National News: પહેલગામ આતંકવાદી હુમલા પછી, ભારતે પાકિસ્તાન સામે સિંધુ જળ સંધિનો અંત લાવવાનો પહેલો અને કઠોર નિર્ણય લીધો. સંધિ રદ થતાં જ પાકિસ્તાનને 3 નદીઓમાંથી મળતું 80 ટકા પાણી બંધ થઈ ગયું. ભારતે સિંધુ નદીની પશ્ચિમી ઉપનદીઓ ઝેલમ, ચિનાબ અને સિંધુના પાણીને રોકવા માટે જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં નદીઓ પર બાંધવામાં આવેલા બંધના દરવાજા બંધ કરી દીધા. આના કારણે પાકિસ્તાન તરફ વહેતી નદીઓ સુકાઈ ગઈ અને પાકિસ્તાનમાં દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ.
આ સંધિ 1960માં થઈ હતી, પરંતુ ત્રણ યુદ્ધો છતાં, સંધિ પર કોઈ અસર પડી ન હતી. હવે ભારત પાકિસ્તાનની નાપાક પ્રવૃત્તિઓથી એટલું કંટાળી ગયું કે તેણે સંધિ તોડીને પાકિસ્તાનને પાઠ ભણાવવાનું નક્કી કર્યું. સંજોગો જોતાં, વિશ્વ બેંક પણ આ વિવાદનો ઉકેલ લાવવાથી પાછળ હટી ગઈ છે. હવે પરિસ્થિતિ એવી છે કે ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે યુદ્ધ ફાટી શકે છે. યુદ્ધવિરામ થયો હતો અને પાકિસ્તાને પણ તેનું ઉલ્લંઘન કર્યું હતું. હવે પ્રશ્ન એ છે કે સિંધુ જળ સંધિનું ભવિષ્ય શું હશે?
શું સિંધુ જળ સંધિ સ્થગિત રહેશે?
10 મેની સાંજે ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે થયેલ યુદ્ધવિરામ એ શરત પર હતો કે સિંધુ જળ સંધિ સ્થગિત રહેશે, પરંતુ પાકિસ્તાને તે થયાના માત્ર ૩ કલાક પછી જ યુદ્ધવિરામનું ઉલ્લંઘન કર્યું. આવી સ્થિતિમાં, એવી ચર્ચા છે કે યુદ્ધ થાય કે યુદ્ધવિરામ થાય, બંને દેશોમાં પરિસ્થિતિ સામાન્ય થઈ જશે, તણાવ પહેલા કરતા વધુ રહેશે અને સિંધુ જળ સંધિ પણ સ્થગિત રહેશે. ભારત આ અંગે વધુ કડક નિર્ણયો લઈ શકે છે કારણ કે ભારત સરકાર આ સંધિ તોડવા માંગે છે અને સંધિને સંપૂર્ણપણે તોડવા માટે ત્રિ-સ્તરીય રણનીતિ પણ બનાવી છે.
સિંધુ જળ સંધિ શા માટે થઈ?
બ્રિટિશ શાસનકાળ દરમિયાન દક્ષિણ પંજાબમાં સિંધુ નદીની ખીણમાં એક નદી બનાવવામાં આવી હતી. ૧૯૪૭માં જ્યારે ભારત-પાકિસ્તાનનું વિભાજન થયું, ત્યારે પંજાબ અને સિંધુ નદી વચ્ચે આવી ગયા. કરાર હેઠળ, બંને દેશોએ પંજાબ અને સિંધુને એકબીજામાં વહેંચી દીધા. સિંધુ નદી ભારતના પડોશી દેશ તિબેટમાંથી નીકળે છે અને ચીન, ભારત, પાકિસ્તાનમાંથી વહે છે અને અફઘાનિસ્તાન સુધી પહોંચે છે, તેથી 20 ડિસેમ્બર 1947 ના રોજ બંને પંજાબના ઇજનેરો વચ્ચે એક કરાર થયો હતો કે ભારત 31 માર્ચ 1948 સુધીમાં નદીનું પાણી પાકિસ્તાનને આપશે.
1 એપ્રિલ, 1948 ના રોજ, ભારતે પાણી બંધ કરી દીધું, જેના કારણે નદી સુકાઈ ગઈ અને પાકિસ્તાનના પંજાબમાં ખેતીના પાક સુકાઈ ગયા. ફરીથી એક કરાર થયો અને ભારતે પાકિસ્તાનને પાણી પૂરું પાડવાનું શરૂ કર્યું. ૧૯૫૧માં, જવાહરલાલ નેહરુએ ટેનેસી વેલી ઓથોરિટીના ભૂતપૂર્વ વડા ડેવિડ લિલિએન્થલને ભારતની મુલાકાત લેવા આમંત્રણ આપ્યું. તે ભારતથી પાકિસ્તાન પણ ગયો. બંને દેશોની મુલાકાત લીધા પછી, ડેવિડ અમેરિકા ગયો અને સિંધુ નદીના પાણીના તટપ્રદેશ અને તેના પાણીની વહેંચણી પર એક લેખ લખ્યો. વિશ્વ બેંકના વડા ડેવિડ બ્લેકે લેખ વાંચ્યો.
તેમણે ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે પાણીની વહેંચણી અને તેના પરના વિવાદ વિશે વાત કરી. તેમણે વિવાદ ઉકેલવા માટે બંને દેશોના પ્રતિનિધિઓને બોલાવ્યા. લગભગ 10 વર્ષની ચર્ચા પછી, 19 સપ્ટેમ્બર 1960 ના રોજ વિશ્વ બેંકની મધ્યસ્થીથી બંને દેશો વચ્ચે સિંધુ જળ સંધિ પર હસ્તાક્ષર થયા.
સિંધુ નદીના પાણીમાં કોનો કેટલો હિસ્સો છે?
તિબેટમાંથી નીકળતી સિંધુ નદી ભારતમાંથી નીકળતી નદીઓમાં જોડાય છે, જે આગળ પાકિસ્તાનમાં પણ વહે છે. આ સંધિ હેઠળ, સિંધુ નદી સહિત 6 નદીઓને બે ભાગમાં વહેંચવામાં આવી હતી.
ભારતને પૂર્વમાંથી વહેતી અને સિંધુ નદીમાં ભળી જતી ત્રણ નદીઓ સતલજ, બિયાસ અને રાવીમાંથી પાણી મળતું હતું. ભારત આ ત્રણેય નદીઓના 20 ટકા પાણીનો સ્વતંત્ર રીતે ઉપયોગ કરી શકે છે. આ પાણી ફક્ત ભારતનું છે અને ભારતે આ ત્રણ નદીઓ પર બંધ બનાવીને વીજળીનું ઉત્પાદન પણ કર્યું છે.
પશ્ચિમી નદીઓ ઝેલમ, ચિનાબ અને સિંધુનું 80 ટકા પાણી પાકિસ્તાન પાસે છે. આ પાણી ફક્ત પાકિસ્તાનનું છે, ભારતે આ પાણીનો ઉપયોગ શરતી ધોરણે કરવો પડશે, પરંતુ ભારતનો તમામ છ નદીઓના પાણી પર નિયંત્રણ છે કારણ કે ભારતે આ નદીઓ પર બંધ બાંધ્યા છે. જો ભારત ડેમના દરવાજા બંધ કરી દે તો પાણી પાકિસ્તાન જશે નહીં.
આ પણ વાંચો:ભારત-પાક.નાં તણાવ વચ્ચે ગુજરાતમાં નમો ભારત રેપિડ રેલ રદ કરાઈ
આ પણ વાંચો:ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધવિરામ પર વિશ્વભરનાં દેશોએ શું કહ્યું? બાંગ્લાદેશે શું પ્રતિક્રિયા આપી
આ પણ વાંચો:ભારતના મિસાઈલ હુમલા પછી પાકિસ્તાન પાસે માત્ર 35 દિવસ બાકી છે, જાણો શું થશે?
