અમદાવાદ: ગુજરાતમાં ગરમી જ્યારે 40 ડિગ્રીનું તાપમાન વટાવે છે ત્યારે મૃત્યુઆંકમાં પણ વધારો જોવા મળે છે. આ મૃત્યુ હીટસ્ટ્રોકના લીધે થાય છે. આ તારણ ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ પબ્લિક હેલ્થ (IIPH), ગાંધીનગરના સંશોધકો સહિત આંતરરાષ્ટ્રીય સંશોધકો દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા અભ્યાસમાં દર્શાવવામાં આવ્યું છે કે જ્યારે અમદાવાદમાં મહત્તમ તાપમાન 40 ડિગ્રીથી વધુ સાથે સતત ગરમીનો અનુભવ થતો હતો, ત્યારે રોજિંદા સરેરાશ મૃત્યુની સરખામણીમાં મૃત્યુદરમાં 30% વધારો થયો હતો.

અભ્યાસમાં અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનના રેકોર્ડ્સ પર 2002 અને 2018 ની વચ્ચે શહેરમાં નોંધાયેલા 6.84 લાખ મૃત્યુનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું હતું, જે મૃત્યુને તાપમાન સાથે સાંકળવા માટે યુરોપીયન સંસ્થા પાસેથી હવામાન ડેટા લીધો છે. શહેરમાં સરેરાશ દૈનિક મૃત્યુ દર 1 લાખની વસ્તીએ 2.19 હોવાનું જાણવા મળ્યું છે.

શહેર – રાજ્યના અન્ય ભાગો સાથે – ગંભીર હીટવેવની સ્થિતિમાં છે. તે સીઝનનું સૌથી વધુ મહત્તમ તાપમાન 45.2 ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું હતું, જે પ્રથમ વખત 45 ડિગ્રી થ્રેશોલ્ડને પાર કરે છે. ગાંધીનગર, કંડલા, અમરેલી અને સુરેન્દ્રનગરમાં પણ મંગળવારે 45 ડિગ્રી પ્લસ તાપમાન નોંધાયું હતું. ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) એ શુક્રવાર સુધી હીટવેવ ચાલુ રહેવાની સંભાવના દર્શાવી છે.

શહેરમાં મંગળવારે આ ઉનાળામાં પ્રથમ વખત 45 ડિગ્રીને વટાવી ગયું હતું અને 45.3 ડિગ્રી સેલ્સિયસ થયું હતું, જેણે 2024માં શહેરમાં મહત્તમ તાપમાનનો રેકોર્ડ બનાવ્યો હતો. મંગળવારનું મહત્તમ તાપમાન સામાન્ય કરતાં 3.3 ડિગ્રી વધારે હતું. 30.6 ડિગ્રી સેલ્સિયસ લઘુત્તમ તાપમાન પણ સામાન્ય કરતાં 2.7 ડિગ્રી વધુ હતું.

ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) ની આગાહી મુજબ, બુધવારે શહેરમાં મહત્તમ તાપમાન 45 °C ની આસપાસ રહેવાની સંભાવના સાથે ગરમીમાંથી કોઈ રાહત મળશે નહીં.

શહેર અને ગુજરાતના અન્ય ભાગોમાં 25 મે સુધી હીટવેવની સ્થિતિ યથાવત રહેવાની શક્યતા છે. મંગળવારે જારી કરાયેલી IMDની આગાહી દર્શાવે છે કે બનાસકાંઠા, સાબરકાંઠા, પાટણ, ગાંધીનગર, અમદાવાદ, સુરેન્દ્રનગર, રાજકોટ, પોરબંદર, જૂનાગઢ, ભાવનગરમાં હીટવેવની સ્થિતિ પ્રવર્તશે. આગામી થોડા દિવસો માટે સુરત અને વલસાડમાં પણ આવી જ સ્થિતિ હશે.

અરવલ્લીથી ડાંગ સુધીના પટ્ટાને બાદ કરતાં અન્ય જિલ્લાઓમાં ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્રમાં ‘યલો એલર્ટ’ છે. ઘણા દરિયાકાંઠાના જિલ્લાઓ ઊંચા તાપમાન અને ભેજનું સ્તર અનુભવી શકે છે. ગરમીથી બચવા શહેરીજનો સવાર કે મોડી સાંજ સુધી સભાઓમાં જતા હોવાથી બપોરના સમયે શહેરના માર્ગો નિર્જન થઈ ગયા હતા. ચિકિત્સકોએ ગરમીથી સંબંધિત કેસોમાં વધારો જોયો.

શહેરના ઈન્ટરનલ મેડિસિન નિષ્ણાત ડૉ. મહર્ષિ દેસાઈએ જણાવ્યું હતું કે, જો શક્ય હોય તો કોઈએ સીધા સંપર્કમાં આવવાનું ટાળવું જોઈએ, જેઓ હાલની સ્વાસ્થ્ય સ્થિતિ ધરાવતા હોય તેઓ ઘરની અંદર હોવા છતાં પણ અસરગ્રસ્ત થઈ શકે છે. “ગૂંચવણો ટાળવા માટે હાઇડ્રેટેડ રહેવા અને નિયમિત અંતરાલ પર ઠંડુ થવાનાં પગલાં લેવા જોઈએ,” એમ તેમણે જણાવ્યું હતું.

મંગળવારે ઉત્તર ભારતના સૌથી ગરમ શહેરો માટેના IMD ડેટા દર્શાવે છે કે સુરતમાં 42°C તાપમાન સામાન્ય કરતા 6.6 ડિગ્રી વધારે હતું.  સમગ્ર ઉત્તર ભારતમાં, કેટલાક જિલ્લાઓ ખૂબ ઊંચા તાપમાનનો અનુભવ કરી રહ્યા છે. કેશોદ, વીવી નગર, મહુવા, અમરેલી અને ભાવનગરમાં મહત્તમ તાપમાનમાં સામાન્ય કરતાં ચાર ડિગ્રી કે તેથી વધુ તાપમાન નોંધાયું હતું.

‘અત્યંત ગરમીથી મહિલાઓને મૃત્યુનું જોખમ વધારે છે’

એલ્સેવિયર જર્નલ અર્બન ક્લાઈમેટમાં તાજેતરમાં પ્રકાશિત થયેલા અભ્યાસ ‘સર્વ-કારણ મૃત્યુદર પર અતિશય ગરમીની ઘટનાઓની અસરોની લાક્ષણિકતા: ભારતના અમદાવાદ શહેરમાં એક કેસ સ્ટડી, 2002-2018’ અનુસાર, મહિલાઓ અતિશય ગરમીને કારણે મૃત્યુદર માટે વધુ સંવેદનશીલ હોય છે, અને એક્સપોઝરના તે જ દિવસે મૃત્યુનું જોખમ સૌથી વધુ છે.

લેખકોમાં તાઇવાન, યુએસ અને સ્વીડનના સંશોધકો સાથે IIPH-Gના ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી અને હાલમાં તાઇવાનની યુનિવર્સિટી સાથે સંકળાયેલા આયુષી શર્મા અને IIPH-Gના સહયોગી પ્રોફેસર ડૉ. વીણા અય્યરનો સમાવેશ થાય છે. પ્રોફેસર અય્યરે જણાવ્યું હતું કે અભ્યાસ મુખ્યત્વે ગરમીના લાંબા સમય સુધી સંપર્કમાં રહેવા સાથે સંકળાયેલા જોખમી પરિબળોને દર્શાવે છે. “વિશ્વભરમાં, ગરમી-વિશિષ્ટ મૃત્યુદર પરનો ડેટા મેળવવો મુશ્કેલ છે, અને આ રીતે વિશ્લેષણ તાપમાન શ્રેણીના સંદર્ભમાં મૃત્યુદરના તમામ કારણો પર હાથ ધરવામાં આવે છે.

આ અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે જ્યારે અમદાવાદના સંદર્ભમાં તાપમાન 40 ° સેના થ્રેશોલ્ડને પાર કરે છે, ત્યારે મૃત્યુદરના જોખમમાં 30% જેટલો સતત વધારો થાય છે,” એમ તેમણે જણાવ્યું હતું. “જ્યારે આપણે 45°Cas થ્રેશોલ્ડનો ઉપયોગ કરીએ છીએ ત્યારે તે વધુ છે.” લિંગ દ્વારા સ્તરીકૃત વિશ્લેષણમાં પુરૂષો કરતાં સ્ત્રીઓમાં એક્સ્ટ્રીમ હીટ ઈવેન્ટ-સંબંધિત મૃત્યુનું જોખમ વધુ જોવા મળ્યું હતું. જ્યારે તાપમાન 40 °C થી વધી જાય છે, ત્યારે પુરુષોમાં મૃત્યુનું જોખમ 25% વધ્યું હતું, જ્યારે સ્ત્રીઓમાં 40% હતું,’ અભ્યાસમાં જણાવાયું હતું. AMC ડેટા દર્શાવે છે કે રેકોર્ડ પર 2010માં 65 મૃત્યુ થયા હતા.

કુલ મળીને, 2010માં ભારે ગરમીને કારણે 106 મૃત્યુ થયા છે. જોકે વિદ્વાનો માને છે કે અમદાવાદમાં અતિશય તાપમાનના કારણે વાર્ષિક મૃત્યુ દર 300ની આસપાસ હોઈ શકે છે. IIPH-Gના ભૂતપૂર્વ ડિરેક્ટર પ્રોફેસર દિલીપ માવલંકરે જણાવ્યું હતું કે મોટા ભાગના મૃત્યુ હીટ સ્ટ્રોકથી થાય છે. “આવા કિસ્સાઓમાં, વ્યક્તિ ગરમીના આંચકાને કારણે મૃત્યુ પામે છે જે હૃદય અને કિડની સહિતના આંતરિક અવયવોને ગંભીર અસર કરે છે. જો કે, કોઈએ એવા કિસ્સાઓ ધ્યાનમાં લેવાની જરૂર છે કે જ્યાં ગરમી પરોક્ષ રીતે મૃત્યુનું કારણ બની શકે છે – હાલની પરિસ્થિતિઓ ધરાવતી વ્યક્તિ અતિશય ગરમીને કારણે થતી ગૂંચવણોને કારણે મૃત્યુ પામી શકે છે. આવા કિસ્સાઓ કુલ મૃત્યુના 90% જેટલા ઊંચા હોઈ શકે છે, ”એમ તેમણે જણાવ્યું હતું.

આ પણ વાંચો: કેડિલા ફાર્માના રાજીવ મોદી સામે દુષ્કર્મનો કેસ, બલ્ગેરિયન યુવતીનો બાકી પગાર લેવાનો દાવો

આ પણ વાંચો: સુરતમાં હીટ અને હાર્ટએટેકથી ચારના મોત

આ પણ વાંચો: આજે તાપમાનમાં હશે ઉકળતો ચરૂ: અગનગોળા વરસશે

આ પણ વાંચો: ભાજપ બક્ષી પંચ મોરચાના અગ્રણીની સરેઆમ કરાઇ હત્યા, બાળલગ્નની માહિતી આપવા મામલે થઈ બબાલ