જામનગરના જામ સાહેબ, જેમને બાપુ કહીને બોલાવતા હતા પોલેન્ડવાસીઓ, પીએમ મોદીની મુલાકાતથી વિશ્વ યુદ્ધની યાદો તાજી થઈ

Jamnagar News: વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી હાલ પોલેન્ડની મુલાકાતે છે. 45 વર્ષ બાદ ભારતીય વડાપ્રધાનની પોલેન્ડની આ પ્રથમ મુલાકાત છે. આ મુલાકાત દરમિયાન વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ વારસોમાં નવાગર મેમોરિયલના જામ સાહેબની મુલાકાત લીધી હતી અને જામ સાહેબને શ્રદ્ધાંજલિ આપી હતી. આ પ્રસંગે લોકોને સંબોધતા વડાપ્રધાન મોદીએ નવાનગર (હાલ જામનગર) ના મહારાજાને યાદ કર્યા હતા. વાસ્તવમાં બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન જામનગરના મહારાજા જામ સાહેબ દિગ્વિજયસિંહજીએ પોલેન્ડના 600થી વધુ લોકોને આશ્રય આપ્યો હતો. જામનગરના મહારાજાના આ યોગદાનને પોલેન્ડ આજે પણ યાદ કરે છે અને ભારતનો આભાર માને છે. પોલેન્ડમાં જામ સાહેબને શ્રદ્ધાંજલિ આપતા પીએમ મોદીનો વીડિયો ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે ઈન્સ્ટાગ્રામ પર પોસ્ટ કર્યો હતો.

પોલેન્ડ કેવી રીતે ‘ગુડ મહારાજા’ને યાદ કરે છે

પોલેન્ડે તેની રાજધાની વોર્સોમાં એક ચોકનું નામ જામનગરના મહારાજા દિગ્વિજયસિંહજીના નામ પરથી રાખ્યું છે. તે ગુડ મહારાજાના સ્ક્વેર તરીકે ઓળખાય છે. પોલેન્ડમાં જામનગરના મહારાજાના નામ પરથી એક શાળા પણ આવેલી છે. પોલેન્ડે મહારાજા જામ સાહેબને મરણોત્તર કમાન્ડર ક્રોસ ઓફ ધ ઓર્ડર ઓફ મેરિટ ઓફ ધ રિપબ્લિક ઓફ પોલેન્ડ એનાયત કર્યો.

Gujarat’s special role in furthering India-Poland relations remains etched in history. During World War II, Maharaja Jam Saheb Digvijaysinhji of Jamnagar sheltered over 600 Polish refugee children in Gujarat—an act of kindness still remembered in Poland today.

As a tribute to… pic.twitter.com/PlS88r9z4I

— Bhupendra Patel (@Bhupendrapbjp) August 21, 2024

બીજા વિશ્વ યુદ્ધમાં મહારાજાની ભૂમિકા

હિટલરે 1939 માં પોલેન્ડ પર હુમલો કરીને બીજા વિશ્વ યુદ્ધની શરૂઆત કરી હતી. યુદ્ધ દરમિયાન પોલિશ સૈનિકોએ 500 મહિલાઓ અને લગભગ 200 બાળકોને એક જહાજમાં બેસાડી દરિયામાં છોડી દીધા હતા. જહાજના કપ્તાનને કહેવામાં આવ્યું હતું કે તેમને કોઈપણ દેશમાં લઈ જાઓ જે તેમને આશ્રય આપશે. પછી કેપ્ટન તે જહાજને ઘણા દેશોમાં લઈ ગયો, પરંતુ કોઈએ તેને આશ્રય આપ્યો નહીં. આખરે આ જહાજ મુંબઈ પહોંચ્યું.

India’s unsung hero in Poland: Jam Saheb Digvijaysinhji

At the community program in Warsaw, Poland, PM @narendramodi highlighted Jam Saheb Digvijaysinhji Ranjitsinhji’s compassionate act of sheltering Polish children and women during WWII. His actions showcase the power of… pic.twitter.com/TEvEPhLznw

— MyGovIndia (@mygovindia) August 21, 2024

તે સમયે ભારતમાં બ્રિટિશ શાસન હતું, અંગ્રેજોએ પોલિશ શરણાર્થીઓને સ્થાન આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો, પરંતુ પોલિશ લોકોના નસીબે અચાનક વળાંક લીધો હતો. તે સમયે નવાનગરના શાસક મહારાજા જામ સાહેબ દિગ્વિજયસિંહજી મુંબઈમાં હતા. તેણે પોલિશ શરણાર્થીઓની દુર્દશા સાંભળી અને તરત જ શરણાર્થીઓથી ભરેલા બે જહાજોને જામનગરના બેડી બંદરે લઈ જવાનો આદેશ આપ્યો. જામ સાહેબની આ ઉદારતાએ સેંકડો પોલીસ શરણાર્થીઓના જીવ તો બચાવ્યા પણ ભારત અને પોલેન્ડના સંબંધોમાં એક નવો અધ્યાય પણ લખ્યો.

બાલાચડીમાં શરણાર્થી કેમ્પ

મહારાજા જામ સાહેબ તેમના માનવતાવાદી કાર્યો માટે જાણીતા છે. તે સમયે ભારત અંગ્રેજોથી આઝાદી માટે લડી રહ્યું હતું. તેમ છતાં મહારાજાએ પોલેન્ડના શરણાર્થીઓને બાલાચડીમાં રહેવા માટે જગ્યા આપી. બાલાચડી જામનગરથી 30 કિલોમીટરના અંતરે આવેલ દરિયાકાંઠાનો વિસ્તાર છે. શરણાર્થીઓમાં 2 થી 15 વર્ષની વયના બાળકો પણ સામેલ હતા, જેઓ અનાથ હતા અથવા તેમના પરિવારોથી અલગ હતા. મહારાજાએ તેમની સારી સંભાળ લીધી, તેમને રહેવા માટે જગ્યા આપી. શિક્ષણ અને તબીબી સુવિધાઓ પૂરી પાડી. તેમણે પોલિશ રસોઈયાની પણ વ્યવસ્થા કરી હતી જેથી બાળકોને ઘરની રીતનું ભોજન મળી રહે.

View this post on Instagram

A post shared by Bhupendra Patel (@bhupendrapbjp)

હાલમાં બાલાચડીમાં સૈનિક સ્કૂલ છે. પરંતુ, પોલિશ શરણાર્થીઓ આ જ જગ્યાએ સ્થાયી થયા હતા. શરણાર્થી બાળકો મહારાજા બાપુ (પિતા માટે ગુજરાતી શબ્દ) તરીકે ઓળખાતા. મહારાજા પણ નિયમિત સમયાંતરે બાળકોને મળવા જતા. તેમને મીઠાઈઓ અને ભેટો ઓફર કરશે. ભારતીય અને પોલિશ તહેવારોના પ્રસંગે મહારાજા તેમની સાથે રહેતા અને શરણાર્થી લોકો સાથે તહેવારો ઉજવતા.

બીજા વિશ્વયુદ્ધના અંત પછી બાલાચડી શરણાર્થી શિબિરમાંથી બાળકોની તેમના દેશમાં વાપસી શરૂ થઈ. કેટલાક બાળકો સંજોગોના આધારે લાંબા સમય સુધી ભારતમાં રહ્યા હતા. પોલિશ શરણાર્થીઓનું છેલ્લું જૂથ 1940 ના દાયકાના અંતમાં તેમના દેશમાં પરત ફર્યું.

શરણાર્થીઓમાં રાષ્ટ્રપતિના પરિવારના સભ્યો પણ સામેલ હતા

પોલેન્ડના રાષ્ટ્રપતિ એન્ડ્રેજ ડુડાએ પણ આ ઘટના અંગે પોતાની અંગત વાત શેર કરી હતી. 2017 માં તેમની ભારતની મુલાકાત દરમિયાન રાષ્ટ્રપતિ દુદાએ જણાવ્યું હતું કે તેમના પરિવારના કેટલાક સભ્યો એવા શરણાર્થીઓમાં સામેલ હતા જેમને જામનગરના મહારાજાએ આશ્રય આપ્યો હતો. તેમની મુલાકાત દરમિયાન પ્રમુખ દુદા મહારાજાના વંશજોને મળ્યા હતા અને જામ સાહેબને શ્રદ્ધાંજલિ આપી હતી. બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન જામ સાહેબની ઉદારતાથી જોડાયેલ ભારત અને પોલેન્ડ વચ્ચેનો સંબંધ આજે નવી ઊંચાઈએ પહોંચી રહ્યો છે.