વિશ્વમાં ત્રણ દેશો એવા છે જે કાર્બન નેગેટિવ ક્લબમાં સામેલ થયા છે. એટલે કે અહીં કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવા માટે કોઈ પડકાર બાકી નથી. અહીં ગ્રીનહાઉસ ગેસનું પ્રદૂષણ નથી. આ દેશોએ દેશમાંથી કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવા માટે જે કંઈ કર્યું છે તે વિશ્વની સામે એક ઉદાહરણ બની ગયું છે. આજે આપણે જાણીશું કે તે કેવી રીતે શક્ય બન્યું.

સમગ્ર વિશ્વ હાલમાં જળવાયુ પરિવર્તનની ખતરનાક અસરોનો સામનો કરી રહ્યું છે. દેશો હવે કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવાના પડકારનો સામનો કરી રહ્યા છે. પરંતુ કેટલાક દેશો એવા છે જે આ પડકારથી મુક્ત થઈ ગયા છે, એટલે કે તેમને કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવાની જરૂર નથી. કારણ કે આ દેશો ‘કાર્બન નેગેટિવ’ દેશો બની ગયા છે.

તમને જણાવી દઈએ કે દુનિયામાં 3 દેશ એવા છે જેને કાર્બન નેગેટિવ દેશ જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. આ દેશો છે- ભૂટાન, સુરીનામ અને પનામા. જ્યાં લગભગ દરેક દેશ ક્લાઈમેટ ચેન્જના ઘાતક પરિણામોનો સામનો કરી રહ્યો છે, ત્યારે આ ત્રણેય દેશ દુનિયાની સામે ઉદાહરણ બની ગયા છે. આજે આપણે જાણીશું કે આ દેશો માટે આ કેવી રીતે શક્ય બન્યું. પરંતુ પહેલા આપણે જાણીએ કે કાર્બન ઉત્સર્જન શું છે અને કાર્બન નેગેટિવ શું છે.

કાર્બન ઉત્સર્જન શું છે અને કાર્બન નકારાત્મક છે

કાર્બન ઉત્સર્જન એ સંસ્થા અથવા વ્યક્તિ દ્વારા કરવામાં આવતા કુલ કાર્બન ઉત્સર્જનની માત્રા છે. આ ઉત્સર્જન કાર્બન ડાયોક્સાઇડ અથવા ગ્રીનહાઉસ વાયુઓના સ્વરૂપમાં થાય છે. વિશ્વ સમક્ષ આ ગ્રીનહાઉસ વાયુઓને ઘટાડવાનો પડકાર છે.

જ્યારે કાર્બન ડાયોક્સાઇડ અને તેના સમકક્ષ (CO2e) ગ્રીનહાઉસ વાયુઓનું ઉત્સર્જન શૂન્ય કરતાં ઓછું હોય ત્યારે તેને કાર્બન નેગેટિવ કહેવામાં આવે છે. જો કે, નકારાત્મક માત્રામાં કાર્બનનું ઉત્સર્જન કરવું અશક્ય છે, તેથી કાર્બન નેગેટિવ હોવાનો અર્થ એ છે કે આપણે પર્યાવરણમાં જે કાર્બન છોડીએ છીએ તે અન્ય કોઈ માધ્યમથી ઘટાડવું.

ભુતાન

હવે પહેલા ભુતાનની વાત કરીએ. ભૂતાને નેટ-ઝીરોની પ્રતિજ્ઞા લીધી ન હતી, કારણ કે ભૂતાને આવું કરવાની જરૂર ન હતી. ભૂતાનના જંગલો દર વર્ષે લગભગ 9 મિલિયન ટન કાર્બન ડાયોક્સાઇડ (CO2) શોષે છે. જ્યારે આ દેશમાંથી દર વર્ષે કુલ કાર્બન ઉત્સર્જન 4 મિલિયન ટનથી ઓછું છે.

ભૂટાન આ કેમ કરી શક્યું તેની પાછળ ઘણા કારણો છે. પહેલું કારણ એ છે કે ભૂટાન જંગલોની દૃષ્ટિએ ખૂબ સમૃદ્ધ છે. અહીંના બંધારણ મુજબ આ દેશમાં ઓછામાં ઓછા 60 ટકા જંગલ હોવું જરૂરી છે, જ્યારે ભૂટાનમાં જંગલની ટકાવારી 72 ટકા છે. એટલું જ નહીં, દેશમાં લાકડાની નિકાસ પર પ્રતિબંધ છે, એટલે કે લાકડું દેશની બહાર જઈ શકતું નથી. ભૂટાનમાં પુનઃપ્રાપ્ય જળવિદ્યુત ઊર્જાનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે. એટલે કે, નદીઓ પર બાંધવામાં આવેલા પ્લાન્ટમાંથી વીજળી આવે છે. જો કે, અહીં એ પણ નોંધનીય છે કે ભૂટાન એક નાનું અને બિન-ઔદ્યોગિક રાષ્ટ્ર છે.

સુરીનામ

જો આપણે સુરીનામની વાત કરીએ તો જાણી લો કે પૃથ્વી પર જો કોઈ વિસ્તારમાં સૌથી વધુ જંગલો છે તો તે દક્ષિણ અમેરિકાના આ દેશમાં છે. સુરીનામ એ દક્ષિણ અમેરિકાનું સૌથી નાનું સાર્વભૌમ રાજ્ય છે, જેમાંથી 97 ટકા ગાઢ ઉષ્ણકટિબંધીય જંગલોથી ઢંકાયેલું છે.

Bravo!
These countries absorb more carbon than they emit.

pic.twitter.com/uU8A0bQMIS

— Erik Solheim (@ErikSolheim) October 2, 2022

દેશ આર્થિક રીતે કૃષિ ઉત્પાદનો, બોક્સાઈટ, સોનું અને પેટ્રોકેમિકલ્સ જેવા કુદરતી સંસાધનો પર નિર્ભર હોવા છતાં, સુરીનામ તેના જંગલોનું રક્ષણ કરીને કાર્બન નેગેટિવ ક્લબમાં પ્રવેશવામાં સફળ રહ્યું છે. અહીંના લોકો અને સેનાએ લાખો હેક્ટરનો સંરક્ષણ વિસ્તાર બનાવવા માટે સરકારને ટેકો આપ્યો અને તે શક્ય બન્યું.

પનામા

આ કાર્બન નેગેટિવ ક્લબમાં સૌથી નવું નામ પનામાનું છે. મધ્ય અમેરિકન દેશ પનામા દક્ષિણ અમેરિકાની સરહદ પર આવેલું છે. તે તેના પર્વતો, નદીઓ અને તેના ઉષ્ણકટિબંધીય વાતાવરણ માટે જાણીતું છે. આ દેશ જંગલોના વિનાશને રોકવામાં સફળ રહ્યો છે અને હવે આ દેશનો 57 ટકા ભાગ જંગલોથી ભરેલો છે. પનામાએ 2023 સુધીમાં ભારે બળતણ અને કોલસાને તબક્કાવાર સમાપ્ત કરવાનું તેમજ 2050 સુધીમાં 50,000 હેક્ટર જમીનને ગાઢ જંગલમાં ફેરવવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે.

COP 26 પર, ત્રણેય દેશોએ ઔપચારિક જોડાણની રચના કરી, જેમાં પ્રેફરન્શિયલ વેપાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય યોગદાનની માંગણી કરવામાં આવી. એવી અપેક્ષા છે કે વધુ દેશો પણ ટૂંક સમયમાં આ ક્લબમાં જોડાશે. તમને જણાવી દઈએ કે COP 26 (2021માં 26મી સંયુક્ત રાષ્ટ્ર ક્લાયમેટ ચેન્જ કોન્ફરન્સ)માં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી