National News : અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે વ્હાઇટ હાઉસ ખાતે PM નરેન્દ્ર મોદી સાથેની તેમની હાઇ-પ્રોફાઇલ બેઠક દરમિયાન ભારતને અદ્યતન F-35 લાઇટનિંગ II સ્ટીલ્થ ફાઇટર જેટ ખરીદવાની ઓફર કરી હતી. આ પ્રસ્તાવ અમેરિકા અને ભારત વચ્ચે સંરક્ષણ સંબંધોને મજબૂત બનાવવા અને વેપાર અસંતુલનને દૂર કરવા માટે ચાલી રહેલી ચર્ચાઓ વચ્ચે આવ્યો છે.
જોકે, અમેરિકા એકમાત્ર એવો દેશ નથી જે ભારતને તેના પાંચમા પેઢીના ફાઇટર જેટ ખરીદવા માંગે છે. રશિયન સંરક્ષણ કંપની રોસોબોરોનેક્સપોર્ટે પણ જાહેરાત કરી છે કે તે તેના પાંચમા પેઢીના ફાઇટર Su-57E ભારતને વેચવા માંગે છે. જ્યારે ભારત તેના પોતાના પાંચમા પેઢીના ફાઇટર AMCA વિકસાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે, ત્યારે પ્રોજેક્ટને ડિલિવરી શરૂ થવામાં હજુ થોડો સમય બાકી છે.
ભારતીય અધિકારીઓ દ્વારા સૂચવ્યા મુજબ, જો જરૂર પડે તો ભારત પાંચમી પેઢીના ફાઇટર એરક્રાફ્ટ માટે સ્ટોપગેપ ભરવા માટે તેના વિકલ્પો ખુલ્લા રાખી શકે છે. ભારત માટે કયું વધુ સારું છે તે સમજવા માટે અહીં અમેરિકન F-35 અને રશિયન Su-57E ની સરખામણી છે.
F-35 લાઈટનિંગ II
લોકહીડ માર્ટિન દ્વારા વિકસિત, F-35 એક અત્યાધુનિક સિંગલ-એન્જિન, સિંગલ-સીટ સ્ટીલ્થ મલ્ટીરોલ ફાઇટર એરક્રાફ્ટ છે. તે હવાથી હવામાં લડાઇ, હવાથી જમીન પર હુમલા અને ગુપ્ત માહિતી એકત્રિત કરવા સહિત વિવિધ મિશન કરવા માટે રચાયેલ છે. F-35 ત્રણ પ્રકારોમાં આવે છે:
- F-35A: US એરફોર્સ માટે પરંપરાગત ટેક-ઓફ અને લેન્ડિંગ પ્રકાર
- F-35B: US મરીન કોર્પ્સ માટે ટૂંકા ટેક-ઓફ અને વર્ટિકલ લેન્ડિંગ પ્રકાર
- F-35C: US નેવી માટે કેરિયર-આધારિત પ્રકાર
F-35 ની મુખ્ય વિશિષ્ટતાઓમાં મેક 1.6 (આશરે 1,931 કિમી/કલાક) ની ટોચની ગતિ, લગભગ 1,500 કિલોમીટરની લડાઇ શ્રેણી અને અદ્યતન સ્ટીલ્થ ક્ષમતાઓનો સમાવેશ થાય છે જે તેને દુશ્મન રડાર સિસ્ટમ માટે ઓછી શોધી શકાય તેવી બનાવે છે.
આ વિમાન અત્યાધુનિક એવિઓનિક્સ અને સેન્સર સિસ્ટમ્સથી સજ્જ છે, જે તેની પરિસ્થિતિગત જાગૃતિ અને લડાઇ અસરકારકતામાં વધારો કરે છે. F-35 તેની સ્ટીલ્થ ક્ષમતાઓ માટે જાણીતું છે.
Su-57E
રશિયાની સુખોઈ કંપની દ્વારા વિકસિત Su-57, એક ટ્વીન-એન્જિન, પાંચમી પેઢીનું સ્ટીલ્થ મલ્ટીરોલ ફાઇટર એરક્રાફ્ટ છે. તે હવાઈ શ્રેષ્ઠતા અને હડતાલ મિશન માટે રચાયેલ છે, જે હવાઈ અને જમીન બંને લક્ષ્યોને સ્પર્શ કરવામાં સક્ષમ છે. Su-57 માં અદ્યતન એવિઓનિક્સ, મેન્યુવરેબિલિટી અને સ્ટીલ્થ ટેકનોલોજીનો સમાવેશ થાય છે.
Su-57 ની નોંધપાત્ર વિશિષ્ટતાઓમાં મેક 2 ની ટોચની ગતિ (આશરે 2,136 કિમી/કલાક) લગભગ 1,900 કિલોમીટરની લડાઇ શ્રેણી અને તેના આંતરિક ખાડીઓમાં અને બાહ્ય હાર્ડપોઇન્ટ્સ પર વિવિધ પ્રકારના શસ્ત્રો વહન કરવાની ક્ષમતાનો સમાવેશ થાય છે. વિમાનની ડિઝાઇન ચપળતા અને ગતિ પર ભાર મૂકે છે, જેમાં હવામાં પ્રભુત્વ પ્રાપ્ત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવે છે.
ખર્ચ પરિબળ
ભારતના નિર્ણયમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ પરિબળોમાંનું એક આ પાંચમી પેઢીના સ્ટીલ્થ ફાઇટર્સની કિંમત હશે. F-35 ઇતિહાસના સૌથી મોંઘા ફાઇટર જેટમાંનું એક છે, જેમાં દરેક યુનિટની કિંમત $80 મિલિયનથી $110 મિલિયનની વચ્ચે છે, જે વેરિઅન્ટ પર આધાર રાખે છે. વધુમાં, તેનો આજીવન સંચાલન ખર્ચ જેમાં જાળવણી, સ્પેરપાર્ટ્સ અને અપગ્રેડનો સમાવેશ થાય છે, તે કાર્યક્રમના આયુષ્ય દરમિયાન $1.5 ટ્રિલિયનથી વધુ હોવાનો અંદાજ છે.
તેનાથી વિપરીત Su-57 નોંધપાત્ર રીતે સસ્તું છે, જેની અંદાજિત એકમ કિંમત $35 મિલિયનથી $40 મિલિયન છે – જે F-35 ની કિંમત કરતા અડધાથી પણ ઓછી છે. જોકે, Su-57 શરૂઆતમાં વધુ સસ્તું છે, F-35 ને મોટી વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન, વધુ અદ્યતન એવિઓનિક્સ અને વ્યાપક નાટો ઇન્ટરઓપરેબિલિટીનો લાભ મળે છે. ભારતે તેના લાંબા ગાળાના વ્યૂહાત્મક અને આર્થિક હિતો સામે આ પરિબળોનું મૂલ્યાંકન કરવું જોઈએ.
ભારત શું પસંદ કરશે?
ભારતનો રશિયા સાથે લાંબા સમયથી સંરક્ષણ સંબંધ છે, જેમાં રશિયન મૂળના સાધનો તેના લશ્કરી શસ્ત્રાગારનો નોંધપાત્ર હિસ્સો ધરાવે છે. ભારતીય વાયુસેના હાલમાં રશિયન ડિઝાઇન કરેલા વિમાનોનું સંચાલન કરે છે, જેમ કે Su-30MKI. ભારતના કાફલામાં Su-57 નો સમાવેશ આ ભાગીદારીને ચાલુ રાખવાનું પ્રતિનિધિત્વ કરશે.
જોકે, F-35 ની અમેરિકાની ઓફર ભારતને તેના સંરક્ષણ સંપાદનમાં વૈવિધ્યીકરણ કરવાની અને તેની સેનામાં અદ્યતન પશ્ચિમી ટેકનોલોજીને એકીકૃત કરવાની તક આપે છે. F-35 ની અત્યાધુનિક સ્ટીલ્થ સુવિધાઓ અને નેટવર્ક-કેન્દ્રિત યુદ્ધ ક્ષમતાઓ ભારતની કાર્યકારી અસરકારકતામાં વધારો કરી શકે છે.
નિષ્ણાતો નોંધે છે કે અમેરિકન સંરક્ષણ સોદા ઘણીવાર કડક શરતો સાથે આવે છે, જે ભારત તરફથી ખચકાટ પેદા કરી શકે છે.
વધુમાં, નવા એરક્રાફ્ટ પ્લેટફોર્મને એકીકૃત કરવા માટે ભારતના હાલના લશ્કરી માળખાગત સુવિધાઓ અને તાલીમ કાર્યક્રમોમાં નોંધપાત્ર ગોઠવણોની જરૂર પડશે.ભારત તેના સ્વદેશી પાંચમી પેઢીના ફાઇટર પ્રોગ્રામ, એડવાન્સ્ડ મીડિયમ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ (AMCA) ને પણ અનુસરી રહ્યું છે. વિદેશી સ્ટીલ્થ ફાઇટર્સની ખરીદી AMCA પ્રોજેક્ટના વિકાસ અને ભંડોળને અસર કરી શકે છે.
The F-35 design was broken at the requirements level, because it was required to be too many things to too many people.
This made it an expensive & complex jack of all trades, master of none. Success was never in the set of possible outcomes.
And manned fighter jets are… https://t.co/t6EYLWNegI
— Elon Musk (@elonmusk) November 25, 2024
એલોન મસ્કે F-35 એરક્રાફ્ટને નકામું ગણાવ્યું
ગત વર્ષે નવેમ્બરમાં, ઈલોન મસ્કએ X પર એક પોસ્ટ કરી હતી, જેમાં સેંકડો નાના ડ્રોન એકસાથે દેખાતા હતા. તે સમયે તેમણે કહ્યું હતું કે કેટલાક મૂર્ખ લોકો હજુ પણ F-35 જેવા માનવયુક્ત ફાઇટર જેટ બનાવી રહ્યા છે. માનવસહિત ફાઇટર જેટ પહેલેથી જ ડ્રોનના યુગમાં અપ્રચલિત છે. આનાથી માત્ર પાયલોટ જ માર્યા જશે. પાયલોટેડ ફાઇટર જેટ્સ એ મિસાઇલની રેન્જને વધારવા અથવા બોમ્બમારો કરવા માટેની એક બિનકાર્યક્ષમ રીત છે. તે જ સમયે, ડ્રોન માનવ પાઇલટ વિના આ કામ કરી શકાય છે.
પેન્ટાગોને F-35 ફાઇટર પ્લેન વિમાનને ભંગાર ગણાવ્યું. ગયા વર્ષે પેન્ટાગોનના એક રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે આ ફાઇટર એરક્રાફ્ટ તેની ઓપરેશનલ ક્ષમતાને પૂર્ણ કરવામાં સક્ષમ નથી. પેન્ટાગોનના રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે F-35માં 65 ઓપરેશનલ ખામીઓ છે. રિપોર્ટમાં એવો આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો છે કે આ ખામીઓને કારણે F-35 એરક્રાફ્ટ મૂળભૂત પરીક્ષણ વિશિષ્ટતાઓને પૂર્ણ કરવામાં નિષ્ફળ જાય છે.
ખામીઓ છતાં કેમ વેચાણ થાય છે વિમાન? લોકહીડ માર્ટિન જેવી ઘણી મોટી એરક્રાફ્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ કંપનીઓનું US સરકાર પર દબાણ છે. ઘણા મોટા નેતાઓએ પણ આમાં પૈસા રોક્યા છે. આવી સ્થિતિમાં તેમના પર તેમના સહયોગી દેશોને આ એરક્રાફ્ટ વેચાણ આપવા માટે દબાણ કરવામાં આવતું હોય છે. તેથી આ બકવાસ F-35 ને વેચાણ કરવામાં આવતું હોય છે.
એરો ઇન્ડિયા 2025 માં તાજેતરના નિવેદનમાં, જ્યાં F-35 અને SU-57 બંનેએ ભાગ લીધો હતો, SU-57 ના રશિયન ઉત્પાદકોના પ્રતિનિધિએ જણાવ્યું હતું કે તે ભારતને તેના પાંચમા પેઢીના ફાઇટર એરક્રાફ્ટ ઓફર કરવા તૈયાર છે, જે હજુ પણ એક જૂનો સંરક્ષણ ભાગીદાર છે. રશિયન કંપનીના પ્રતિનિધિએ માત્ર SU-57 ની ક્ષમતાઓ સમજાવી નહીં, પરંતુ, અમેરિકાનું નામ લીધા વિના એમ પણ કહ્યું કે જો ભારત રશિયન જેટ ખરીદે છે, તો તેને પ્રતિબંધોની ચિંતા કરવાની જરૂર રહેશે નહીં કે ભાગો માટે રાહ જોવાની જરૂર રહેશે નહીં. ભારત તેના LCA Tejas Mk1A પ્રોગ્રામ માટે અમેરિકન F404 એન્જિનની રાહ જોઈ રહ્યું છે જે હાલમાં આ એન્જિનોના અભાવને કારણે વિલંબિત છે.
આ પણ વાંચો: બીજા દેશે રશિયા સામે મોરચો ખોલ્યો: F-16 ફાઈટર જેટ તૈનાત કર્યા, દુશ્મનીનું કારણ શું છે
આ પણ વાંચો: ઈઝરાયેલને F-15 ‘રામ’ ફાઈટર જેટથી મળે છે સમર્થન… જાણો કેવી રીતે તે હિઝબુલ્લાહના ઠેકાણાઓને નષ્ટ કરી રહ્યું છે?
આ પણ વાંચો: દેશના નવા ફાઈટર જેટ તેજસ Mk1Aની પ્રથમ સફળ ઉડાન, જાણો કેટલું ઘાતક છે
