શ્રીલંકામાં આર્થિક સંકટનો સામનો કરી રહેલા શ્રીલંકામાં ગૃહયુદ્ધની સ્થિતિ સર્જાઈ રહી છે. એપ્રિલથી અહીં શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શન હવે હિંસામાં ફેરવાઈ ગયું છે. વડા પ્રધાન મહિન્દા રાજપક્ષેએ સોમવારે દબાણ હેઠળ રાજીનામું આપી દીધું હોવા છતાં સ્થિતિ કાબૂમાં આવતી દેખાતી નથી. હવે સરકાર વિરોધી અને સમર્થકો વચ્ચે હિંસા ફેલાઈ છે. હિંસક ટોળાએ 12થી વધુ મંત્રીઓના ઘર સળગાવી દીધા છે. ભારત સરકારે શ્રીલંકામાં ફસાયેલા ભારતીયો માટે હેલ્પલાઇન નંબર +94-773727832 અને ઇમેઇલ ID [email protected] જારી કર્યો છે. પોલીસ પ્રવક્તા નિહાલ થલદુવાએ એસોસિએટેડ પ્રેસને જણાવ્યું હતું કે સોમવારની હિંસામાં શાસક પક્ષના ધારાસભ્ય સહિત ચાર લોકો માર્યા ગયા હતા. રાષ્ટ્રપતિ રાજપક્ષે સોમવારે સાંજે દેશવ્યાપી કર્ફ્યુ લાદ્યો હતો જે બુધવાર સવાર સુધી ચાલશે.
છેલ્લા એક મહિનાથી વધુ સમયથી આ વિરોધ દેશભરમાં ફેલાયો છે. દેશમાં આ પહેલીવાર બન્યું છે જ્યારે મધ્યમ વર્ગના શ્રીલંકાના લોકો પણ મોટી સંખ્યામાં રસ્તા પર ઉતર્યા છે.
શ્રીલંકામાં ગહન આર્થિક કટોકટી પછી શરૂ થયેલા વિરોધ પ્રદર્શનોએ શ્રીલંકાના સૌથી શક્તિશાળી રાજકીય વંશ રાજપક્ષે સામે દાયકાઓથી લોકોમાં ગુસ્સો ફેલાવ્યો છે.
તે એ જ મહિન્દા રાજપક્ષે છે જેમને દેશના 30 વર્ષના ગૃહ યુદ્ધને સમાપ્ત કરવા માટે ટાપુના ઘણા બૌદ્ધ-સિંહાલી બહુમતી દ્વારા હીરો માનવામાં આવ્યા હતા.
શ્રીલંકામાં દૂધથી લઈને ઈંધણ સુધીની દરેક વસ્તુની આયાતમાં ઘટાડો થયો છે. જેના કારણે ખાણી-પીણીની ભારે અછત અને વીજ પુરવઠો ખોરવાયો છે. જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓ ખરીદવા લોકોને કલાકો સુધી લાઈનમાં ઉભા રહેવાની ફરજ પડી રહી છે. ડોક્ટરોએ હોસ્પિટલોમાં જીવનરક્ષક દવાઓની ગંભીર અછતની ચેતવણી આપી છે. સરકારે આ વર્ષે જ 7 બિલિયન ડોલરના વિદેશી દેવું ચૂકવવાનું ટાળ્યું છે.
રાષ્ટ્રપતિ ગોટાબાયા રાજપક્ષે શરૂઆતમાં શ્રીલંકાના આર્થિક સંકટ માટે વૈશ્વિક પરિબળોને જવાબદાર ગણાવ્યા હતા. આ માટે કોરોના મહામારીને જવાબદાર માનવામાં આવી હતી, જેના કારણે શ્રીલંકાના પ્રવાસન ઉદ્યોગ પડી ભાંગ્યા હતા. હવે રુસો-યુક્રેન યુદ્ધે વૈશ્વિક તેલના ભાવમાં વધારો કર્યો.
શ્રીલંકાની સરકાર 2019 માં કર ઘટાડવા અને COVID-19 રોગચાળા દરમિયાન કર વસૂલાત માટે સંઘર્ષ કરી રહી છે. સરકારી તિજોરી ખાલી થઈ ગઈ છે.
સરકારે ગયા વર્ષે શ્રીલંકાની ખેતીને 100% ઓર્ગેનિક અને પ્રતિબંધિત રાસાયણિક ખાતર બનાવવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. આને કારણે, કૃષિ ઉપજમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો, જે ખાદ્ય કટોકટીનું કારણ બન્યું.
અંધારપટ ઉપરાંત, ખોરાક, ઇંધણ અને દવાઓની તીવ્ર અછતએ આ દક્ષિણ એશિયાઇ ટાપુ રાષ્ટ્રને ભયંકર પરિસ્થિતિમાં મૂક્યું છે. 1948માં આઝાદી પછી શ્રીલંકાનો આ સૌથી ખરાબ સમયગાળો છે.
શ્રીલંકાએ કુલ ઋણના 47% અન્ય દેશો પાસેથી લીધા છે. સૌથી વધુ 15% ચીનમાંથી લેવામાં આવે છે. રાજપક્ષે પરિવાર પર દેશને લૂંટવાનો આરોપ પણ લગાવવામાં આવી રહ્યો છે. વિપક્ષનો આરોપ છે કે તેમણે 2004 થી 2014 સુધીના તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન US$19 બિલિયનની ઉચાપત કરી હતી.
શ્રીલંકાના નાણા પ્રધાન અલી સબરીએ તાજેતરમાં કહ્યું હતું કે દેશમાં ઇંધણ અને દવાઓના પુરવઠાને સરળ બનાવવા અને આર્થિક સ્થિતિને પાટા પર લાવવા માટે શ્રીલંકાને આગામી 6 મહિનામાં લગભગ $3 બિલિયનની જરૂર છે. જો કે સરકારે કોની પાસેથી લોન માંગવી જોઈએ તે મને ખબર નથી.
