ઈરાન અનેક અજાયબીઓથી ભરેલું છે. આમાંથી એક સોલ્ટ પર્વત છે. આને સોલ્ટ ડોમ પણ કહેવામાં આવે છે. આવા પર્વતો સમગ્ર ઈરાનમાં દક્ષિણ, દક્ષિણ-પશ્ચિમ અને મધ્ય વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે. અલગ-અલગ સિઝનમાં તેમનો રંગ અલગ-અલગ દેખાય છે.
ઈરાન અને અઝરબૈજાનમાં હાજર આ પર્વતોનો મુખ્ય ભાગ ઈરાનમાં જ છે. તેમની મહત્તમ માત્રા ઝેગ્રોસ ફોલ્ડ ઝોન અને પારસ ગલ્ફ પ્રદેશમાં જોવા મળે છે. ઈરાન અહીં સારું છે. આ પર્વતો ઈરાનના હોર્મોઝગન, કર્માન, સેમનાન અને ઘોમ પ્રાંતમાં સૌથી વધુ જોવા મળે છે.
ઈરાનના સૌથી સુંદર મીઠાના પર્વતોમાં બુશેહર કાઉન્ટીમાં જશક સોલ્ટ ડોમ, ઘસમ ટાપુ પર નમકદાન, ફાર્સ પ્રાંતમાં કેનેર સિયાહ અને જહાની, જંજાનમાં અંગુરાન અને ઘોમ પ્રાંતમાં ઘોમ કાઉન્ટી છે. કોઈ તેમને દૂરથી જોઈને જ ઓળખી શકે છે. તેઓ વિવિધ રંગો, કદ અને વિવિધતાના છે.
જમીનના ઉત્પત્તિના વિવિધ કારણોસર મીઠાના પર્વતો રચાય છે. તે તેની વ્યાખ્યા પણ કરે છે. આ એક પ્રકારના કાર્સ્ટ પર્વતો છે. અહીં ગુફાઓ, ધોધ અને મીઠાના ગ્લેશિયર્સ પણ છે. આટલું સુંદર દ્રશ્ય દુનિયામાં બીજે ક્યાંય જોવા મળતું નથી.
આવા 130 મીઠાના ગુંબજ માત્ર અને માત્ર જેગ્રોસ પર્વતોના દક્ષિણ પ્રદેશમાં જોવા મળે છે. નમકદન પર્વત પર હાજર સોલ્ટ પર્વતોમાં 6400 મીટર ઊંડી ગુફાઓ છે. જ્યાં મીઠાના ગ્લેશિયર્સ, મીઠાના ઝરણાં, મીઠાની ખીણો, કાર્સ્ટ સિંકહોલ્સ, મીઠાના ફુવારા છે. આ જગ્યા પોતાનામાં એક અજાયબી છે.
ઈરાનમાં જ સ્થિત ઘેશમ સોલ્ટ ડોમ વિશ્વની સૌથી લાંબી મીઠાની ગુફા છે. સામાન્ય રીતે આ ગુફાઓ માનવ વસાહતોથી દૂર હોય છે. અહીં કોઈ રહેવા માંગતું પણ નથી. જોકે પ્રવાસીઓ તેમને જોવા માટે ચોક્કસ આવે છે. આ સ્થળનું નામ યુનેસ્કોની ઐતિહાસિક ધરોહરની સંભવિત યાદીમાં પણ સામેલ છે. કારણ કે આવા કુદરતી દ્રશ્યો બનાવવા અને જોવા મુશ્કેલ છે.
મીઠાના પર્વતો સામાન્ય રીતે હેલાઇટ, એનહાઇડ્રાઇટ, જીપ્સમ અને માટીના ખનિજોથી બનેલા હોય છે. માટી મીઠું સાથે આવે છે. આ અહીં દેખાતા ઘેરા રંગો પર ભાર મૂકે છે. તાજેતરમાં, વૈજ્ઞાનિકોએ મંગળ પર અભ્યાસ કરીને આવા પર્વતો જોયા છે, પરંતુ તે સલ્ફેટથી બનેલા છે. તેમને પૃથ્વી પરના મીઠાના પર્વતો સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી.
હોર્મુઝના કિનારે મધ્ય પૂર્વમાં સામાન્ય રીતે મીઠાના પર્વતો જોવા મળે છે. ઈરાન સિવાય આ પર્વતો પર્શિયન ગલ્ફની આસપાસ, સંયુક્ત આરબ અમીરાત અને ઓમાનમાં પણ જોવા મળે છે. સામાન્ય રીતે મીઠાના પર્વતો તીક્ષ્ણ હોય છે. પરંતુ કેટલીકવાર તેઓ મશરૂમના આકાર અથવા કાંસકાના દાંત જેવા પણ દેખાય છે.
આ રંગીન પહાડો લાખો વર્ષોથી બનેલા છે. આ તે સમયની વાત છે જ્યારે પારસનો અખાત ઘણો મોટો હતો. ત્યારે આ પર્વતો પાણીની નીચે હતા. પરંતુ જ્યારે પૃથ્વી વિવિધ દેશોમાં વિભાજિત થઈ ત્યારે તેઓ ઉપરની તરફ આવ્યા. પાણી જતું રહ્યું. આ વિસ્તારોમાં પાણી અને માટીનો સ્વાદ પણ ખારો હોય છે. વિજ્ઞાનીઓ સામાન્ય રીતે તેમને સોલ્ટ ટેકટોનિક કહે છે.
કારણ કે અરેબિયન ટેકટોનિક પ્લેટ અને યુરેશિયન પ્લેટ અથડાતાં ઈરાનના ઝાગ્રોસ પર્વતની રચના થઈ હતી. તેમના કારણે, સ્થળોએ પટ્ટાઓ અને ફોલ્ટ પણ બન્યા છે. આ બનાવવાની પ્રક્રિયામાં, મીઠાના ડાયપર (Salt Diapirs) બની ગયા હતા. એટલે કે મીઠાના પહાડો. આ સ્થળને હજુ સુધી યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટમાં સામેલ કરવામાં આવ્યું નથી પરંતુ તેને યાદીમાં સામેલ કરવા માટે વિચારણા થઈ રહી છે.
ઈરાનના મીઠાના પર્વતો પર પણ ખતરો છે. કારણ કે વિશ્વમાં કેટલીક જગ્યાએ તેલ તેમની નીચે હાજર છે. ઈરાનમાં પણ આવું જ છે. મીઠાના આ સુંદર પહાડો તેલ કાઢવાના મામલામાં સમાપ્ત થવાની ભીતિ છે.
