Flu Virus Study: વિશ્વભરમાં દર વર્ષે લાખો લોકોને અસર કરતો ઇન્ફ્લુએન્ઝા (ફ્લૂ) વાયરસ (Influenza Virus) માનવ શરીરમાં કેવી રીતે પોતાની પકડ મજબૂત બનાવે છે તે અંગે વૈજ્ઞાનિકોએ મહત્વપૂર્ણ શોધ કરી છે. Nature Microbiology જર્નલમાં પ્રકાશિત થયેલા નવા અભ્યાસમાં (Flu Virus Study) ખુલાસો થયો છે કે ફ્લૂ વાયરસ માનવ કોષોના પ્રોટીન સાથે ખાસ પ્રકારની ક્રિયાપ્રતિક્રિયા કરીને પોતાનો વિકાસ અને ફેલાવો વધારે છે. સંશોધકોનું માનવું છે કે આ શોધ ભવિષ્યમાં વધુ અસરકારક એન્ટિવાયરલ દવાઓ વિકસાવવામાં મદદરૂપ બની શકે છે.

દર વર્ષે લાખો લોકો ફ્લૂનો ભોગ બને છે

વિશ્વ આરોગ્યના આંકડા મુજબ દર વર્ષે અંદાજે 30થી 50 લાખ લોકો ગંભીર ફ્લૂ સંક્રમણનો ભોગ બને છે, જ્યારે આશરે 6.5 લાખ લોકોના મોત આ વાયરસને કારણે થાય છે. ખાસ કરીને ઇન્ફ્લુએન્ઝા A વાયરસ સમયાંતરે ગંભીર મહામારીઓ માટે જવાબદાર રહ્યો છે, જેના કારણે તેની કાર્યપદ્ધતિ સમજવી ખૂબ જ જરૂરી બની ગઈ છે.

ફ્લૂ વાયરસ માનવ કોષો સાથે કેવી રીતે જોડાય છે?

યુરોપિયન મોલેક્યુલર બાયોલોજી લેબોરેટરી (EMBL) અને લીબનિઝ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર મોલેક્યુલર ફાર્માકોલોજી (FMP)ના વૈજ્ઞાનિકોએ શોધ્યું છે કે ફ્લૂ વાયરસ માનવ કોષોની અંદર રહેલા પ્રોટીન સાથે સીધી રીતે ક્રિયાપ્રતિક્રિયા કરે છે.સંશોધન અનુસાર વાયરસ શરીરના કોષોની આંતરિક વ્યવસ્થાનો ઉપયોગ પોતાના ફાયદા માટે કરે છે. તે કોષોમાં રહેલા પ્રોટીનની મદદથી પોતાનું પ્રજનન ઝડપી બનાવે છે અને સંક્રમણને વધુ અસરકારક રીતે ફેલાવે છે.

નવી XL-MS ટેક્નોલોજીથી થયો મોટો ખુલાસો

આ અભ્યાસમાં સંશોધકોએ Cross-Linking Mass Spectrometry (XL-MS) નામની અદ્યતન ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કર્યો હતો. આ પદ્ધતિની ખાસિયત એ છે કે તે કોષોને નુકસાન પહોંચાડ્યા વગર વાયરસ અને માનવ પ્રોટીન વચ્ચે થતી વાસ્તવિક ક્રિયાપ્રતિક્રિયાઓનું નિરીક્ષણ કરવાની તક આપે છે.પરંપરાગત પદ્ધતિમાં કોષોને તોડીને અભ્યાસ કરવામાં આવતો હતો, જેના કારણે ઘણી મહત્વપૂર્ણ માહિતી ગુમાઈ જતી હતી. નવી ટેક્નોલોજીના ઉપયોગથી સંશોધકોને પ્રથમ વખત ચેપગ્રસ્ત કોષોમાં કુદરતી સ્થિતિમાં થતી પ્રક્રિયાઓ સમજવામાં સફળતા મળી છે.

AlphaFold ટેક્નોલોજીનો પણ લેવાયો સહારો

વૈજ્ઞાનિકોએ કમ્પ્યુટર આધારિત AlphaFold ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરીને વાયરસ અને માનવ પ્રોટીનની ત્રિ-આયામી રચનાનો અભ્યાસ કર્યો. આ ટેક્નોલોજી દ્વારા જાણવા મળ્યું કે બંને પ્રકારના પ્રોટીન કેવી રીતે એકબીજા સાથે જોડાય છે અને વાયરસ માટે અનુકૂળ માળખું તૈયાર કરે છે.

હેમાગ્લૂટિનિન પ્રોટીનની મહત્વની ભૂમિકા

અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું કે ફ્લૂ વાયરસનું મુખ્ય પ્રોટીન હેમાગ્લૂટિનિન (Hemagglutinin) માનવ કોષોમાં પ્રવેશ કરવા અને ચેપ ફેલાવવા માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.માનવ કોષોના કેટલાક ખાસ પ્રોટીન હેમાગ્લૂટિનિનને યોગ્ય રીતે પરિપક્વ થવામાં અને તેની રચના વિકસાવવામાં મદદ કરે છે. અગાઉ આ પ્રોટીનની ભૂમિકા વિશે મર્યાદિત માહિતી ઉપલબ્ધ હતી. હવે આ શોધના આધારે નવા પ્રકારની એન્ટિવાયરલ દવાઓ વિકસાવવાની શક્યતા વધી છે.

વાયરસ કોષની સુરક્ષા પ્રણાલીને પણ નબળી બનાવે છે

સંશોધનમાં વધુ એક મહત્વપૂર્ણ ખુલાસો થયો છે કે ઇન્ફ્લુએન્ઝા A વાયરસ કોષની અંદર રહેલી પેરાસ્પેકલ્સ (Paraspeckles) નામની રચનાઓને તોડી નાખે છે.આ રચનાઓ સામાન્ય રીતે કોષની સુરક્ષા અને વિવિધ જૈવિક પ્રક્રિયાઓમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. વાયરસ આ રચનાઓનો નાશ કરીને તેમાં રહેલા પ્રોટીનને મુક્ત કરાવે છે અને પછી પોતાની નકલ બનાવવા માટે તેનો ઉપયોગ કરે છે.વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર, પેરાસ્પેકલ્સને નષ્ટ કરીને વાયરસને બે મોટા લાભ મળે છે. પ્રથમ, તેને પોતાના પ્રજનન માટે જરૂરી પ્રોટીન અને અન્ય સંસાધનો મળી જાય છે. બીજું, માનવ કોષની કુદરતી રોગપ્રતિકારક પ્રણાલી નબળી પડી જાય છે, જેના કારણે વાયરસ વધુ ઝડપથી ફેલાઈ શકે છે.

આ પણ વાંચો: ભારતમાં પહેલીવાર ડેન્ગ્યુ વેક્સિન QDENGAને મંજૂરી, જાણો કેટલી ઉંમરના લોકો લઈ શકશે રસી

આ પણ વાંચો: ભારતમાં ડેન્ગૂ સામે સફળતા: પ્રથમ ડેન્ગૂ વેક્સીન QDENGAને મંજૂરી, ચારે પ્રકારના વાયરસ સામે આપશે સુરક્ષા

આ પણ વાંચો: શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, ફ્લૂ…. ચીનમાં ફેલાતા HMPV વાયરસના લક્ષણો કોવિડ જેવા છે, જાણો મહત્વની બાબતો