Martyrs Picture Museum: રાણી લક્ષ્મી બાઈ, સુભાષ ચંદ્ર બોઝ, બહાદુર શાહ ઝફર, મહારાણા પ્રતાપ અને ન જાણે કેટલા અન્ય શહીદો જેમણે દેશ માટે પોતાનો જીવ આપ્યો. આ શહીદોની યાદ હંમેશા તાજી રહે અને દેશની ભાવિ પેઢી તેમના બલિદાનને સમજે. આ માટે દિલ્હીની એક NGO સતત પ્રયાસો કરી રહી છે.

ચિત્રો બનાવવામાં રંગનો ઉપયોગ થતો નથી

તેમના પ્રયાસો પણ અનોખા અને આશ્ચર્યજનક છે. આ સંસ્થા છેલ્લા એક દાયકાથી વધુ સમયથી આ અમર શહીદોના ફોટોગ્રાફ્સ (Martyrs Picture Museum) બનાવી રહી છે. આ ચિત્રો બનાવવા માટે કલાકારો બ્રશનો ઉપયોગ કરે છે, પરંતુ રંગનો ઉપયોગ કરતા નથી. તમને પણ આશ્ચર્ય થશે કે જ્યારે ચિત્રો બનાવવામાં રંગનો ઉપયોગ થતો નથી, તો પછી આ ચિત્રો કેવી રીતે તૈયાર થાય છે. હકીકતમાં, નેતાજી સુભાષ ચંદ્ર બોઝના સૂત્ર “તમે મને લોહી આપો, હું તમને આઝાદી આપું છું” ને અનુસરીને આ ચિત્રો માનવ રક્તથી તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે.

દિલ્હીના રોહિણી સ્થિત સેક્ટર-9માં કેપ્ટન સંજીવ દહિયા સિનિયર સેકન્ડરી સ્કૂલના પ્રિન્સિપાલ સ્વર્ગીય રવિ ચંદ્ર ગુપ્તાને લગભગ 31 વર્ષ પહેલાં એક સ્વપ્ન આવ્યું હતું. ગુપ્તા, જેઓ નેતાજી સુભાષ ચંદ્રને પોતાના આદર્શ માનતા હતા, તેઓ 1991માં આ શાળાના વાઇસ પ્રિન્સિપાલ હતા. તેમણે ભારતની આઝાદી સમયે નેતાજીના સૂત્ર “તુમ મુઝે ખૂન દો મેં તુમ્હે આઝાદી દૂંગા” દ્વારા લોકોમાં મરી રહેલી દેશભક્તિની લાગણીને જાગૃત કરવાનો અનોખો પ્રયોગ કર્યો હતો.

શહીદોને લોકો ભૂલી રહ્યા છે

ત્યારબાદ તેમણે પોતાના લોહીથી સુભાષચંદ્ર બોઝની તસવીર બનાવી. વર્ષ 1997 માં, તેઓ આ શાળાના આચાર્ય પદેથી નિવૃત્ત થયા અને ત્યારથી તેઓ સતત તેમના સ્વપ્નને પૂર્ણ કરવામાં વ્યસ્ત છે. તેમનું માનવું હતું કે દેશની આઝાદી માટે પોતાના જીવનનું બલિદાન આપનારા શહીદોને લોકો ભૂલી રહ્યા છે, જેમના બલિદાનને કારણે આજે કરોડો ભારતીયો આઝાદ વિશ્વમાં શ્વાસ લઈ રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં લોકોને યાદ અપાવવાની જરૂર છે કે આ સ્વતંત્રતા કેટલી મહત્વપૂર્ણ છે અને તેનું સન્માન કરવું જોઈએ.

સ્વર્ગસ્થ રવિ ચંદ્ર ગુપ્તાએ એક ઈન્ટરવ્યુમાં કહ્યું હતું કે “મેં લોકોને આકર્ષવા અને તેમનું ધ્યાન દોરવા માટે આની શરૂઆત કરી હતી. જો તસવીરો લોહીથી બનેલી હોય તો લોકો તેમાં વધુ રસ લે છે. લોહી લાગણીઓનું સર્જન કરે છે.” આ વિચાર સાથે તેમણે 18 ઓક્ટોબર 2000ના રોજ શહીદ સ્મૃતિ ચેતના સમિતિની નોંધણી કરાવી. આ સમિતિનું કામ ક્રાંતિકારીઓ અને અમર શહીદોના પોતાના લોહીથી (Martyrs Picture Museum) ચિત્રો બનાવવાનું હતું.

ધીરે ધીરે લોકો તેમના અભિયાનમાં જોડાતા ગયા અને આજે આ સંગઠનના લોહીથી બનેલા ક્રાંતિકારીઓની તસવીરો દેશના અનેક સંગ્રહાલયોની શોભા વધારી રહી છે. 27 એપ્રિલ 2017 ના રોજ, રવિ ચંદ્ર ગુપ્તાએ દુનિયાને અલવિદા કહ્યું પરંતુ જ્યાં સુધી તેમની તબિયત સારી હતી ત્યાં સુધી તેમને 100 ફોટોગ્રાફ્સ માટે રક્તદાન કર્યું. તેમણે તેમના મૃત્યુ પહેલા સ્વતંત્રતા શહીદો પર 27 થી વધુ પુસ્તકો લખ્યા છે. તેમનું કાર્ય હવે વર્તમાન સ્થાપક ડૉ. પ્રેમ કુમાર શુક્લા દ્વારા જોવામાં આવી રહ્યું છે. ડૉ. શુક્લા કહે છે કે 2012માં તેમના ગુરુએ તેમને આ સમિતિનું કામ સોંપ્યું હતું. ત્યારથી તેમણે શરૂ કરેલા કામને આગળ ધપાવી રહ્યા છે.

ફોટોગ્રાફ્સ માટે વર્ષમાં ચાર વખત રક્તદાન

શહીદ સ્મૃતિ ચેતના સમિતિના વર્તમાન સ્થાપક ડૉ. પ્રેમ કુમાર શુક્લા,  દિલ્હીની એક સરકારી શાળામાં પ્રવક્તા છે. તે કવિ પણ છે. તેમનું કહેવું છે કે ક્રાંતિકારીઓ અને શહીદોના લોહીથી બનેલા 100થી વધુ ફોટોગ્રાફ્સના પ્રદર્શનથી શરૂ થયેલી આ શ્રેણી આજે કરોડોમાં પહોંચી ગઈ છે. તેમનું કહેવું છે કે 150 થી વધુ ક્રાંતિકારીઓની તસવીરો ફરીથી બનાવવા માટે તેમણે પોતાનું લોહી પણ આપ્યું છે. તે કહે છે. “હું ફોટોગ્રાફ્સ માટે વર્ષમાં ચાર વખત રક્તદાન કરું છું.”

જ્યારે તેમના ગુરુ સ્વર્ગીય રવિ ચંદ્ર ગુપ્તાને તેમના પોતાના લોહીથી બનાવેલી પ્રથમ તસવીર મળી હતી, ત્યારે તે ગુરુ દર્શન સિંહ બિંકલ દ્વારા બનાવવામાં આવી હતી. છેલ્લા 31 વર્ષથી બિંકલ લોહીથી ક્રાંતિકારીઓની તસવીરો બનાવે છે. આજે તેઓ 60 વર્ષના છે, પરંતુ તેમના ઉત્સાહમાં કોઈ કમી નથી. ચિત્ર બનાવવા માટે માત્ર સ્થાનિક ડાયગ્નોસ્ટિક સેન્ટરમાં લોહી લેવામાં આવે છે. પ્રથમ વખત સમિતિના સ્થાપક રવિ ચંદ્ર ગુપ્તાએ અહીં રક્તદાન કર્યું હતું, ત્યારથી બ્લડ બેંક ફોટોગ્રાફ્સ માટે રક્ત લે છે.

તેમનું કહેવું છે કે રક્તદાતાઓ આ સ્થાનિક ડાયગ્નોસ્ટિક સેન્ટરમાં જાય છે. અહીં તેમનું લોહી કાઢવામાં આવે છે અને તેને એન્ટી-કોએગ્યુલેન્ટ સાથે મિશ્રિત કરવામાં આવે છે. એન્ટિ-કોગ્યુલન્ટ્સ એ દવાઓનો એક વર્ગ છે જેનો ઉપયોગ લોહીના ગંઠાઈ જવાને રોકવા માટે થાય છે. માનવ લોહી કાઢ્યા પછી, તે ચીકણું ગંઠાવાનું શરૂ કરે છે. એન્ટી-કોગ્યુલેન્ટ ઉમેરવાથી, તે સ્થિર થતું નથી.

100 મિલી લોહી બે થી ત્રણ ચિત્રો બને

આ લોહી 50 મિલીલીટરની બોટલોમાં નાખીને ચિત્ર બનાવનાર કલાકારને આપવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે 100 મિલી લોહી બે થી ત્રણ ચિત્રો બનાવવા માટે પૂરતું હોય છે. ડૉ.પ્રેમ કુમાર શુક્લા કહે છે કે અમે નાના મ્યુઝિયમ માટે લોહીથી બનાવેલા ક્રાંતિકારીઓના ચિત્રો આપીએ છીએ, પછી લોકોની માંગ પર અમે તેમનું પ્રદર્શન પણ ગોઠવીએ છીએ. આ માટે અમે લોકો પાસેથી અવર-જવરના ભાડા સિવાય કશું લેતા નથી. તેમનું કહેવું છે કે સમિતિ ટૂંક સમયમાં તેનું મ્યુઝિયમ ખોલશે. તેમની પાસે આ માટે તમામ સાધનો છે.

262 વર્ષ જૂના ક્રાંતિકારીઓની તસવીરો

દિલ્હીની શહીદ સ્મૃતિ ચેતના સમિતિ દ્વારા ક્રાંતિકારીઓ અને શહીદોના સન્માનમાં આવી 250 થી વધુ કલાકૃતિઓ બનાવવામાં આવી છે. આ સમિતિઓ સામાન્ય રીતે આશ્રમો અને નાના સંગ્રહાલયો અને પ્રદર્શનોને તેમના ચિત્રો આપે છે. શહીદ સ્મૃતિ ચેતના સમિતિ પાસે 600 થી વધુ ક્રાંતિકારીઓની દુર્લભ તસવીરો છે. જેમાં 1987ના ગદર અને મહિલા, બાળકો, સ્થળાંતર, આદિવાસી ક્રાંતિકારીઓ સહિત અનામી ક્રાંતિકારીઓની તસવીરોનો સમાવેશ થાય છે. આ તસવીરો 1760થી 1947ના ક્રાંતિકારીઓની છે.

20 ઓક્ટોબર, 2022 ના રોજ, વૃંદાવન વાત્સલ્ય ગામમાં, રક્તથી બનેલા શહીદોના ફોટોગ્રાફ્સનું પ્રથમ આંતરરાષ્ટ્રીય ભાનુપ્રતાપ શુક્લ મેમોરિયલ મ્યુઝિયમ બનાવવામાં આવ્યું હતું. આ માટેની તમામ તસવીરો શહીદ સ્મૃતિ ચેતના સમિતિ દ્વારા આપવામાં આવી હતી. જેનું ઉદ્ઘાટન ગુજરાતના તત્કાલિન મુખ્યમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ કર્યું હતું. આ પછી, 23 ફેબ્રુઆરી, 2016 ના રોજ, સમિતિએ લાલ કિલ્લામાં 100 બાળ શહીદોના સંગ્રહાલયને ફોટોગ્રાફ્સ પણ આપ્યા.

આમાં 35 ચિત્રો લોહીના અને બાકીના રંગીન ચિત્રો હતા. 26 જાન્યુઆરી 2018ના રોજ ક્રાંતિકારીઓની 70 રંગીન તસવીરો પણ સમિતિ દ્વારા દિલ્હી વિધાનસભામાં મૂકવામાં આવી હતી. હવે બાબા બંદા બહાદુર રિયાસી કટરાના મ્યુઝિયમમાં ક્રાંતિકારીઓના લોહીથી બનેલી ચિત્ર સમિતિ મૂકવા જઈ રહી છે.