Godzilla El Nino India Monsoon: વૈશ્વિક સ્તરે થઈ રહેલા ક્લાઈમેટ ચેન્જના કારણે આગામી ચોમાસાની ઋતુને લઈને એક અત્યંત ચિંતાજનક અહેવાલ સામે આવ્યો છે. યુરોપીયન યુનિયનની પ્રતિષ્ઠિત વેધર એજન્સી ‘કોપરનિકસ ક્લાઈમેટ ચેન્જ સર્વિસ’ (C3S) ના તાજેતરના આંતરરાષ્ટ્રીય પૂર્વાનુમાન મુજબ, જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર મહિના દરમિયાન ભારતના પશ્ચિમી અને મધ્ય ભાગોમાં ભારે સૂકા (દુષ્કાળ) નું સંકટ તોળાઈ રહ્યું છે. પ્રશાંત મહાસાગરમાં ઝડપથી વિકસી રહેલો ખતરનાક “ગોડઝિલા અલ-નીનો” (Godzilla El Nino) ભારતના ચોમાસાને ગંભીર રીતે પ્રભાવિત કરી શકે છે, જેના કારણે દેશમાં જળ સંકટ અને ખેતીને મોટું નુકસાન થવાની ભીતિ છે.
4 રાજ્યો પર સૌથી મોટો ખતરો
ગ્લોબલ વેધર મોડલ્સના મલ્ટી-મોડલ મેપ્સના વિશ્લેષણથી જાણવા મળ્યું છે કે આ વર્ષે દેશના પશ્ચિમી-મધ્ય ભાગોમાં સામાન્ય કરતાં ઘણી ઓછી વરસાદી પ્રવૃત્તિ નોંધાશે. આ સૂકાની સૌથી પહેલી અને સીધી માર ગુજરાત પર પડી શકે છે, જ્યાં વરસાદમાં મોટો ઘટાડો થવાની આશંકા છે. આ ઉપરાંત કોંકણ અને ગોવાના તટીય વિસ્તારોમાં સરેરાશ વરસાદની સરખામણીએ ૧૦૦ થી ૨૦૦ મિલીમીટર જેટલો ઓછો વરસાદ વરસી શકે છે, જે મહારાષ્ટ્ર, મુંબઈ અને આંધ્રપ્રદેશના કેટલાક હિસ્સાઓ માટે બહુ મોટી ચેતવણી છે. જો આ પૂર્વાનુમાન સાચું સાબિત થશે, તો દેશના કરોડો ખેડૂતો, ગ્રામીણ અર્થતંત્ર અને શહેરી જળ પુરવઠા પર તેની ખૂબ જ ગંભીર અસર પડશે.
આખરે શું છે આ ‘Godzilla El Nino’?
હવામાન વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા મુજબ, જ્યારે પણ ભારતમાં મોન્સૂન નબળું પડે છે અથવા દુષ્કાળની સ્થિતિ સર્જાય છે, ત્યારે તેનો સીધો સંબંધ અલ-નીનો (El Nino) સાથે હોય છે. પ્રશાંત મહાસાગરના મધ્ય અને પૂર્વીય ભાગમાં સમુદ્રની સપાટીનું તાપમાન અસાધારણ રીતે વધી જવાની કુદરતી ઘટનાને અલ-નીનો કહે છે. પરંતુ જ્યારે આ તાપમાન ખૂબ જ ઝડપથી અને રેકોર્ડબ્રેક સ્તરે વધવા લાગે, ત્યારે વૈજ્ઞાનિક પરિભાષામાં તેને “ગોડઝિલા અલ-નીનો” નામ આપવામાં આવે છે.
જૂન 2026 ના શરૂઆતના સેટેલાઇટ ડેટા દર્શાવે છે કે આ સિસ્ટમ ઝડપથી મજબૂત થઈ રહી છે, જેના કારણે ભારત તરફ આવતા મોન્સૂની પવનો નબળા પડી જશે અને વાદળો બંધાવવાની પ્રક્રિયા ધીમી પડી જશે. ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) એ પણ આ વર્ષે ચોમાસાની સીઝન માટે લાંબાગાળાની સરેરાશના માત્ર 90% થી 92% વરસાદનું અનુમાન લગાવ્યું છે, જે ‘બિલો-નોર્મલ’ (સામાન્યથી ઓછો) ની કેટેગરીમાં આવે છે.
પીવાના પાણી પર થનારી ગંભીર અસરો
ચોમાસું નબળું રહેવાની સીધી અસર ખરીફ સીઝનના મુખ્ય પાકો જેવા કે ડાંગર, કપાસ, કઠોળ અને તિલહન પર પડશે. વરસાદની અછતને લીધે પાકનું ઉત્પાદન ઘટશે, જેના કારણે બજારમાં ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓની કિંમતો વધશે અને મોંઘવારીનો ગ્રાફ ફરી ઉપર જઈ શકે છે. આ સિવાય, દેશના ઘણા મુખ્ય ડેમો અને જળાશયોમાં પાણીનું સ્તર અત્યારથી જ ઘણું નીચું જતું રહ્યું છે. જો ચોમાસા દરમિયાન આ ડેમો પૂરેપૂરા નહીં ભરાય, તો આગામી દિવસોમાં ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં સિંચાઈનું સંકટ ઊભું થશે અને મુંબઈ તેમજ દિલ્હી જેવા મેગા શહેરોમાં પણ પીવાના પાણીની ભારે કિલ્લત જોવા મળી શકે છે.
ખેડૂતોએ અત્યારથી જ કરવું પડશે પ્લાનિંગ
જોકે, વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે આ પૂર્વાનુમાન સીઝન શરૂ થવાના થોડા અઠવાડિયા પહેલાં જાહેર કરવામાં આવ્યું હોવાથી, આગામી સમયમાં વેધર મોડલ્સમાં થોડો સુધારો કે ફેરફાર પણ આવી શકે છે. વળી, આ આખી સ્થિતિ દેશના પશ્ચિમ ભાગ પૂરતી વધુ સીમિત છે; ઉત્તર અને પૂર્વ ભારતમાં મોન્સૂનનું પ્રદર્શન પ્રમાણમાં સારું રહેવાની આશા છે. તેમ છતાં, સતત મળી રહેલા આ રેડ એલર્ટ સંકેતોને જોતાં સરકારે અને ખેડૂતોએ અત્યારથી જ પાણીના સંગ્રહ, ઓછું પાણી લેતા વૈકલ્પિક પાકોની પસંદગી અને સિંચાઈની આધુનિક વ્યવસ્થા પર યુદ્ધના ધોરણે કામ શરૂ કરી દેવું જોઈએ.
