Old Towns Discovered in Forest: લેટિન અમેરિકન દેશ ગ્વાટેમાલામાં માયા સભ્યતા સાથે જોડાયેલ એક મોટું રહસ્ય સામે આવ્યું છે. અત્યાર સુધી એવું માનવામાં આવતું હતું કે માયા સંસ્કૃતિના લોકો દૂર દૂર રહેતા હતા. હવે ગ્વાટેમાલાના વરસાદી જંગલોમાં 2000 વર્ષ જૂના શહેરો, નગરો અને ગામડાઓની મોટી શોધ કરવામાં આવી છે. આ દર્શાવે છે કે માયા સંસ્કૃતિના લોકો ખૂબ જ ગીચ વસ્તી અને સંગઠિત સમાજમાં રહેતા હતા. આવો જોઈએ માયા સંસ્કૃતિ વિશે. મંતવ્ય વિશેષમાં…

વ્યાપક સંશોધન પછી પણ વિશ્વની સૌથી રહસ્યમય સંસ્કૃતિઓમાંની એક માયા સંસ્કૃતિનો અંત કેવી રીતે આવ્યો તેનું રહસ્ય હજુ સુધી બહાર આવ્યું નથી. હવે પુરાતત્વવિદોએ લગભગ 1000 પ્રાચીન માયા સંસ્કૃતિ વસાહતોના મહત્વપૂર્ણ અવશેષો શોધી કાઢ્યા છે. આ વસાહતોના અવશેષો વરસાદી જંગલોની નીચે છુપાયેલા હતા. સંશોધકોને 650 ચોરસ માઈલ વિસ્તારમાં 964 પુરાતત્વીય સ્થળો મળ્યા છે. આ વસાહતો મિરાડોર- કલાકમુલ ક્રેસ્ટ નદી ખીણ વિસ્તારમાં મળી આવી છે. આ આખો વિસ્તાર મેક્સિકોને અડીને આવેલો છે. આમાંથી ઓછામાં ઓછી 417 સાઇટ્સ 2000 વર્ષ જૂની છે જ્યારે માયા સભ્યતા તેની ટોચ પર હતી. જેમાં શહેરો, ગામો અને નગરોની ઓળખ કરવામાં આવી છે.

આ પ્રાચીન વસ્તુઓને શોધવા માટે વૈજ્ઞાનિકોએ ખાસ ટેકનિક લિડારનો ઉપયોગ કર્યો હતો. આમાં લેસર કિરણોની મદદથી માપન કરવામાં આવે છે. સર્વેક્ષણમાં સંખ્યાબંધ અસામાન્ય માર્ગો પણ મળ્યા જે 100 માઇલમાં ફેલાયેલા હતા અને વિવિધ વસાહતો સાથે જોડાયેલા હતા. આ વસાહતોમાં સ્મારકો, પાણીના સંગ્રહની સગવડો, ઉજવણી માટેની ઇમારતો, પિરામિડ, રહેવા માટેનું માળખું, નહેરો વગેરે બધું મળી આવ્યું છે. એટલું જ નહીં, સંશોધકોએ ઓછામાં ઓછા 30 રમતગમતના મેદાન પણ શોધી કાઢ્યા છે. આ દર્શાવે છે કે માયા સભ્યતાના લોકો પણ અમુક પ્રકારની રમત રમતા હતા. અગાઉના સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું હતું કે માયા સંસ્કૃતિના લોકો દૂર દૂર રહેતા હતા, પરંતુ આ તાજેતરના ઘટસ્ફોટથી માયા સંસ્કૃતિ વિશેની જૂની માન્યતાઓ બદલાઈ ગઈ છે. આ સંશોધન ઇડાહો સ્ટેટ યુનિવર્સિટીના પુરાતત્વવિદ્ રિચર્ડ ડી. હેન્સનની આગેવાની હેઠળ પુરાતત્વવિદો દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે, જે પ્રાચીન મેસોઅમેરિકા જર્નલમાં પ્રકાશિત થયું છે. સંશોધન ટીમે કહ્યું કે તેમને અસાધારણ આર્થિક, રાજકીય અને સામાજિક શક્તિના પુરાવા મળ્યા છે. આ વસાહતોની સ્થાપના માટે હજારો મજૂરો અને નિષ્ણાતોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો, જે સૂચવે છે કે તેમને નિયંત્રિત કરવા માટે એક રાજકીય બળ હતું.

શરૂઆતમાં, એવું માનવામાં આવતું હતું કે માયા નાના જૂથોમાં ઉષ્ણકટિબંધીય નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં રહેતા હતા, કાપણી અને કૃષિ ક્ષેત્રમાં રોકાયેલા હતા. માટીના ઝડપથી ઘટાડા સાથે તેઓને તેમને જગ્યાઓ વારંવાર બદલવાની ફરજ પડતી હતી. માયા સંસ્કૃતિ શાંતિપૂર્ણ હતી અને ખગોળશાસ્ત્રમાં વિશેષ રુચિ લેતી હતી, અને પિરામિડ અને પથ્થરની રચનાવાળા તેમના શહેરોમાં પૂજા વિધિ કેન્દ્રો પણ, જ્યાં લોકો અસામાન્ય આકાશી ઘટનાઓ જોવા માટે ભેગા થતા હતા. આધુનિક અંદાજ મુજબ, પ્રાચીન માયા લોકો 30 લાખ કરતા વધારે લોકોની સંખ્યામાં હતા. દૂરના ભૂતકાળમાં, તેમનો દેશ સૌથી વધુ ગીચ વસ્તી ધરાવતો ઉષ્ણકટિબંધીય ક્ષેત્ર હતો. માયા ઘણી સદીઓથી જમીનની ફળદ્રુપતાને જાળવી રાખવામાં અને ખેતી માટે ઓછા ઉપયોગની જમીનને વાવેતરમાં ફેરવવામાં સક્ષમ હતી. જ્યાં તેઓ મકાઈ, કઠોળ, કોળા, કપાસ, કોકો અને વિવિધ ઉષ્ણકટિબંધીય ફળો ઉગાડતા હતા. માયા લેખન એક લિપિ અને સિન્થેટીક સિસ્ટમ પર આધારિત હતું. પ્રાચીન હાયરોગ્લાયફિક શિલાલેખોના સમજણથી માયાની શાંતિ વિશેના અગાઉના વિચારોને નકારી કાઢવામાં આવ્યા: આમાંના ઘણાં શિલાલેખો શહેર-રાજ્યો વચ્ચેના યુદ્ધો અને દેવતાઓને બલિદાન આપનારાઓ વિશે જણાવે છે. તેમના ખગોળશાસ્ત્રીઓએ ખૂબ જ સચોટ રીતે સૂર્ય, ચંદ્ર, શુક્ર અને કેટલાક નક્ષત્રો ખાસ કરીને, આકાશગંગાના ગતિના ચક્રોની ગણતરી કરી છે. માયા સંસ્કૃતિ, તેની લાક્ષણિકતાઓમાં, મેક્સીકન હાઇલેન્ડઝની નજીકની પ્રાચીન સંસ્કૃતિઓ, તેમજ દૂરના મેસોપોટેમીઅન, પ્રાચીન ગ્રીક અને પ્રાચીન ચિની સંસ્કૃતિઓ સાથે સમાનતા દર્શાવે છે.

આ સંસ્કૃતિનો સમય ગાળો પૂર્વ-શાસ્ત્રીય યુગના 2000-1500 બીસી અને પ્રારંભિક રચનાત્મક સમયગાળા 1500-1000 બીસીનો હોવાનું કહેવાય છે. તેમના ભટકતા આદિવાસીઓ ગ્વાટેમાલાના નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં રહેતા હતા, જંગલી ખાદ્ય મૂળ અને ફળોને ખવડાવતા હતા. તેમની સંસ્કૃતિનો નાશ થતી વખતે તેમણે ફક્ત દુર્લભ પથ્થરોનાં સાધનો અને થોડી વસાહતો છોડી હતી, તેના અવશેષો અને નાની કૃષિ વસાહતો જંગલમાં અને નદીઓના કાંઠે અને બેલીઝની ઉત્તરમાં દેખાયા છે. પુરાતત્વીય પુરાવા સૂચવે છે કે આ યુગ દરમિયાન, માયામાં ગુંચવાઈ રહેલ સ્થાપત્ય, વર્ગોમાં વિભાજન અને કેન્દ્રિય શક્તિ નહોતી. જો કે, પૂર્વ-શાસ્ત્રીય યુગના અંતમાં રચનાત્મક સમયગાળામાં 400 બીસી – 250 એડી દરમિયાન, માયાના જીવનમાં ગંભીર ફેરફારો થયા. આ સમયમાં, સ્મારક બાંધકામો બનાવવામાં આવ્યા હતા, જેમાં સ્ટાયલોબોટ્સ, પિરામિડ, બોલ કોર્ટ જેવા બાંધકામોમાં શહેરોમાં ઝડપી વૃદ્ધિ જોવા મળી હતી. મેક્સિકોના યુકાટન પેનિનસુલાની ઉત્તરે કાલકમૂલ અને સિબિલચાલ્ટન, ગ્વાટેમાલાના પેટાના, સેરોસ, ક્યુએલો, લમાને અને ચૂલ્ચુઆપુઆના જંગલોમાં  પ્રભાવશાળી સ્થાપત્ય સંકુલ જોવા મળ્યા છે. સાલ્વાડોરના ઉત્તરી બેલિઝમાં કાશોબ જેવી વસાહતો ઝડપથી વિસ્તરી હતી. અંતમાં રચનાત્મક સમયગાળાના અંતે, દૂર વસાહતો વચ્ચે વિનિમય વેપાર વિકસિત થયો. ઉત્પાદનો, દરિયાઇ શેલો અને ક્વેત્ઝલ બર્ડ પીછાઓનું વેચાણ થતું. તે સમયમાં, તીક્ષ્ણ ચળકાટવાળા સાધનો અને સૌથી વિચિત્ર આકારના પથ્થરના ઉત્પાદનોનો ઉપયોગ થતો. તો ઇમારતોને પવિત્ર બનાવવાની, છુપાવાની જગ્યાઓની ગોઠવણ કરવાની પ્રથા પણ હતી.

માયા સમાજ હરીફ શહેર-રાજ્યોની પ્રણાલીમાં વિકસ્યો, દરેક પાસે તેના પોતાના રાજવી વંશ હતા. આ રાજકીય રચનાઓથી સરકારની વ્યવસ્થા અને સંસ્કૃતિમાં ભાષા, લેખન, ખગોળશાસ્ત્ર, કેલેન્ડર, વગેરેમાં સમાનતા પ્રગટ થઈ. શહેર-રાજ્યોની સંપત્તિ સરેરાશ 2000 ચોરસ મીટર સુધી વિસ્તૃત છે. પ્રત્યેક રાજ્યની રચનાના રાજકીય અને સાંસ્કૃતિક કેન્દ્રો આનંદી શહેરો હતા, જેની આર્કિટેક્ચર મય આર્કિટેક્ચરની સામાન્ય શૈલીની સ્થાનિક અથવા પ્રાદેશિક વિવિધતા હતી. ઇમારતો વિશાળ લંબચોરસ, મધ્ય ચોરસની આસપાસ સ્થિત હતી. તેમના રવેશ સામાન્ય રીતે મુખ્ય દેવતાઓ અને પૌરાણિક પાત્રોના માસ્કથી શણગારેલા હતા, પત્થરમાંથી કોતરવામાં આવ્યા હતા અથવા સાગોળ રાહતની તકનીકનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવ્યાં હતાં. ઇમારતોની અંદર લાંબા સાંકડા ઓરડાઓની દિવાલો ઘણીવાર ફ્રેસ્કોથી દોરવામાં આવતી હતી.. જેમાં ધાર્મિક વિધિઓ, રજાઓ અને લશ્કરી દ્રશ્યો દર્શાવવામાં આવ્યા હતા. શાસ્ત્રીય યુગના મય શહેરોની મધ્યમાં, 15 મીટર ઊંચા પિરામિડ હતા. આ રચનાઓ ઘણીવાર આદરણીય લોકોની કબરો તરીકે ઓળખાય છે, તેથી રાજાઓ અને યાજકોએ અહીં પૂર્વધારણાઓની આત્માઓ સાથે જાદુઈ જોડાણ સ્થાપિત કરવાના ધાર્મિક વિધિઓ કરી.

પેલેન્કમાં પેલેસ સંકુલ, ટિકલમાં એક્રોપોલિસ, કોપનમાં સેપલ્યુટરસ ઝોન છે. શાસકો અને તેમના નજીકના સગાંઓ રાજ્યની બાબતોમાં ખાસ રોકાયેલા હતા. તેઓ પડોશી શહેર-રાજ્યો વિરુદ્ધ લશ્કરી હુમલાઓનું સંચાલન અને નેતૃત્વ કરતા, ભવ્ય ઉત્સવોનું આયોજન કરતા હતા. અને ધાર્મિક વિધિઓમાં ભાગ લેતા હતા. શાહી પરિવારના સભ્યો પણ શાસ્ત્રીઓ, યાજકો, ચિત્રકારો, શિલ્પકારો અને આર્કિટેક્ટ બન્યા. તેથી, કોપનમાં હાઉસ બકાબ્સમાં, ઉચ્ચતમ રેન્કના લેખકો રહેતા હતા. શહેરોની બહાર, બગીચાઓ અને ખેતરોથી ઘેરાયેલા નાના ગામોમાં વસતી ફેલાઇ હતી. લોકો લાકડાવાળા ઘરોમાં મોટા કુટુંબીઓમાં રહેતા હતા જે કાંઠા અથવા ખાટલાથી ઢંકાયેલા હતા. ક્લાસિકલ યુગના આ એક ગામને અલ સાલ્વાડોરના સેરેનામાં સાચવવામાં આવ્યું છે, જ્યાં લગુના કાલેડેરા જ્વાળામુખી 590 ના ઉનાળામાં ફાટી નીકળ્યો. અને તેની ગરમ રાખ નજીકના ઘરોમાં ફેલાઈ ગઈ હતી. ઘણી પ્રાચીન વસાહતોમાં, ઇમારતોનું કેન્દ્રિય વરંડાની આસપાસ જૂથ કરવામાં આવ્યું છે જ્યાં સંયુક્ત કાર્ય કરવામાં આવ્યું હતું. શાસ્ત્રીય સમયગાળાના અંતમાં ગ્વાટેમાલાના નીચાણવાળા પ્રદેશોની વસ્તી 30 લાખ સુધી પહોંચી હતી. કૃષિ પેદાશોની વધતી માંગને લીધે ખેડુતોને રિયો નદી કાંઠા જેવા પર્વતીય વિસ્તારોમાં ટેરેસ્ડ કૃષિ લાગુ કરવાની ફરજ પડી હતી. શાસ્ત્રીય સમયગાળાના અંત ભાગમાં, સ્થાપના કરાયેલા શહેર-રાજ્યોમાંથી નવા શહેરો ઉભરી આવ્યા. તેથી, હિમ્બલ શહેર ટિકલના નિયંત્રણમાંથી બહાર નીકળી ગયું, જે સ્થાપત્ય બંધારણો પર હાયરોગ્લિફ્સની ભાષામાં જાહેર કરવામાં આવ્યું. સમીક્ષા હેઠળના સમયગાળા દરમિયાન, મય એપિગ્રાફી ટોચ પર હતી, પરંતુ સ્મારકો પરના શિલાલેખોની સામગ્રીમાં ફેરફાર બતાવવામાં આવ્યો છે. અગાઉ જન્મ, લગ્ન, રાજગાદી પર જોડાણ, મૃત્યુની જીત સાથે શાસકોના જીવન માર્ગ વિશેના સંદેશાઓ હતા, તો બાદમાં યુદ્ધ, જીત, બલિદાન માટે કેદીઓની ધરપકડ પર મુખ્ય ધ્યાન આપવામાં આવ્યું છે. 850 સુધીમાં, દક્ષિણના નીચાણવાળા ઘણા શહેરો ત્યજી દેવાયા. પેલેન્ક, ટિકલ, કોપનમાં બાંધકામ સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ ગયા. તેના કારણો હજી સ્પષ્ટ નથી. આ શહેરોના પતન બળવો, દુશ્મનોના આક્રમણ, રોગચાળા અથવા પર્યાવરણીય કટોકટીને કારણે થઈ શકે છે. મય સંસ્કૃતિના વિકાસનું કેન્દ્ર યુકાટન દ્વીપકલ્પની ઉત્તરે અને પશ્ચિમી હાઇલેન્ડઝ તરફ આગળ વધ્યું હતું.

પ્રાચીન મધ્ય અમેરિકામાં વિકાસ માટે માયા સંસ્કૃતિ મુખ્ય સંસ્કૃતિઓમાંની એક હતી. તેની વિસ્તૃત લેખન, આંકડાકીય અને કૅલેન્ડર સિસ્ટમો, તેમજ તેના પ્રભાવશાળી કલા અને સ્થાપત્ય માટે જાણીતા છે. માયા સંસ્કૃતિ એ જ વિસ્તારોમાં રહે છે જ્યાં તેની સંસ્કૃતિ સૌ પ્રથમ મેક્સિકોના દક્ષિણ ભાગમાં અને મધ્ય અમેરિકાના ભાગમાં વિકાસ પામી હતી, અને ત્યાં લાખો લોકો મઆન ભાષાઓ બોલે છે. માયાએ દક્ષિણ પૂર્વ મેક્સિકો અને ગ્વાટેમાલા, બેલીઝ, હોન્ડુરાસ અને અલ સાલ્વાડોરનું કેન્દ્ર ધરાવતું વિશાળ વિસ્તાર પર કબજો કર્યો હતો. આશરે 1000 બીસીના પૂર્વ- ઉત્તમ નમૂનાના સમયગાળામાં મય સંસ્કૃતિનો વિકાસ થયો. અને પ્રાચીન માયા તેમના લેખન માટે સારી રીતે જાણીતા છે, જેનો એક મહાન ભાગ હવે વાંચી શકાય છે. એક સામાન્ય ઇતિહાસ અને અમુક સાંસ્કૃતિક લક્ષણો છતાં, પ્રાચીન માયા સંસ્કૃતિ અત્યંત વૈવિધ્યપુર્ણ હતી, મોટે ભાગે ભૌગોલિક અને પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓની શ્રેણીને કારણે તે વિકસિત થઈ હતી.

માયાએ વિસ્તૃત લેખન પદ્ધતિની રચના કરી હતી, જે 1980 ના દાયકામાં મોટેભાગે અર્થઘટન કરતું હતું. આ પહેલાં, ઘણા પુરાતત્ત્વશાસ્ત્રીઓ માનતા હતા કે માયા લેખકોએ સિન્ડેડરી અને ખગોળશાસ્ત્રીય વિષયો સાથે સારી રીતે કામ કર્યું છે, જે ખ્યાલથી માયા લોકો શાંતિપૂર્ણ, અધ્યયનશીલ હતા. જ્યારે મય સંસ્કૃતિનો અંત આખરે સમજવામાં આવ્યો ત્યારે તે સ્પષ્ટ બન્યું કે માયાનું અન્ય મેસોઅમેરિકન સંસ્કૃતિઓ તરીકે ભુગોળ બાબતોમાં રસ હતો. પ્રાચીન માયાએ માત્ર ત્રણ પ્રતીકો પર આધારિત આંકડાકીય પદ્ધતિનો ઉપયોગ કર્યો હતો: એક માટેના ડોટ, પાંચ માટે એક બાર અને શેલ જે શૂન્યનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. શૂન્ય અને સ્થાન નોટેશનનો ઉપયોગ કરીને, તેઓ મોટી સંખ્યામાં લખવા અને જટિલ ગાણિતિક કામગીરી કરવા સક્ષમ હતા. તેઓએ એક અનન્ય કૅલેન્ડર સિસ્ટમ પણ બનાવી છે, જેની સાથે તેઓ ચંદ્ર ચક્રની ગણતરી કરી શકતા હતા તેમજ ગ્રહણ અને અન્ય સુશોભિત ઘટનાઓને સારી ચોકસાઇ સાથે આગાહી કરી હતી.

માયાનું દેવતાઓ એક વિશાળ મંદિર સાથે સંકુલ ધર્મ હતું. મય શાસકોને દિવ્ય માનવામાં આવે છે અને દેવતાઓમાંથી તેમના વંશને સાબિત કરવા માટે તેમની જીનીઓલોજીને શોધી કાઢવામાં આવે છે. માયાના ધાર્મિક સમારોહમાં બોલ રમત, માનવ બલિદાન અને લોહી કાઢવાના સમારોહનો સમાવેશ થાય છે જેમાં ઉમરાવોએ દેવતાઓને અર્પણ તરીકે રક્ત વહેવડાવ્યું હતું. હજુ પણ પ્રાચીન માયા શહેરોના પતન અંગે ઘણી અટકળો છે. કુદરતી આપત્તિઓ, રોગચાળો, ધરતીકંપ, દુષ્કાળથી યુદ્ધ સુધીના ઘણા સિદ્ધાંતો આગળ મૂકવામાં આવ્યા છે. આવી હતી માયા સંસ્કૃતિ, જે ગ્વાટેમાલા, દક્ષિણ પૂર્વ મેક્સિકો, બેલીઝ, હોન્ડુરાસ અને અલ સાલ્વાડોરમાં કેન્દ્ર ધરાવે છે. આ સંસ્કૃતિ સભ્ય અને હોંશિયાર હતી. તે સમયે પણ આ સંસ્કૃતિ ખગોળીય જ્ઞાન ધરાવતી હતી અને પોતાની ભાષામાં લખતી અને વાંચતી હતી. તે સમયના દસ્તાવેજો અને ચિત્રો પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે માયા સંસ્કૃતિનો એક મહાન સંસ્કૃતિ હતી.

આ પણ વાંચો: Number Of Demat Accounts/ ડિસેમ્બરમાં ડીમેટ ખાતાની સંખ્યા 34 ટકા વધીને 11 કરોડ થઈ