Happy Teachers Day: માતા પિતા પછી બાળકના ઘડતરમાં ફાળો આપનાર શિક્ષક હોય છે. શિક્ષક જે બાળકોના સર્વાંગી વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ ફાળો ભજવે છે. કૌશલ્ય, જ્ઞાન, વિકાસમાં શિક્ષકો વિદ્યાર્થીના જીવનમાં પ્રત્યક્ષ રીતે ફાળો આપે છે. નિષ્ઠાવાન શિક્ષકોના પ્રતાપે જ બાળકો જીવનની દરેક સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવામાં સફળ થતા હોય છે. ઈતિહાસમાં પણ ગુરૂ-શિષ્યને ખૂબ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. ગુરૂ વિના જ્ઞાન નહીં, આ ઉક્તિ સદીઓથી સાચી સાબિત થઈ રહી છે. ભારતમાં 5મી સપ્ટેમ્બરે શિક્ષક દિવસની (Techers Day Celebration) ઉજવણી કરવામાં આવે છે. તેનો હેતુ ભારતના બીજા રાષ્ટ્રપતિ ડો. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણનો જન્મદિવસ પણ આજના દિવસે ઉજવવામાં આવે છે. ડો. રાધાકૃષ્ણન શિક્ષણ પ્રત્યે આજીવન સમર્પિત રહ્યા હતા. તેમણે કહ્યું હતું કે, “પહેલા હું શિક્ષક છું પછી રાષ્ટ્રપતિ છું.”
આવો જાણીએ ભારતમાં કયા શિક્ષકો થઈ ગયા જેમણે ભારતીય શિક્ષણમાં વિદ્યાર્થીઓના જ ઉન્નત જીવન માટે પોતાની જાતને પણ ઘસી નાંખી. એમ પણ કહી શકાય કે બાળકો માટે તેમણે પોતાનું સર્વસ્વ આપી દીધું.
સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન
આપણે 1962 થી સમગ્ર દેશમાં સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણનના જન્મદિવસ, 5 સપ્ટેમ્બરને શિક્ષક દિવસ તરીકે ઉજવીએ છીએ. ડૉ. રાધાકૃષ્ણન તરફથી જે એવા સમયે સૂચન આવ્યું હતું જ્યારે તેઓ દેશના રાષ્ટ્રપતિ હતા. તેમણે કહ્યું હતું કે, “મારો જન્મદિવસ ઉજવવાને બદલે, જો 5 સપ્ટેમ્બરને શિક્ષક દિવસ તરીકે મનાવવામાં આવે તો તે મારા માટે ગર્વની વાત હશે,” તેમણે તેમના વિદ્યાર્થીઓ અને મિત્રોને પૂછ્યું, જેઓ તેમનો જન્મદિવસ ઉજવવાની આ અંગે પરવાનગી માંગી રહ્યા હતા.
આ રીતે 1962 થી, ભારતમાં તેમના જન્મદિવસને ‘શિક્ષક દિવસ’ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આઝાદી પછી, સર્વપલ્લી રાધેક્રિષ્નને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર શૈક્ષણિક, સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક સંસ્થા (UNESCO)માં ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું અને બાદમાં, તેમણે સોવિયેત સંઘમાં ભારતના રાજદૂત તરીકે પણ સેવા આપી. તેમણે 1975માં ‘ઈશ્વરની સાર્વત્રિક વાસ્તવિકતા કે જે તમામ લોકો માટે પ્રેમ અને શાણપણનો સ્વીકાર કરે છે’ની કલ્પનાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ટેમ્પલટન પુરસ્કાર જીત્યો હતો. તેણે એવોર્ડની તમામ રકમ ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટીને દાનમાં આપી દીધી.
ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટીએ ભારતના પ્રેમાળ શિક્ષકની યાદમાં તેમના નામથી શિષ્યવૃત્તિ સ્થાપી, જે ‘રાધાકૃષ્ણન ચેવેનિંગ સ્કોલરશિપ’ તરીકે ઓળખાય છે. ડૉ.રાધાકૃષ્ણને ભારતીય ફિલસૂફીને વિશ્વના નકશા પર સ્થાન આપ્યું. તેમણે સમજાવ્યું કે કેવી રીતે પશ્ચિમી ફિલસૂફો તેમની વ્યાપક સંસ્કૃતિના ધર્મશાસ્ત્રીય પ્રભાવો પ્રત્યે પૂર્વગ્રહ ધરાવતા હતા. તેમણે એવો પણ દાવો કર્યો હતો કે ભારતીય ફિલસૂફી પશ્ચિમી વિશ્વમાં ‘ફિલોસોફી’ શબ્દને યોગ્ય બનાવે છે.
સાવિત્રીબાઈ ફુલે
એવા સમયે જ્યારે મહિલાઓની ફરિયાદો ભાગ્યે જ સાંભળી શકાતી હતી, સાવિત્રીબાઈ ફુલેએ બ્રિટિશ વસાહત ભારતમાં વિચારના નવા યુગને વેગ આપવા માટે 19મી સદીના તમામ પરંપરાગત રૂઢિપ્રયોગોને તોડી નાખ્યા હતા. તેણીને આધુનિક છોકરીઓના શિક્ષણની માતા કેમ કહેવામાં આવે છે?
સાવિત્રીબાઈની શીખવાની ભૂખથી પ્રભાવિત થઈને સાવિત્રીબાઈ ફૂલેનાં પતિ જ્યોતિરાવે તેમને વાંચતા-લખતા શીખવ્યું હતું. ભણાવવાના શોખને લીધે સાવિત્રીબાઈએ અહેમદનગરની કુમારી. ફરારની સંસ્થામાં અને પુણેની કુમારી. મિશેલની શાળામાં તાલીમ લીધી અને તે પ્રથમ મહિલા શિક્ષિકા બની જેણે તેમના સમયની યુવાન છોકરીઓને શિક્ષણ મેળવવા માટે પ્રેરણા આપી.
એક સમયે જ્યારે સ્ત્રીઓના અધિકારો લગભગ અસ્તિત્વમાં ન હતા, ત્યારે તેમણે તેમના પતિ સાથે મળીને પુણેના ભીડે વાડા ખાતે પ્રથમ મહિલા શાળા શરૂ કરી. તે 1848નું વર્ષ હતું અને મહિલા શાળામાં વિવિધ જાતિની માત્ર આઠ છોકરીઓ હતી. તે સમયે, છોકરીઓ માટે શિક્ષણ એ પાપ માનવામાં આવતું હતું, અને તેણીને શાળાએ જતી વખતે, રૂઢિવાદી પુરુષો દ્વારા તેણીને નિયમિતપણે હેરાન કરવામાં આવતી હતી, જેઓ તેના પર પથ્થરો, માટી, સડેલા ઈંડા, ટામેટાં, ગાયનું છાણ અને ગંદકી ફેંકતા હતા. તે જ વર્ષે, તેણે મહિલાઓ માટે અન્ય શાળાઓની પણ સ્થાપના કરી. તેના માટે, શિક્ષણ એ ફક્ત મૂળાક્ષરોનું શિક્ષણ ન હતું, પરંતુ, મનની ઉત્ક્રાંતિ હતી. 1849-50 દરમિયાન છોકરીઓની સંખ્યા 25 થી વધીને 70 થઈ ગઈ હોવાથી તેની શિક્ષણની નવીન પદ્ધતિઓએ ધીમે ધીમે સામાન્ય લોકોને આકર્ષ્યા. 1851 સુધીમાં, તે લગભગ 150 મહિલા વિદ્યાર્થીઓ સાથે ત્રણ શાળાઓ ચલાવી રહી હતી બાળકો શાળા છોડી ન જાય તે માટે, સાવિત્રીબાઈએ તેમને સ્ટાઈપેન્ડ ઓફર કર્યા.
ડો. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામ
ભારતના ભૂતપૂર્વ 11મા રાષ્ટ્રપતિ ડૉ. કલામ ઇચ્છતા હતા કે, વિશ્વ તેમને શિક્ષક તરીકે યાદ કરે. રાષ્ટ્રપતિ તરીકેનો કાર્યકાળ પૂરો કર્યા બાદ ફરીથી વિદ્યાર્થીઓને ભણાવવા લાગી ગયા હતા. તેમનું માનવું હતું કે, “શિક્ષકનો ઉદ્દેશ્ય ચારિત્ર્ય, માનવીય મૂલ્યોનું નિર્માણ કરવાનું તેમજ બાળકોની શીખવાની ક્ષમતાને વધારવાનો છે, તેમણે સર્જનાત્મક બનાવી આત્મનિશ્વાસુ બનાવવા જોઈએ, જે દેશના ઘડતરમાં મહત્વનો પાયો નાંખી શકે.”
આલોક સાગર
RBIના ભૂતપૂર્વ ગવર્નર રઘુરામ રાજન એક સમયે IIT દિલ્હીના ભૂતપૂર્વ પ્રોફેસર આલોક સાગરના વિદ્યાર્થી હતા, જેમણે 1982માં મધ્યપ્રદેશના આદિવાસી લોકોની સેવા કરવા માટે તેમની પ્રતિષ્ઠિત IIT નોકરી છોડી દીધી હતી. આલોક સાગર છેલ્લા 32 વર્ષથી મધ્યપ્રદેશના બેતુલ અને હોશંગાબાદ જિલ્લામાં આદિવાસી લોકો માટે કામ કરે છે. પ્રોફેસરે એકલા હાથે આ વિસ્તારમાં લગભગ 50,000 વૃક્ષો વાવ્યા અને શ્રમિક આદિવાસી સંગઠન દ્વારા આ લોકોની સેવા કરી રહ્યા છે.
આ પણ વાંચો:રાજ્યનાં શિક્ષણ વિભાગે જૂના શિક્ષકો અંગે લીધો મહત્વનો નિર્ણય
આ પણ વાંચો:આદિજાતિના વિદ્યાર્થીઓ માટે ગુજરાતમાં વિસ્તરી છે શિક્ષણની ક્ષિતિજો
