હાલમાં દુનિયાના અનેક દેશો મોંઘવારી અને મંદીનો સામનો કરી રહ્યા છે. તેની બરાબર વિરુદ્ધ દિશામાં રશિયા આગળ વધી રહ્યું છે. વિશ્વભરની કરન્સી ડોલર સામે નબળી પડી રહી છે. તો રૂબલ ડોલર સામે મજબૂત બની રહ્યો છે. જ્યારે વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થા વધતા ફુગાવા સાથે સંઘર્ષ કરી રહી છે, ત્યારે રશિયામાં ફુગાવાનો દર ઘટી રહ્યો છે. સ્થિતિ એ છે કે વિશ્વભરની કેન્દ્રીય બેંકો ચાવીરૂપ દરોમાં વધારો કરી રહી છે, જોકે રશિયાએ તેના ચાવીરૂપ દરોમાં તીવ્ર ઘટાડો કર્યો છે.વાસ્તવમાં રશિયા યુક્રેન કટોકટી બાદથી વિશ્વભરમાં બે પ્રકારની મંદી જોવા મળી રહી છે. પ્રથમ, આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારી દેશો વધતી મોંઘવારીથી પરેશાન છે, જેની અસર માંગ પર દેખાઈ રહી છે, જ્યારે બીજી તરફ, વેપાર પર પ્રતિબંધના કારણે, રશિયામાં ઉદ્યોગોની આવકમાં ઘટાડો થવાની સંભાવના છે, જેની અસર માંગ પર પડી રહી છે. તે સ્પષ્ટ છે કે રશિયાની ચાલ ભલે અલગ દેખાતી હોય, પરંતુ કટોકટી તો છે.
રશિયા દુનિયાથી કેવી રીતે અલગ થઈ રહ્યું છે
રશિયાની સેન્ટ્રલ બેંકે મુખ્ય દરોમાં 1.5 ટકાનો ઘટાડો કરીને 8 ટકા કર્યો છે. હાલમાં, વિશ્વભરની મધ્યસ્થ બેંકો દરમાં વધારો કરી રહી છે. પરંતુ રશિયાએ દરમાં ઘટાડો કર્યો છે. ખાસ વાત એ છે કે રશિયામાં મોંઘવારી દર પણ ઘટી રહ્યો છે. સેન્ટ્રલ બેંકના જણાવ્યા અનુસાર જૂનમાં ફુગાવાનો દર ઘટીને 15.9 ટકા પર આવી ગયો છે, જે મે મહિનામાં 17 ટકા હતો. બેંકના જણાવ્યા અનુસાર માંગમાં ઘટાડો અને રૂબલના મજબૂત થવાને કારણે ફુગાવો ઘટ્યો છે. વાસ્તવમાં, રૂબલ એ વિશ્વની કેટલીક કરન્સીમાંની એક છે, જે ડોલર સામે મજબૂતાઈ નોંધાવી રહી છે.
યુક્રેન પર હુમલા પહેલા પણ સેન્ટ્રલ બેંકે પણ ઘણા મહત્વપૂર્ણ પગલા લીધા હતા. પ્રતિબંધોના ડરથી, કેન્દ્રીય બેંકોએ ફેરફારો કર્યા જેના કારણે નિકાસને તેમના વિદેશી ચલણને રૂબલમાં રૂપાંતરિત કરવાની ફરજ પડી. રૂબલની માંગમાં વધારો થવાને કારણે રશિયા-યુક્રેન કટોકટી દરમિયાન રૂબલ ઘટીને 78.8 રુબેલ્સ પ્રતિ ડોલર થઈ ગયો, જે હાલમાં 60 ના સ્તરની નીચે આવી ગયો છે. વાસ્તવમાં, પ્રતિબંધોને લીધે, રશિયાને ડૉલરની જરૂર નથી અને રશિયા તેના મોટાભાગના વેપારી ભાગીદારો જેમ કે ચીન, ભારત અને ઈરાન વગેરે સાથે ડૉલરથી અલગ ચલણમાં વેપાર કરે છે.
શા માટે રશિયા વિશ્વથી અલગ માર્ગ પર છે?
સેન્ટ્રલ બેંકના જણાવ્યા અનુસાર, રશિયાની અર્થવ્યવસ્થા પણ મુશ્કેલીમાં છે, પરંતુ આ સમસ્યાઓ વિશ્વભરની સમસ્યાઓથી સંપૂર્ણપણે અલગ છે. હાલમાં સમગ્ર વિશ્વમાં બે કારણોસર મોંઘવારી જોવા મળી રહી છે. આમાં પહેલું ક્રૂડ ઓઈલ અને બીજું મોંઘું ડોલર છે અને રશિયાને અત્યારે આ બંને સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી. રશિયા પોતે એક મુખ્ય તેલ ઉત્પાદક દેશ છે, જે હાલમાં તેની કુલ ઉત્પાદન ક્ષમતાનો ખૂબ જ નાનો હિસ્સો વેચવા સક્ષમ છે. તેથી સ્થાનિક પુરવઠામાં કોઈ અછત નથી. તે જ સમયે, રશિયા ડોલરની સમાંતર વિવિધ કરન્સીમાં વેપાર કરી રહ્યું છે, તેથી રૂબલને પણ અસર થતી નથી.
હકીકતમાં, રશિયા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર ખૂબ જ મુશ્કેલ બની ગયો છે. નાણાં હોવા છતાં પ્રતિબંધોને કારણે રશિયાએ પણ તેના દેવુંમાં ડિફોલ્ટ કર્યું છે. આ કારણે સેન્ટિમેન્ટ બગડી રહ્યું છે અને કંપનીઓની કમાણીમાં નોંધપાત્ર અસર થવાની શક્યતા છે. ઘટતી આવકને કારણે માંગમાં ઘટાડો થઈ રહ્યો છે અને આગામી સમયમાં વૃદ્ધિ વધુ નીચી જવાની શક્યતા છે. આ પરિસ્થિતિને ટાળવા માટે, કેન્દ્રીય બેંક એવા પગલા લઈ રહી છે કે લગભગ એક વર્ષ પહેલા સુધી, વિશ્વભરની કેન્દ્રીય બેંકો રોગચાળામાંથી રિકવરી એટલે કે દરોમાં ઘટાડો કરી રહી હતી. આ જ કારણ છે કે ભલે રશિયાનું પગલું દુનિયાથી અલગ લાગે છે, પરંતુ આ સમયે તે અન્ય અર્થવ્યવસ્થાઓ પર મંદીનું એટલું જ જોખમ છે.
