રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધ (રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ)એ સમગ્ર વિશ્વમાં ઘણી વસ્તુઓ બદલી નાખી છે. યુદ્ધનું પરિણામ હજુ સ્પષ્ટ થઈ શક્યું નથી, પરંતુ અર્થતંત્રને ઘણી રીતે નુકસાન થઈ રહ્યું છે. એક તરફ કાચા તેલમાં ઉછાળો જોવા મળી રહ્યો છે તો બીજી તરફ ઘઉં સહિત અનેક જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓની અછતનું સંકટ સામે આવ્યું છે. જો કે, આ યુદ્ધે ભારતને આપત્તિમાં તક શોધવાની તક આપી છે. વૈશ્વિક બજારમાં ઘઉંના ભાવમાં વધારો થયા બાદ ભારતે નિકાસ વધારવાનું શરૂ કર્યું છે. જો ઘઉં અને અન્ય કૃષિ ઉત્પાદનો મોંઘા થવાનું ચાલુ રહે તો તે ખેડૂતોની આવક વધારવાના સરકારના પ્રયાસોને મદદ કરી શકે છે.
ભારત બીજા નંબરનો સૌથી મોટો ઉત્પાદક છે, પરંતુ નિકાસ નજીવી છે
જો આપણે વૈશ્વિક બજાર પર નજર કરીએ તો ભારત ભલે ઘઉંના સૌથી મોટા ઉત્પાદકોમાંથી એક હોય, પરંતુ નિકાસના મામલે ભારત ઘણું પાછળ રહી ગયું છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રના ખાદ્ય અને કૃષિ સંગઠન અનુસાર, રશિયા અને યુક્રેન મળીને લગભગ ચોથા ભાગની ઘઉંની નિકાસ કરે છે. ઘઉંની વૈશ્વિક નિકાસમાં ભારતનો હિસ્સો માત્ર 1 ટકા જેટલો છે. ઉત્પાદનની દ્રષ્ટિએ ભારત બીજા ક્રમે છે જ્યારે ચીન ઘઉંનું સૌથી મોટું ઉત્પાદક છે. રશિયા વિશ્વમાં ત્રીજો સૌથી મોટો ઘઉં ઉત્પાદક દેશ છે જ્યારે યુક્રેન સાતમા સ્થાને છે.
આ દેશો રશિયા-યુક્રેનના ઘઉં પર નિર્ભર છે
રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચે યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ ભારત પાસે આ બંને દેશોના ઘઉં આધારિત બજારોમાં પોતાનો હિસ્સો વધારવાની તક છે. સરકારે પણ આ દિશામાં પ્રયાસો શરૂ કર્યા છે. ઈજિપ્ત, ચીન, તુર્કી, સુદાન, બોસ્નિયા, નાઈજીરીયા, ઓમાન, દક્ષિણ આફ્રિકા અને ઈરાન જેવા દેશો સાથે સરકારે આ પ્રક્રિયાને આગળ વધારી છે. આ દેશો પરંપરાગત રીતે ઘઉં માટે રશિયા-યુક્રેન પર નિર્ભર રહ્યા છે. ખાદ્ય સચિવ સુધાંશુ પાંડેના તાજેતરના નિવેદનમાં પણ સ્પષ્ટ સંકેતો મળ્યા છે કે ભારત આ તકનો લાભ લેવા તૈયાર છે.
ભારતનો ઘઉંની નિકાસનો રેકોર્ડ તૂટી જવાનો છે
ભારતના ઘઉંની નિકાસની વાત કરીએ તો, આ નાણાકીય વર્ષ (FY22)માં એક નવો રેકોર્ડ સ્થાપિત થવાનો છે. એપ્રિલ 2021 થી ફેબ્રુઆરી 2022 દરમિયાન, ભારતે 6.2 મિલિયન ટન ઘઉંની નિકાસ કરી છે. આ પછી, વર્તમાન નાણાકીય વર્ષમાં માર્ચનો નિર્ણાયક મહિનો બાકી છે, જ્યારે યુદ્ધ શરૂ થયા પછી ઘઉંની માંગ વધી છે. આવી સ્થિતિમાં, એવું લાગે છે કે ભારત નાણાકીય વર્ષ 22 માં ઘઉંની નિકાસના સંદર્ભમાં 7 મિલિયન ટનના સ્તરને પાર કરશે. જો આમ થશે તો 2012-13નો રેકોર્ડ તૂટી જશે, જ્યારે 6.5 મિલિયન ટન ઘઉંની નિકાસ કરવામાં આવી હતી. ખાદ્ય સચિવ સુધાંશુ પાંડેએ તાજેતરમાં જણાવ્યું હતું કે આગામી વર્ષ એટલે કે 2022-23માં સરકાર લગભગ 10 મિલિયન ટન ઘઉંની નિકાસ કરવાનું વિચારી રહી છે.
આ વર્ષે બમ્પર પાક, ખેડૂતોને ફાયદો થશે
ભારતે તાજેતરમાં યમન, અફઘાનિસ્તાન, કતાર અને ઈન્ડોનેશિયા જેવા નવા બજારોમાં ઘઉંની નિકાસ શરૂ કરી છે. હાલમાં, બાંગ્લાદેશ ભારતીય ઘઉંના સૌથી મોટા ખરીદદારોની યાદીમાં ટોચ પર છે, જેણે આ નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ 10 મહિનામાં કુલ નિકાસના 60 ટકાની ખરીદી કરી છે. તે પછી શ્રીલંકા અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત આવે છે. વધતી માંગની અસર પણ બજારમાં જોવા મળી રહી છે. અત્યારે ઘઉં માટે MSP રૂ. 2,015 પ્રતિ ક્વિન્ટલ હોવા છતાં જથ્થાબંધ બજારમાં તેના ભાવ ફેબ્રુઆરીમાં જ રૂ. 2,400-2,500 પ્રતિ ક્વિન્ટલના સ્તરને વટાવી ગયા હતા. આગામી સમયમાં ખેડૂતોને તેનો લાભ મળી શકે છે. સરકાર આ રવિ સિઝનમાં ઘઉંના બમ્પર પાકની અપેક્ષા રાખી રહી છે. અનુમાન મુજબ, ભારતનું ઘઉંનું ઉત્પાદન આ સિઝનમાં 111 મિલિયન ટન સુધી પહોંચી શકે છે.
ગાંધીનગર/ તાપી નર્મદા રિવર લિંક પ્રોજેક્ટ : આદિવાસી સમાજના જળ, જમીન અને જંગલ પર ભાજપ સરકારની નજર
Russian President/ વ્લાદિમીર પુતિનની કથિત ગર્લફ્રેન્ડ એલિના કોણ છે ? તેનો વિરોધ કેમ થઇ રહ્યો છે ?
