નાગાલેન્ડના મોન જિલ્લામાં, સુરક્ષા દળો દ્વારા કથિત રીતે 12 ગ્રામવાસીઓના મોતનો મામલો સામે આવ્યો છે. પ્રાપ્ત માહિતી અનુસાર, સુરક્ષા દળોએ ગ્રામજનોને આતંકવાદી સમજીને ગોળીબાર કર્યો હતો. આ ઘટના બાદ રોષે ભરાયેલા ગ્રામજનોએ સુરક્ષાદળના જવાનો પર પણ હુમલો કર્યો હતો. જેમાં એક જવાન શહીદ થવાના અને ઘણાના ઘાયલ થવાના સમાચાર છે.
આ મામલાની તપાસ માટે મુખ્યમંત્રી નેફિયુ રિયોએ SIT અને આર્મી કોર્ટ ઓફ ઈન્ક્વાયરીની રચના કરી છે. બંનેની તપાસનો રિપોર્ટ પછી આવશે, પરંતુ ઉલ્લેખનીય છે કે આવી અચાનક ઘટના પાછળનું કારણ શું છે? સુરક્ષા દળોએ કાર્યવાહી માટે કયા આતંકવાદીઓને ઘેરી લીધા હતા? સાત વર્ષ પછી નાગાલેન્ડમાં ફરી કેમ ભડકી રહી છે હિંસાની આગ? શું છે નાગાલેન્ડનો સમગ્ર વિવાદ?
જાણો પહેલા નાગાલેન્ડનો ઇતિહાસ
ભારતની આઝાદી સમયે, મુસ્લિમ લીગના દબાણ હેઠળ, પાકિસ્તાનને અલગ દેશ બનાવવા માટે મંથન ચાલી રહ્યું હતું. તે દરમિયાન ઉત્તર પૂર્વના ઘણા રાજ્યો પણ અલગ થવાની તૈયારીમાં હતા. પછી સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ અને પં. જવાહરલાલ નેહરુએ તેમને સમજાવવાની કવાયત શરૂ કરી. મોટાભાગના રાજ્યો સંમત થયા, પરંતુ નાગા નેશનલ કાઉન્સિલ એટલે કે MNC ભારતમાં જોડાવા તૈયાર નહોતા.
MNC ની રચના 1946 માં નાગા નેતા અંગામી જાપુ ફીજો દ્વારા કરવામાં આવી હતી. તેઓ માંગ કરી રહ્યા હતા કે નાગાલેન્ડને અલગ દેશનો દરજ્જો મળવો જોઈએ. અંગામીએ એમ પણ કહ્યું કે બ્રિટને નાગાલેન્ડના ઘણા વિસ્તારોને આસામમાં સામેલ કર્યા છે. આનો પણ નાગાલેન્ડમાં સમાવેશ કરવો પડશે. પછી પં. નેહરુએ નાગા વિસ્તારને આસામનો એક ભાગ ગણાવીને તેમની માંગણીઓ ફગાવી દીધી.
જ્યારે સરકાર દ્વારા માંગણીઓ ફગાવી દેવામાં આવી ત્યારે અંગમીએ નવો દાવ લગાવ્યો. 1956માં, ભારત સરકારને પડકારતાં, તેમણે નાગા ફેડરલ ગવર્નમેન્ટ (NFG)ની રચના કરી. આ લોકો ભૂગર્ભમાં ગયા અને ભારત સરકારની સમાંતર પોતાની અલગ સરકાર ચલાવવા લાગ્યા. અંગામીએ સારી રીતે સજ્જ નાગા ફેડરલ આર્મીની પણ રચના કરી. આ સેના દ્વારા આતંકવાદી ઘટનાઓને અંજામ આપવામાં આવ્યો.
તેને રોકવા માટે ભારતીય સેનાએ પણ ઓપરેશન શરૂ કર્યું હતું. બાદમાં ભારત સરકાર અને નાગા પીપલ્સ કન્વેન્શનના નેતાઓ વાટાઘાટોના ટેબલ પર આવ્યા. આ વાત 1960ના દાયકાની છે. ત્યારબાદ તત્કાલીન વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુ, સંમેલનના નેતાઓ વચ્ચે 16 મુદ્દાઓ પર સમજૂતી થઈ હતી. જે મુદ્દાઓ પર સહમતી હતી તેના પર વિવાદ શરૂ થયો અને આ વિવાદ આજે પણ ચાલુ છે.
આ કરાર પછી, નાગાલેન્ડ 1 ડિસેમ્બર, 1963 ના રોજ ભારતનું 16મું રાજ્ય બન્યું. 1964માં અહીં પ્રથમ વખત ચૂંટણી યોજાઈ હતી, પરંતુ અલગ રાજ્યની રચના છતાં નાગાલેન્ડમાં આતંકવાદી ગતિવિધિઓ રોકી શકાઈ ન હતી. 1975 માં, ઘણા ઉગ્રવાદી નેતાઓએ તેમના શસ્ત્રો મૂક્યા પરંતુ તે પણ પૂરતું ન હતું. 1980માં, કેટલાક આતંકવાદીઓએ સાથે મળીને નેશનલ સોશ્યલિસ્ટ કાઉન્સિલ ઓફ નાગાલેન્ડ (NSCN)ની રચના કરી. સોમ જિલ્લામાં કાર્યવાહી માટે સુરક્ષા દળો દ્વારા ઘેરાબંધી કરાયેલા આતંકવાદીઓ આ સંગઠન સાથે સંકળાયેલા છે. ગુપ્તચર એજન્સીઓને માહિતી મળી હતી કે NSCN આતંકવાદીઓ કેટલીક મોટી ઘટનાઓને અંજામ આપવાના છે.
નેહરુ સાથેના કરારમાં વિવાદનું કારણ શું હતું?
1. પં. નેહરુ અને નાગા નેતાઓ વચ્ચે થયેલી સમજૂતી અનુસાર, આસામમાં સમાવિષ્ટ નાગાલેન્ડના ભાગો પરત કરવામાં આવશે. આ માટે 1971માં સુંદરમ કમિશનની રચના કરવામાં આવી હતી. કમિશને ઘણી ભલામણો કરી હતી, પરંતુ નાગાલેન્ડે તેને ફગાવી દીધી હતી. નાગાઓ કહે છે કે તેની ફરીથી તપાસ થવી જોઈએ.
2. નાગાલેન્ડના નેતાઓનું કહેવું છે કે આસામમાં આવતા શિવસાગર, જોરહાટ, ગોલાઘાટ અને કાર્બી આંગલોંગમાં પડતી A, B, C, D સેક્ટરની 12,883 ચોરસ કિલોમીટર જમીન સોંપવામાં આવે. નાગાઓ કહે છે કે આ જમીન તેમની આદિજાતિની છે અને પં. નેહરુએ તેને પરત કરવાનું વચન આપ્યું હતું.
આસામ સરકારનું શું કહેવું છે?
નાગાલેન્ડના દાવાથી વિપરીત આસામ સરકારનું કહેવું છે કે આ તમામ વિસ્તારો હંમેશા આસામમાં જ રહ્યા છે. તેથી તેમના પર નાગાલેન્ડનો દાવો કરવો ખોટું છે. આસામ સરકારનો એવો પણ આરોપ છે કે નાગાઓએ અનેક સરહદી જિલ્લાઓમાં અતિક્રમણ કર્યું છે.
પછી શું થયું અને અત્યારે શું સ્થિતિ છે?
રાજ્યની રચના બાદ પણ આતંકવાદીઓએ હિંસા ચાલુ રાખી હતી. આને ધ્યાનમાં રાખીને, 1997 માં કેન્દ્ર સરકાર અને રાજ્યના સૌથી મોટા આતંકવાદી સંગઠન NSCN (I-M) વચ્ચે યુદ્ધવિરામ કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. પણ થોડા વર્ષો પછી ફરી એ જ સ્થિતિ બની. 2014માં વડાપ્રધાન બન્યા બાદ નરેન્દ્ર મોદીએ વિવાદને શાંત કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી હતી.
2015 માં, કેન્દ્ર સરકારે NSCN ના Isaac Muivah જૂથ સાથે ફ્રેમવર્ક કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા. વર્ષ 2017માં નાગા નેશનલ પોલિટિકલ ગ્રુપ જેવા સાત બળવાખોર જૂથોને પણ શાંતિ સમજૂતીમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા. જો કે, આ કરારની વિગતો હજુ બહાર આવી નથી. તે આરએન રવિ દ્વારા મધ્યસ્થી કરવામાં આવી હતી, જે હાલમાં નાગાલેન્ડના રાજ્યપાલ છે. આ સમજૂતી બાદ રાજ્યમાં હિંસક ઘટનાઓ ઘણી હદે અટકી ગઈ હતી.
હવે શું સ્થિતિ છે?
NSCN (IM) એ તાજેતરમાં છ વર્ષ પહેલા હસ્તાક્ષર કરાયેલ ફ્રેમવર્ક કરાર અંગે એક નિવેદન બહાર પાડ્યું હતું. તેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, “છ વર્ષ વીતી ગયા પછી પણ ભારત સરકાર તરફથી હજુ સુધી કોઈ સકારાત્મક પ્રતિસાદ મળ્યો નથી.” નાગાઓ સાથે આવો વ્યવહાર કરી શકાય નહીં.બીજી તરફ કેન્દ્ર સરકારનું કહેવું છે કે આ વિવાદના ઉકેલ માટે બંને રાજ્યો સાથે વાતચીત ચાલી રહી છે. કેટલાક સકારાત્મક પરિણામો ટૂંક સમયમાં આવશે.
