National News: 1985માં, સુપ્રીમ કોર્ટે એક ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો, જેણે દેશના રાજકીય અને સામાજિક તાણાવાણાને હચમચાવી નાખ્યું. આ કેસ ઇન્દોરની છૂટાછેડા લીધેલી મહિલા શાહબાનો બેગમનો હતો, જેમણે તેના ભૂતપૂર્વ પતિ મોહમ્મદ અહેમદ ખાન પાસેથી ભરણપોષણ મેળવવા માટે કોર્ટનો સંપર્ક કર્યો હતો. આ કેસ સામાન્ય રીતે શાહબાનો કેસ તરીકે ઓળખાય છે. આ કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયથી છૂટાછેડા લીધેલી મુસ્લિમ મહિલાઓના અધિકારો પર ગરમાગરમ ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ. આ પછી, તત્કાલીન વડા પ્રધાન રાજીવ ગાંધીની સરકારને એક મોટું પગલું ભરવાની ફરજ પડી અને તેમણે સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયને ઉથલાવી દીધો.

શાહબાનો કેસ શું છે?

મધ્યપ્રદેશના ઇન્દોરની રહેવાસી શાહબાનોને તેના પતિ મોહમ્મદ અહેમદ ખાને ૧૯૭૫માં છૂટાછેડા આપી દીધા હતા, અને તેણે તેણી અને તેમના પાંચ બાળકોને પોતાના પર છોડી દીધા હતા. આ પછી, શાહબાનોએ ભરણપોષણ ભથ્થાની માંગણી સાથે કોર્ટનો સંપર્ક કર્યો. તેમણે નીચલી અદાલતમાં કેસ જીત્યો અને કોર્ટે તેમના પક્ષમાં ચુકાદો આપ્યો અને તેમને દર મહિને 25 રૂપિયા ભરણપોષણ ચૂકવવાનો આદેશ આપ્યો. પરંતુ, શાહબાનોએ તેને અપૂરતી ગણાવીને હાઇકોર્ટમાં અપીલ કરી અને હાઇકોર્ટે ભરણપોષણ વધારીને રૂ. 179.20 કર્યું.

મામલો સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચ્યો

વાત અહીં જ પૂરી ન થઈ અને શાહબાનોના પતિ અહેમદ ખાને હાઈકોર્ટના નિર્ણય સામે સુપ્રીમ કોર્ટનો દરવાજો ખખડાવ્યો. તેમણે સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ દાખલ કરી અને તેને રદ કરવાની માંગ કરી. પોતાની અરજીમાં તેમણે દલીલ કરી હતી કે મુસ્લિમ પર્સનલ લો હેઠળ, તેઓ તેમની ભૂતપૂર્વ પત્નીને ફક્ત ‘ઇદ્દત’ના સમયગાળા માટે એટલે કે છૂટાછેડા પછી લગભગ ત્રણ મહિના માટે ભરણપોષણ ચૂકવવા માટે બંધાયેલા છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે શાહબાનોના પક્ષમાં ચુકાદો આપ્યો

23 એપ્રિલ 1985ના રોજ, તત્કાલીન મુખ્ય ન્યાયાધીશ વાય.વી. ચંદ્રચુડની આગેવાની હેઠળની સુપ્રીમ કોર્ટની પાંચ ન્યાયાધીશોની બેન્ચે સર્વાનુમતે શાહબાનોના પક્ષમાં ચુકાદો આપ્યો. સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના નિર્ણયમાં કહ્યું કે ફોજદારી કાર્યવાહી સંહિતા (CrPC) ની કલમ 125 બધા નાગરિકોને લાગુ પડે છે, પછી ભલે તેમનો ધર્મ કોઈ પણ હોય. પત્ની, બાળકો અને માતા-પિતાના ભરણપોષણની જોગવાઈ છે.

નિર્ણય બાદ હંગામો મચી ગયો

સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય પછી, દેશભરમાં હોબાળો મચી ગયો અને મુસ્લિમ સમુદાયના કેટલાક વર્ગોએ તેને ધાર્મિક કાયદાઓ (મુસ્લિમ પર્સનલ લો) માં દખલગીરી ગણાવી. આ પછી, આ નિર્ણયનો ભારે વિરોધ થયો. તેમનો દલીલ એવો હતો કે શરિયા મુજબ, છૂટાછેડા લીધેલી મુસ્લિમ મહિલા ફક્ત ઇદ્દતના સમયગાળા માટે ભરણપોષણ મેળવવા માટે હકદાર છે. આ નિર્ણયને લઈને રાજકીય વર્તુળોમાં ભારે હોબાળો મચી ગયો હતો.

રાજીવ ગાંધીએ સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયને ઉલટાવી દીધો

આ પછી, રાજીવ ગાંધીના નેતૃત્વ હેઠળની કોંગ્રેસ સરકારે મુસ્લિમ સમુદાયના દબાણ હેઠળ 1986 માં ‘મુસ્લિમ મહિલા (છૂટાછેડા પર અધિકારોનું રક્ષણ) કાયદો’ પસાર કર્યો. આ કાયદાએ સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયને ઉથલાવી દીધો અને નક્કી કર્યું કે મુસ્લિમ છૂટાછેડા લીધેલી મહિલા ફક્ત ઇદ્દતના સમયગાળા માટે તેના ભૂતપૂર્વ પતિ પાસેથી ભરણપોષણ મેળવવા માટે હકદાર છે. આ પછી, ભરણપોષણની જવાબદારી તેમના સંબંધીઓ અથવા વક્ફ બોર્ડ પર મૂકવામાં આવી. મહિલા અધિકાર કાર્યકરો અને પ્રગતિશીલ વર્ગોએ આ કાયદાને લિંગ ન્યાય વિરુદ્ધનું પગલું અને મુસ્લિમ કટ્ટરપંથીઓ સમક્ષ શરણાગતિ ગણાવી હતી. આનાથી દેશમાં સમાન નાગરિક સંહિતા અંગેની ચર્ચા વધુ તીવ્ર બની.

આ પણ વાંચો: ‘સત્તામાં આવીશું તો અદાણીનો ધારાવી પ્રોજેક્ટનો કોન્ટ્રાક્ટ રદ કરીશું’ ઉદ્ધવ ઠાકરેનું મોટું નિવેદન

આ પણ વાંચો: મુંબઈને અદાણી સિટી નહીં બનવા દઈએ, સત્તામાં આવશે તો…’, ઉદ્ધવ ઠાકરેએ કહ્યું ધારાવીને લઈને શું છે

આ પણ વાંચો: ઉદ્ધવ ઠાકરેનો વિધાનસભા ચૂંટણી મામલે મોટો નિર્ણય, સાથી પક્ષો NCP-Congressની વધી ચિંતા