બે અઠવાડિયાની તીવ્ર વાટાઘાટો પછી, ગ્લાસગોમાં આબોહવા સમિટમાં દરખાસ્ત સ્વીકારવામાં આવી હતી. આ પ્રસ્તાવમાં ભારતે છેલ્લી ઘડીએ કેટલાક ફેરફાર પણ કર્યા હતા.

ગ્લાસગો ક્લાઈમેટ કોન્ફરન્સમાં બે અઠવાડિયાની વિચાર-વિમર્શ પછી જે ઠરાવ પસાર કરવામાં આવ્યો હતો, તેમાં ભારતના આગ્રહ પર છેલ્લી ઘડીએ સુધારો કરવામાં આવ્યો હતો. આ સુધારા પછી વપરાયેલી ભાષા કોલસા પર નરમ હતી. ભારતે સુધારાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો કારણ કે પેનલ સમાધાન માટેના પ્રસ્તાવને સ્વીકારવાની તૈયારી કરી રહી હતી. આમાં, કોલસાને ધીમે ધીમે ‘ફેઝ આઉટ’ કરવાને બદલે ધીમે ધીમે ઘટાડીને ‘ફેઝ ડાઉન’ કરવામાં આવ્યો.

હવે જે ઠરાવ પસાર કરવામાં આવ્યો છે તેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, “કોલસામાંથી ધીમે ધીમે વીજળી ઘટાડવા અને અશ્મિભૂત ઇંધણ માટે બિનઅસરકારક સબસિડીને ધીમે ધીમે દૂર કરવાના પ્રયાસો વધારવાની જરૂર છે.” અગાઉ ઈરાન, ભારત અને કેટલાક અન્ય દેશોએ કોલસા અને અશ્મિભૂત ઈંધણ પરની સબસિડી નાબૂદ કરવા સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. જોકે, ઘણા પ્રતિનિધિઓએ ભારતના પ્રસ્તાવ પર નિરાશા વ્યક્ત કરી હતી. સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડ અને મેક્સિકોના પ્રતિનિધિઓએ પણ આ ફેરફારને નિયમોનું ઉલ્લંઘન ગણાવ્યું કારણ કે તે ખૂબ મોડું થઈ ગયું હતું. પરંતુ પાછળથી બધાએ કહ્યું કે તેમની પાસે તેને સ્વીકારવા સિવાય કોઈ રસ્તો નથી. “અમે સારી રીતે જાણીએ છીએ કે કોલસાનું કોઈ ભવિષ્ય નથી. પરંતુ આજના સીમાચિહ્નરૂપ નિર્ણયને તેના દ્વારા રોકવો જોઈએ નહીં,” ઇયુના આબોહવા વડાએ જણાવ્યું હતું.

કરારમાં બીજું શું છે?
ગ્લાસગોમાં પસાર કરાયેલા કરારમાં પ્રદૂષિત દેશોએ ઉત્સર્જન ઘટાડવા માટે 2022 ના અંત સુધીમાં વધુ કડક પ્રતિજ્ઞા લેવાની જરૂર છે. ઠરાવ સમૃદ્ધ દેશોને વિનંતી કરે છે કે “વિકાસશીલ અને ગરીબ દેશો માટે ઓછામાં ઓછા બમણા પૈસા પ્રદાન કરે.” વિકાસશીલ દેશોની માંગ હતી કે કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવાથી તેમને જે નુકસાન થશે તેની ભરપાઈ કરવા માટે નાણાકીય મદદ પૂરી પાડવામાં આવે. પરંતુ દરખાસ્તમાં આ સંદર્ભે કઈ સુવિધાઓ પૂરી પાડવામાં આવશે તેની સ્પષ્ટ વાત કરવામાં આવી નથી. G77 દેશો વતી બોલતા ગિનીએ કહ્યું કે આ દેશો આ શરત પર સમજૂતી માટે તૈયાર છે. આ પ્રસ્તાવ કાર્બન ટ્રેડિંગનો માર્ગ મોકળો કરે છે.

પ્રતિક્રિયા કેવી હતી?
કોન્ફરન્સના પ્રમુખ આલોક શર્માએ જણાવ્યું હતું કે કરાર “કોલસો, કાર રોકડ અને વૃક્ષો પરની પ્રગતિ અને આપણા ગ્રહ અને તેના લોકો માટે કંઈક અર્થપૂર્ણ છે.” શર્માએ ભારતની ઓફર પર નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી પરંતુ ઉમેર્યું હતું કે સમગ્ર કરારની સુરક્ષા પણ જરૂરી છે. યુએન સેક્રેટરી-જનરલ એન્ટોનિયો ગુટેરેસે એક નિવેદન જારી કરીને કહ્યું હતું કે, “આપણો નાજુક ગ્રહ એક દોરાથી લટકી રહ્યો છે. અમે હજુ પણ આબોહવા વિનાશની આરે છીએ.” ઘણા પર્યાવરણીય કાર્યકરોએ દરખાસ્તને અપૂરતી ગણાવી છે. ઓક્સફેમના આંતરરાષ્ટ્રીય એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર ગેબ્રિએલા બુશેરે કહ્યું: “તે દુઃખદાયક છે કે રાજદ્વારી પ્રયાસો ફરી એકવાર કટોકટીના કદ સુધી પહોંચવામાં નિષ્ફળ ગયા છે.”