્રીલંકા વચ્ચે ભારતીય ચલણમાં વેપાર શક્ય બનશે. એટલું જ નહીં, ભારતીય નાગરિકો શ્રીલંકામાં પ્રવાસન હેતુ માટે ભારતીય ચલણનો ઉપયોગ પણ કરી શકશે.

જેણે ભારતીય ચલણને આ રીતે માન્યતા આપી છે. આ પહેલા પણ ઘણા દેશોએ ભારતીય રૂપિયાને આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતા આપી છે. આનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે વિશ્વમાં ભારતીય રૂપિયાનું વર્ચસ્વ વધવા લાગ્યું છે. એવું કહેવું ખોટું નહીં હોય કે હવે ભારતીય ચલણ ડોલર અને પાઉન્ડ સાથે સ્પર્ધા કરવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે.

ચાલો જાણીએ કે ભારતીય ચલણ દુનિયાભરમાં કેવી રીતે પ્રસિદ્ધિ મેળવી રહ્યું છે? અત્યાર સુધીમાં કેટલા દેશોએ ભારતીય ચલણમાં વેપાર કરવાની મંજૂરી આપી છે? કેટલા દેશોમાં વોસ્ટ્રો એકાઉન્ટ્સ ખોલવાનું શરૂ કર્યું છે? આનાથી સામાન્ય લોકોને શું ફાયદો થશે?

પહેલા જાણો ભારત શા માટે ભારતીય ચલણને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યું છે?

અત્યારે યુએસ ડૉલર વિશ્વનું સૌથી શક્તિશાળી ચલણ છે. કુલ વૈશ્વિક વેપારમાં તેનો હિસ્સો 80 ટકાની નજીક છે. આનો અર્થ એ થયો કે વિશ્વના વ્યાપારમાં 80 ટકાથી વધુ વ્યવહારો માત્ર ડોલરમાં થાય છે. ભારત સહિત વિશ્વના ઘણા દેશો વિદેશી આયાત-નિકાસ માટે ડોલર પર નિર્ભર હતા. જો તેમને બીજા દેશમાંથી કોઈ વસ્તુ ખરીદવી હોય કે વેચવી હોય, તો તેમને માત્ર ડોલરમાં જ ચૂકવણી કરવી પડે છે. તેથી જ તેને વિશ્વનું સૌથી શક્તિશાળી ચલણ માનવામાં આવે છે. હવે તેમાં ફેરફાર થવા લાગ્યો છે. ઘણા દેશોએ ભારતીય ચલણમાં વ્યવહારોને મંજૂરી આપી છે. આનાથી ડોલર પરની નિર્ભરતા ઘટશે અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં રૂપિયો મજબૂત થશે. ભારત સાથે રૂપિયાનો વેપાર કરવામાં રસ ધરાવતા મોટાભાગના દેશો તેમના વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં ડોલરની અછતનો સામનો કરી રહ્યા છે.

અત્યાર સુધીમાં કેટલા દેશોએ ભારતીય ચલણમાં વ્યવહારોને મંજૂરી આપી છે?

રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) અનુસાર, વિશ્વના 64 દેશો રૂપિયામાં વેપાર કરવા માટે ભારત સાથે વાતચીત કરી રહ્યા છે. જેમાં જર્મની, ઈઝરાયેલ જેવા મોટા દેશો સામેલ છે. યુરોપિયન યુનિયનમાં સમાવિષ્ટ દેશ જર્મની પ્રથમ વખત એશિયાના કોઈપણ ચલણ એટલે કે ભારતીય ચલણ રૂપિયા સાથે વેપાર કરવા આગળ આવ્યો છે.

જો 30 દેશો સાથે ભારતનો કારોબાર રૂપિયામાં શરૂ થાય તો રૂપિયો આંતરરાષ્ટ્રીય ચલણ બની જશે. રશિયા અને શ્રીલંકાની સાથે અન્ય ચાર આફ્રિકન દેશોએ આ માટે મંજૂરી આપી છે. આ સિવાય 17 દેશો એવા છે જ્યાં ભારતે વોસ્ટ્રો એકાઉન્ટ ખોલ્યા છે. અન્ય દેશો સાથે રૂપિયામાં વેપાર કરવા માટે આ ફરજિયાત છે. આ 17 દેશોમાં 12 ભારતીય બેંકોને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ યાદીમાં સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા, કેનેરા બેંક, યુનિયન બેંક ઓફ ઈન્ડિયા, યુકો બેંક, HDFC બેંક, ઈન્ડસઈન્ડ બેંક, યસ બેંક અને IDBI બેંકનો સમાવેશ થાય છે. આ પછી, જો કોઈ ભારતીય ખરીદદાર વિદેશી વેપારી સાથે રૂપિયામાં ટ્રાન્ઝેક્શન કરવા માંગે છે, તો સમગ્ર રકમ વોસ્ટ્રો એકાઉન્ટમાં જમા કરવામાં આવશે. જ્યારે ભારતીય નિકાસકારે પૂરા પાડવામાં આવેલ માલ માટે ચૂકવણી કરવાની જરૂર હોય, ત્યારે આ Vostro એકાઉન્ટમાંથી કપાત કરવામાં આવશે અને નાણાં નિકાસકર્તાના ખાતામાં જમા કરવામાં આવશે.

ભારત અને ભારતીય જનતાને શું ફાયદો થશે? 

આર્થિક નિષ્ણાત પ્રો. પ્રહલાદ કહે છે, ‘અત્યાર સુધી અન્ય દેશો સાથેના વેપાર દરમિયાન ડોલર ખર્ચવા પડતા હતા. તેના કારણે વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં પણ ડોલરની અછત છે. જેના કારણે દેશના આર્થિક વિકાસ દરમાં ઘટાડો થાય છે અને દેવું પણ વધે છે. પરંતુ અન્ય દેશોમાંથી રૂપિયામાં ટ્રાન્ઝેક્શન થવાથી ભારતીય બિઝનેસને ઓછો ખતરો રહેશે. અન્ય દેશોમાંથી ક્રૂડ ઓઈલ સહિતની જે પણ પ્રોડક્ટ આયાત કરવામાં આવશે તેની ચૂકવણી રૂપિયા દ્વારા કરવામાં આવશે. આનાથી દર વર્ષે અબજો ડોલરની બચત થશે. ચલણની અસ્થિરતાથી રક્ષણ મળશે. આનાથી વ્યાપાર કરવાની કિંમતમાં ઘટાડો થશે અને વ્યવસાયને વધુ સારી રીતે વિકસાવવામાં આવશે. એટલું જ નહીં, ડૉલર સહિત વિદેશી હૂંડિયામણની અનામત રાખવાની જરૂરિયાત પણ ઘટશે. વિદેશી ચલણ ખાસ કરીને ડૉલર પરની નિર્ભરતામાં ઘટાડાને કારણે ભારત બાહ્ય પ્રભાવથી ઓછી પ્રભાવિત થશે.

તેમણે વધુમાં કહ્યું કે, ‘રૂપિયામાં વેપાર વધવાથી રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI)ને ભારતીય ચલણ માટે ખરીદદારો શોધવાની જરૂર રહેશે નહીં. તેનાથી ભારતીય રૂપિયાની માંગમાં વધારો થશે. વિદેશી બેંકોને કન્વર્ઝન ફી ન મોકલીને જમા કરવામાં આવેલી રકમ દેશમાં જ ઉપયોગી થશે.

પ્રો. પ્રહલાદના મતે આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં રૂપિયાના ઉપયોગથી સામાન્ય માણસને પણ ઘણા ફાયદા થશે. આમાં સૌથી મોટો ફાયદો મોંઘવારીથી થશે. ઘણા ઉત્પાદનો સસ્તા હોઈ શકે છે. ભારત અને અન્ય દેશો વચ્ચે ખાદ્યતેલ, સૂકા ફળો, ગેસ, કોલસો, દવાઓ સહિતની ઘણી વસ્તુઓનો વેપાર થાય છે. રૂપિયામાં ટ્રેડિંગને કારણે એક્સચેન્જ રેટનું કોઈ જોખમ રહેશે નહીં અને બિઝનેસમેન સારી સોદાબાજી કરીને સસ્તામાં સોદા ફાઇનલ કરી શકે છે. તેનાથી તે સામાન સામાન્ય માણસ સુધી સસ્તામાં પહોંચી જશે.

આ પણ વાંચો:Kargil Victory Day/કારગિલ વિજય દિવસ 2023: ભારતીય સેનાની બહાદુરીએ કારગીલમાં પાકિસ્તાનને આ રીતે ધૂળ ચટાડી

આ પણ વાંચો:RO Water ATM/CM કેજરીવાલની મોટી જાહેરાત, દરેક વ્યક્તિને રોજનું 20 લીટર RO પાણી મળશે ફ્રીમાં