Dussera 2024: આજે આખા ભારતમાં દશેરાની ઉજવણી કરવામાં આવી રહી છે. દશેરા પર્વની ખરાબ પર સારાના જીતના પ્રતીક તરીકે દેશના મોટાભાગોમાં શાનદાર ઉજવણી કરવામાં આવી રહી છે. આજના દિવસે શ્રીરામ સાથેના યુદ્ધમાં રાવણ માર્યો ગયો હતો. આ યુદ્ધમાં પોતાની દિવ્ય શક્તિઓ પર અભિમાન અને અંહકાર કરનાર તેમજ નારીઓનું સન્માન ના કરનાર રાવણનો વધ થયો હતો. આ બાબતના પ્રતીક તરીકે આજના દિવસે રાવણના પૂતળાનું દહન કરવામાં આવતુ હોય છે. પરંતુ ભારતમાં એવી ઘણી જગ્યાઓ છે જ્યાં રાવણના પૂતળાનું દહન નહીં પૂજા કરવામાં આવે છે. કેટલાક લોકો રાવણને પૂજનીય માની તેનું પૂજન કરવાની પરંપરા નિભાવે છે. જાણો સમગ્ર હકીકત કેમ અહંકારી અને અભિમાની રાવણની આ સ્થાનો પર પૂજા થાય છે.
દેશભરમાં દશેરાની સાંજે રાવણની ભસ્મનું દહન કરવામાં આવે છે. મંદસૌરમાં આ પૂતળાની પૂજા કરવામાં આવે છે. મંદસૌરના રુન્ડીમાં રાવણની એક મૂર્તિ પણ છે જેની પૂજા કરવામાં આવે છે. મંદસૌરના લોકો રાવણને પોતાનો જમાઈ માને છે, જેના કારણે અહીં લોકો તેની પૂજા કરે છે. કહેવાય છે કે મંદસૌરમાં રાવણની પત્ની મંદોદરીનું ઘર હતું, એટલા માટે અહીંના લોકો આજે પણ રાવણને પોતાનો જમાઈ માને છે.
મંદસૌરનું સાચું નામ દશપુર હતું, અને તે રાવણની પત્ની મંદોદરીનું માતૃસ્થાન હતું. તેથી આ શહેરનું નામ મંદસૌર પડ્યું. મંદસૌર રાવણનું સાસરી પક્ષનું સ્થાન હતું. હિંદુ પરંપરા મુજબ દીકરીના વર એટલે કે જમાઈને માન આપવામાં આવતું હોય છે. મંદસૌરની મંદોદરીના લગ્ન રાવણ સાથે થયા હતા, તેથી જમાઈને માન આપવાની પરંપરાને કારણે રાવણના પૂતળાનું દહન કરવાને બદલે આજે દશેરાના દિવસે તેમનું પૂજન કરવામાં આવે છે. મંદસૌરના રુન્ડીમાં રાવણની મૂર્તિ બનાવવામાં આવી છે, જેની પૂજા કરાય છે.
મધ્ય પ્રદેશના ઉજ્જૈન જિલ્લાના એક ગામમાં પણ રાવણનું દહન નથી થતું પરંતુ તેની પૂજા કરવામાં આવે છે. રાવણનું આ સ્થાન ઉજ્જૈન જિલ્લાનું ચીખલી ગામ છે. અહીં એવું કહેવાય છે કે જો રાવણની પૂજા નહીં કરવામાં આવે તો ગામ બળીને રાખ થઈ જશે. આ ડરને કારણે ગામલોકો અહીં રાવણને બાળીને તેની મૂર્તિની પૂજા ન કરે.
ઉત્તર પ્રદેશમાં ગ્રેટર નોઈડા પાસે સ્થિત બિસરખ ગામમાં દશેરાની એક અલગ પરંપરા જોવા મળે છે. ગ્રેટર નોઈડા પાસેના બિસરખ ગામમાં રાવણની પૂજા કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં દશેરાના દિવસે ન તો રામલીલા થાય છે કે ન તો રાવણ દહન. બિસરખ ગામના લોકોનું માનવું છે કે આ તે પવિત્ર ભૂમિ છે જ્યાં રાવણનો જન્મ થયો હતો. બિસરખને રાવણનું જન્મસ્થળ માનવામાં આવે છે અને તેથી જ અહીં રાવણનું સન્માન કરવામાં આવે છે. ગામમાં સ્થિત એક પ્રાચીન મંદિરમાં, રાવણના પિતા ઋષિ વિશ્વશ્રવાસ દ્વારા સ્થાપિત એક અષ્ટકોણીય શિવલિંગ છે, જેના વિશે એવું માનવામાં આવે છે કે રાવણ અને તેના ભાઈ કુબેરે આ શિવલિંગની પૂજા કરી હતી.
ઉત્તર પ્રદેશના જસવંતનગરમાં દશેરાના દિવસે આરતી કરીને રાવણની પૂજા કરવામાં આવે છે. પછી તેને માર મારવામાં આવે છે અને તેના ટુકડા કરવામાં આવે છે. આ પછી લોકો રાવણના ટુકડા ઘરે લઈ જાય છે અને તેરમા દિવસે રાવણની તેરહવી પણ કરવામાં આવે છે.
મહારાષ્ટ્રના અમરાવતીમાં પણ રાવણને ભગવાનની જેમ પૂજવામાં આવે છે. અહીં ગઢચિરોલી નામના સ્થળે આદિવાસી સમુદાય દ્વારા રાવણની પૂજા કરવામાં આવે છે. વાસ્તવમાં, આદિવાસી તહેવાર ફાલ્ગુન ખાસ કરીને રાવણની પૂજા કરીને ઉજવવામાં આવે છે. કહેવાય છે કે આ સમુદાય રાવણ અને તેના પુત્રને પોતાના દેવતા માને છે.
બૈજનાથ – હિમાચલ પ્રદેશમાં સ્થિત કાંગડા જિલ્લાનું આ શહેર રાવણની પૂજા માટે પણ જાણીતું છે. અહીં વિશે કહેવાય છે કે રાવણે અહીં ભગવાન શિવની તપસ્યા કરી હતી, જેનાથી પ્રસન્ન થઈને ભગવાન શિવે તેને મોક્ષનું વરદાન આપ્યું હતું. તેથી, આ સ્થાન પર આ શિવ ભક્તના પૂતળાનું દહન કરવામાં આવતું નથી.
આંધ્રપ્રદેશમાં કાકીનાડ નામના સ્થળે રાવણનું મંદિર પણ છે, જ્યાં ભગવાન શિવની સાથે તેની પણ પૂજા કરવામાં આવે છે. અહીં ખાસ કરીને માછીમાર સમુદાય રાવણની પૂજા કરે છે. આ અંગે તેમની કેટલીક અન્ય માન્યતાઓ પણ છે.
લોકો પોતાને રાવણના વંશજ માને છે
જોધપુર – રાજસ્થાનના જોધપુરમાં રાવણનું મંદિર અને તેની પ્રતિમા પણ સ્થાપિત છે. અમુક સમુદાયના લોકો અહીં રાવણની પૂજા કરે છે અને પોતાને રાવણના વંશજ માને છે. આ સ્થળ વિશે જુદી જુદી માન્યતાઓ છે. કેટલાક લોકો તેને રાવણનું સાસરી ઘર કહે છે.
કર્ણાટક અને દક્ષિણ ભારત
કર્ણાટકના માંડ્યા જિલ્લામાં માલવલ્લી તાલુકા નામના સ્થળે રાવણનું મંદિર છે, જ્યાં લોકો તેની પૂજા કરે છે. આ સિવાય કર્ણાટકના કોલારમાં પણ લોકો શિવના ભક્ત તરીકે રાવણની પૂજા કરે છે. આ સિવાય દક્ષિણ ભારતમાં રાવણની વિશેષ પૂજા કરવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે રાવણ એક ઉચ્ચ જ્ઞાની, વિદ્વાન અને શિવ ભક્ત હતો. દક્ષિણ ભારતના કેટલાક સ્થળોએ આ ગુણોને કારણે રાવણની પૂજા કરવામાં આવે છે.
