નરેન્દ્ર મોદી ત્રીજી વખત વડાપ્રધાન બન્યા છે. રવિવારે તેમણે વડાપ્રધાન તરીકે શપથ લીધા હતા. તેમની સાથે 71 સાંસદોએ પણ મંત્રી તરીકે શપથ લીધા હતા. મોદી સરકારની આ સૌથી મોટી કેબિનેટ છે. 2014માં જ્યારે મોદીએ પહેલીવાર વડાપ્રધાન તરીકે શપથ લીધા ત્યારે તેમની સાથે 46 સાંસદો પણ મંત્રી બન્યા હતા. 2019માં તેમની કેબિનેટમાં 59 મંત્રીઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો.

2024માં એનડીએ સરકારમાં વડાપ્રધાન સહિત 72 મંત્રીઓ સામેલ છે. મોદી 3.0માં 30 કેબિનેટ મંત્રી, 5 રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર હવાલો) અને 36 રાજ્ય મંત્રી બનાવવામાં આવ્યા છે.

હાલમાં મોદી કેબિનેટમાં 9 સાંસદો અને મંત્રીઓ હોઈ શકે છે, કારણ કે બંધારણમાં 81 મંત્રીઓની મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે. બંધારણના 91મા સુધારા મુજબ લોકસભાના કુલ સભ્યોમાંથી માત્ર 15% સભ્યોને જ કેબિનેટમાં સામેલ કરી શકાય છે. લોકસભામાં કુલ 543 સીટો છે, તેથી કેબિનેટમાં માત્ર 81 મંત્રીઓ હોઈ શકે છે.

બંધારણના અનુચ્છેદ 75 હેઠળ, રાષ્ટ્રપતિ વડા પ્રધાનની સલાહ પર કેબિનેટની રચના કરે છે. કેબિનેટમાં ત્રણ પ્રકારના મંત્રીઓ હોય છે, જેમાં કેબિનેટ મંત્રી, રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર હવાલો) અને રાજ્ય મંત્રીનો સમાવેશ થાય છે.

કેબિનેટમાં સૌથી શક્તિશાળી વ્યક્તિ કેબિનેટ મંત્રી છે. તે પછી રાજ્યમંત્રી (સ્વતંત્ર હવાલો) અને પછી રાજ્ય મંત્રી છે. કેબિનેટમાં સામેલ લોકોને પણ અન્ય સાંસદોની સરખામણીમાં દર મહિને અલગ ભથ્થું મળે છે.
ત્રણ વચ્ચે શું તફાવત છે?

 કેબિનેટ મંત્રી

આવા મંત્રીઓ સીધા વડાપ્રધાનને રિપોર્ટ કરે છે. તેમને જે પણ મંત્રાલય આપવામાં આવે છે, તેની સંપૂર્ણ જવાબદારી તેમના પર રહે છે. એક કેબિનેટ મંત્રીને એક કરતા વધુ મંત્રાલય આપી શકાય છે. કેબિનેટ મંત્રીએ બેઠકોમાં હાજરી આપવી જરૂરી છે. સરકાર તેના તમામ નિર્ણયો કેબિનેટની બેઠકમાં જ લે છે.

રાજ્ય પ્રધાન (સ્વતંત્ર હવાલો)

કેબિનેટ પ્રધાન પછી, સ્વતંત્ર હવાલો ધરાવતા રાજ્ય પ્રધાનો છે. તેઓ વડાપ્રધાનને સીધો રિપોર્ટિંગ પણ કરે છે. તેમનું પોતાનું મંત્રાલય છે. તેઓ કેબિનેટ મંત્રીને જાણ કરતા નથી. સ્વતંત્ર હવાલો ધરાવતા રાજ્ય મંત્રીઓ કેબિનેટની બેઠકમાં હાજરી આપતા નથી.

 રાજ્યમંત્રી

કેબિનેટ મંત્રીની મદદ માટે રાજ્ય મંત્રીઓ બનાવવામાં આવે છે. તેમનો રિપોર્ટિંગ કેબિનેટ મંત્રીને થાય છે. એક મંત્રાલયમાં એકથી વધુ રાજ્ય મંત્રી બનાવી શકાય છે. કેબિનેટ મંત્રીની ગેરહાજરીમાં મંત્રાલયની સંપૂર્ણ જવાબદારી રાજ્ય મંત્રીની રહે છે. રાજ્યના મંત્રીઓ પણ કેબિનેટની બેઠકમાં હાજરી આપતા નથી.
મંત્રી પદ મળતાં જ સુવિધાઓ વધે છે

વાસ્તવમાં, લોકસભાના દરેક સભ્યનો પગાર અને ભથ્થા નિશ્ચિત હોય છે. પરંતુ વડાપ્રધાન, કેબિનેટ મંત્રી કે રાજ્ય મંત્રી બનેલા સાંસદોને પણ અન્ય સાંસદોની સરખામણીમાં દર મહિને અલગ ભથ્થું મળે છે.સાંસદોને મળતા પગાર અને ભથ્થાઓ પગાર કાયદા હેઠળ નક્કી કરવામાં આવે છે. આ મુજબ, લોકસભાના દરેક સભ્યને દર મહિને 1 લાખ રૂપિયાનો મૂળ પગાર મળે છે. આ સાથે ચૂંટણી ભથ્થા માટે 70 હજાર રૂપિયા અને ઓફિસ ખર્ચ માટે 60 હજાર રૂપિયા અલગથી આપવામાં આવે છે. આ સિવાય જ્યારે સંસદનું સત્ર ચાલુ હોય ત્યારે દૈનિક 2000 રૂપિયાનું ભથ્થું પણ આપવામાં આવે છે.

વડા પ્રધાન અને પ્રધાનોને પણ દર મહિને વધારાનું ભથ્થું મળે છે. વડાપ્રધાનને દર મહિને 3,000 રૂપિયા, કેબિનેટ મંત્રીને 2,000 રૂપિયા, રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર હવાલો) રૂપિયા 1,000 અને રાજ્ય મંત્રીને 600 રૂપિયા હોસ્પિટાલિટી એલાઉન્સ તરીકે મળે છે. આ ભથ્થું વાસ્તવમાં આતિથ્ય સત્કાર માટે છે અને મંત્રીઓને મળવા આવતા લોકોની આતિથ્ય પર ખર્ચ કરવામાં આવે છે.આ રીતે સમજીએ તો, લોકસભાના સાંસદને પગાર અને ભથ્થા સહિત કુલ 2.30 લાખ રૂપિયા દર મહિને મળે છે. જ્યારે વડાપ્રધાનને 2.33 લાખ રૂપિયા, કેબિનેટ મંત્રીને 2.32 લાખ રૂપિયા, રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર હવાલો)ને 2.31 લાખ રૂપિયા અને રાજ્ય મંત્રીને 2,30,600 રૂપિયા મળે છે.

શું સાંસદોએ પણ ટેક્સ ભરવો પડશે?

સાંસદ હોય, વડાપ્રધાન હોય, રાષ્ટ્રપતિ હોય કે ઉપરાષ્ટ્રપતિ હોય, દરેકને આવકવેરો ભરવો પડે છે. જો કે, તેઓએ માત્ર પગાર પર જ ટેક્સ ચૂકવવો પડશે.નિયમો અનુસાર લોકસભા-રાજ્યસભાના સાંસદો, રાષ્ટ્રપતિ અને ઉપરાષ્ટ્રપતિ માત્ર પગાર પર જ ટેક્સ ચૂકવે છે. પ્રાપ્ત અન્ય અલગ ભથ્થાઓ પર કોઈ ટેક્સ નથી.મતલબ કે સાંસદોનો માસિક પગાર એક લાખ રૂપિયા છે. તે મુજબ વાર્ષિક પગાર 12 લાખ રૂપિયા હતો. તેઓએ આના પર જ ટેક્સ ચૂકવવો પડશે.સાંસદો, વડા પ્રધાન, રાષ્ટ્રપતિ અને ઉપરાષ્ટ્રપતિના પગાર પર ‘અન્ય સ્ત્રોતોમાંથી આવક’ હેઠળ કર લાદવામાં આવે છે.

આ પણ વાંચો: પ્રેમીની ગરદન કાપીને તેને મંદિરમાં અર્પણ કરી દીધો

આ પણ વાંચો: રાજસ્થાન સરકારની ખેડૂતોના કિસાન સમ્માન નિધિમાં બે હજાર રૂપિયાના વધારાની જાહેરાત

આ પણ વાંચો:  CM યોગી આદિત્યનાથની બેઠકમાંન આવ્યા બંને ડેપ્યુટી સીએમ, લખનઉમાં થઇ હતી મહત્વની