એક સામાન્ય ગેરસમજ છે- ભારતીય રેલ્વે તેના સ્ટેશનોના નામ બદલી શકે છે. પરંતુ વાસ્તવમાં એવું નથી. ભારતીય રેલ્વે સ્ટેશનના માલિક હોઈ શકે છે, પરંતુ તે તેના નામકરણમાં સામેલ નથી.

મધ્યપ્રદેશની રાજધાની ભોપાલના હબીબગંજ રેલ્વે સ્ટેશનનું નામ બદલવામાં આવ્યું છે. તે હવેથી રાણી કમલાપતિ રેલ્વે સ્ટેશન તરીકે ઓળખાશે. જો કે, આ પહેલીવાર નથી કે જ્યારે કોઈ રેલ્વે સ્ટેશનનું નામ બદલવામાં આવ્યું હોય.

મોદી સરકારના કાર્યકાળમાં અને તેની પહેલા પણ અનેક રેલવે સ્ટેશનોના નામ બદલવામાં આવ્યા છે. પરંતુ શું તમે તેની પાછળની આખી પ્રક્રિયા જાણો છો? ચાલો જાણીએ કે રેલ્વે સ્ટેશનનું નામ કેવી રીતે બદલાય છે, તેને બદલવાની પ્રક્રિયા શું છે અને ત્યાં લગાવેલા સાઈનબોર્ડ માટે સ્પેલિંગ કયા આધારે નક્કી કરવામાં આવે છે:

શા માટે નામ બદલાય છે?

રેલ્વે સ્ટેશનોના નામ બદલવા આજકાલ નવી વાત નથી. તે પણ એવા સમયે જ્યારે રાજ્ય સરકારો લાંબા સમયથી ચાલતી લોકપ્રિય માંગ અથવા ઈતિહાસનું પ્રતિનિધિત્વ કરવા માટે નામ બદલવાનું નક્કી કરે છે અથવા રાજકીય પ્રોજેક્ટના ભાગરૂપે વ્યાપક પ્રતિમાશાસ્ત્ર પર ભાર મૂકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, 1996 માં, ઇતિહાસ અને સ્થાનિક લાગણીઓને પ્રતિબિંબિત કરવા માટે મદ્રાસ શહેરને સત્તાવાર રીતે ‘ચેન્નઈ’ નામ આપવામાં આવ્યું હતું. પરિણામે રેલવે સ્ટેશનનું નામ પણ મદ્રાસથી બદલીને ચેન્નાઈ કરવામાં આવ્યું.

2014 થી ઘણા સ્ટેશનોને નવા નામ મળ્યા છે. તેમાંથી સૌથી નોંધપાત્ર મુગલસરાય જંકશન હતું, જે 1968માં મુગલસરાઈમાં મૃત મળી આવેલા જમણેરી વિચારધારાને માન આપવા માટે 2018માં પંડિત દીન દયાલ ઉપાધ્યાય જંકશન બન્યું હતું. તે જ વર્ષે, યુપીમાં સીએમ યોગી આદિત્યનાથની આગેવાની હેઠળની ભાજપ સરકાર દ્વારા અલ્હાબાદનું નામ બદલીને પ્રયાગરાજ કરવામાં આવ્યું હતું.

વારાણસીના મંડુઆડીહ સ્ટેશનનું નામ પણ બદલવામાં આવ્યું. તે હવે બનારસ તરીકે ઓળખાય છે. જે નામથી શહેર જાણીતું છે તેને પ્રતિબિંબિત કરવા માટે આ નામની માંગ ઉભી કરવામાં આવી હતી. શહેરનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા મોટા સ્ટેશનને પહેલાથી જ વારાણસી જંક્શન કહેવામાં આવે છે, જ્યારે આ વર્ષે દિવાળી પર અયોધ્યાની બાજુમાં આવેલા ફૈઝાબાદ જંક્શન સ્ટેશનનું નામ બદલીને અયોધ્યા છાવણી સ્ટેશન કરવામાં આવ્યું હતું.

જાણો કેવી રીતે બદલાવ થાય છે

એક સામાન્ય ગેરસમજ છે- ભારતીય રેલ્વે તેના સ્ટેશનોના નામ બદલી શકે છે. પરંતુ વાસ્તવમાં એવું નથી. ભારતીય રેલ્વે સ્ટેશનના માલિક હોઈ શકે છે, પરંતુ તે તેના નામકરણમાં સામેલ નથી. આ રાજ્ય સરકારની મુનસફી પર છે. રેલ્વે કેન્દ્ર સરકારની હોવા છતાં સ્ટેશનોના નામ બદલવા એ સંપૂર્ણપણે રાજ્યનો વિષય છે.

રાજ્ય સરકારો આ બાબતો માટે ગૃહ મંત્રાલય, નોડલ મંત્રાલયને વિનંતીઓ મોકલે છે, જે રેલવે મંત્રાલયને લૂપમાં રાખીને તેની મંજૂરી આપે છે. તે સામાન્ય રીતે સુનિશ્ચિત કરવામાં આવે છે કે ભારતમાં ક્યાંય પણ સૂચિત નવા નામ સાથે અન્ય કોઈ સ્ટેશન નથી. જો રાજ્ય સરકાર કોઈ શહેરનું નામ બદલવા માંગે છે, તો સામાન્ય રીતે, કેન્દ્રના માર્ગમાં આવવા અથવા જૂના નામને પ્રચલિત રાખવાનું કોઈ કારણ નથી, જેમાં તેની મિલકતોનો સંકેત પણ હોય.

ભારતીય રેલ્વે ઐતિહાસિક કારણો અથવા સ્થાનિક લાગણીઓને ટાંકીને સ્ટેશનોના નામ બદલવા માટે નાગરિક સમાજના જૂથો, રાજકીય પક્ષો અને અન્ય લોકો તરફથી નિયમિત રજૂઆત મેળવે છે. મોટાભાગના કેસોમાં જવાબ આપવામાં આવે છે કે તે રાજ્ય સરકાર અને ગૃહ મંત્રાલયનો મામલો છે.

નામ બદલ્યા પછી શું થાય છે?

રાજ્ય સરકાર દ્વારા તમામ યોગ્ય પ્રક્રિયાને અનુસર્યા પછી, નામ બદલવાની માહિતી આપવામાં આવે છે, પછી રેલવે જરૂરી કામ કરવા માટે પગલાં લે છે. રેલ્વે કામગીરીના હેતુઓ માટે નવા સ્ટેશન “કોડ”ની શોધ કરવાની જરૂર પડી શકે છે. ચાલો કહીએ કે ફૈઝાબાદ જંક્શનનો કોડ “FD” હતો. પરંતુ હવે નવો કોડ “AYC” છે. નવા નામને ટિકિટિંગ સિસ્ટમમાં વધુ ફીડ કરવામાં આવે છે, જેથી કોડ સાથે નવું નામ તેની ટિકિટો અને રિઝર્વેશન અને ટ્રેનની માહિતી પર દેખાય. છેલ્લે, તે ભૌતિક રીતે સ્ટેશનના નામમાં રૂપાંતરિત થાય છે-બિલ્ડીંગ્સ, પ્લેટફોર્મ સિગ્નેજ, વગેરે. અને તેની સંચાર સામગ્રી-તમામ વ્યવહારિક હેતુઓ માટે.

સાઈનબોર્ડ પર કઈ ભાષાઓ હોવી જોઈએ, સ્પેલિંગ કેવી રીતે નક્કી કરવામાં આવે છે?

આ પાસાને ઈન્ડિયન રેલ્વે વર્ક્સ મેન્યુઅલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તે 260 પાનાનો દસ્તાવેજ છે, જે સિવિલ એન્જિનિયરિંગ કન્સ્ટ્રક્શન વર્ક્સને લગતી દરેક વસ્તુને કોડિફાઇ કરે છે. પરંપરાગત રીતે, સ્ટેશનના નામ માત્ર હિન્દી અને અંગ્રેજીમાં લખવામાં આવતા હતા. સમય જતાં એવી સૂચના આપવામાં આવી કે ત્રીજી ભાષા (એટલે ​​કે સ્થાનિક ભાષા)નો સમાવેશ કરવો જોઈએ.

છતાં વાત એટલી સરળ નથી. નિયમોનો ફકરો 424 જણાવે છે કે રેલ્વેએ તેમના સાઈનબોર્ડ પર નામો મૂકતા પહેલા નામો (ત્રણ ભાષાઓમાં) લખવા માટે સંબંધિત રાજ્ય સરકારની મંજૂરી મેળવવી જોઈએ.

માર્ગદર્શિકા અનુસાર, “સ્ટેશનોના નામ નીચેના ક્રમમાં દર્શાવવામાં આવશે

પ્રાદેશિક ભાષા, હિન્દી અને અંગ્રેજી, તમિલનાડુ સિવાય કે જ્યાં હિન્દીનો ઉપયોગ મહત્વપૂર્ણ સ્ટેશનો અને તીર્થધામો સુધી પ્રતિબંધિત રહેશે, જેમ કે દ્વારા નિર્ધારિત કરી શકાય છે. વાણિજ્ય વિભાગ. જ્યાં પ્રાદેશિક ભાષા હિન્દી છે, ત્યાં નામના બોર્ડ હિન્દી અને અંગ્રેજી એમ બે ભાષાઓમાં હશે.”