Gandhinagar News: સાબરમતી નદીના કિનારે ખુલ્લાં ખેતરો વચ્ચે 2 ઓગસ્ટ, 1965ના રોજ (Happy Birthday Gandhinagar) નવી રાજધાની તરીકે ગાંધીનગરનો પાયો નાખવામાં આવ્યો હતો. આજે 61 વર્ષ પૂર્ણ કરતાં ગાંધીનગર માત્ર ગુજરાતની (61st Foundation Day) રાજધાની નથી, પરંતુ આયોજનબદ્ધ શહેરી વિકાસ, હરિયાળી અને આધુનિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું પ્રતીક બની ગયું છે. છેલ્લા છ દાયકામાં શહેરે પોતાની આગવી ઓળખ ઉભી કરી છે અને રાજ્યના વિકાસનું મુખ્ય કેન્દ્ર બની રહ્યું છે.
Happy Birthday Gandhinagar: મહાગુજરાત આંદોલન બાદ જન્મેલી નવી રાજધાની
1 મે, 1960ના રોજ ગુજરાત રાજ્યની રચના થયા બાદ નવી રાજધાની ક્યાં બનાવવી તે મોટો પ્રશ્ન હતો. અમદાવાદ તે સમયે સૌથી વિકસિત શહેર હોવા છતાં રાજ્ય સરકારે ભવિષ્યને ધ્યાનમાં રાખીને સંપૂર્ણ નવી રાજધાની બનાવવાનો ઐતિહાસિક નિર્ણય લીધો. આ રીતે ગાંધીનગરના નિર્માણની શરૂઆત થઈ અને ગુજરાતના (Gandhinagar History) વિકાસમાં એક નવો અધ્યાય ઉમેરાયો.
ગુજરાતી ટાઉન પ્લાનરોએ તૈયાર કર્યો માસ્ટર પ્લાન
ગાંધીનગરના આયોજન માટે શરૂઆતમાં અમેરિકન આર્કિટેક્ટ લુઈ કાનનું નામ ચર્ચામાં આવ્યું હતું, પરંતુ રાજ્ય સરકારે ભારતીય આયોજનકારો પર વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો. ત્યારબાદ એચ.કે. મેવાડા અને પ્રકાશ એમ. આપ્ટેએ શહેરનો માસ્ટર પ્લાન તૈયાર કર્યો. બંનેએ ચંદીગઢના આયોજનનો અનુભવ ધરાવતા હોવા છતાં ગાંધીનગરમાં ગુજરાતી સંસ્કૃતિ, ભારતીય નગર આયોજન અને મહાત્મા ગાંધીના વિચારોને કેન્દ્રસ્થાને રાખીને શહેરનું નિર્માણ કર્યું.
ગાંધીજીના વિચારો પરથી વિકસેલું શહેર
ગાંધીનગરનું નામ માત્ર મહાત્મા ગાંધીના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું નહોતું, પરંતુ શહેરના આયોજનમાં પણ તેમના વિચારોનો પ્રભાવ જોવા મળે છે. સાબરમતીના કિનારે ગ્રીન બેલ્ટ, ખુલ્લી જગ્યાઓ અને સંતુલિત વિકાસના સિદ્ધાંતોને ધ્યાનમાં રાખીને શહેરનું આયોજન કરવામાં આવ્યું. બાદમાં મહાત્મા મંદિરના નિર્માણથી આ વિચારને વધુ મજબૂતી મળી.
સમયથી આગળનું આયોજન
ગાંધીનગરનું આયોજન શરૂઆતથી જ ભવિષ્યને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવ્યું હતું. પ્રથમ તબક્કામાં 30 સેક્ટર વિકસાવવામાં (Establishment Day) આવ્યા હતા, પરંતુ શહેરને ભવિષ્યમાં આશરે 7.5 લાખ લોકો વસે તે રીતે વિસ્તરણ માટે તૈયાર રાખવામાં આવ્યું હતું. સેક્ટર આધારિત વિકાસ, પહોળા માર્ગો, ગ્રીડ સિસ્ટમ, ગોળચક્કર અને વિશાળ હરિયાળા વિસ્તાર આજે પણ શહેરની સૌથી મોટી વિશેષતા છે.
રેતીના મેદાનથી ગ્રીન સિટી સુધીની સફર
શરૂઆતના સમયમાં ગાંધીનગરમાં રેતીના વંટોળ અને ઓછી વસતી હતી. ત્યારબાદ તબક્કાવાર સરકારી આવાસો, કચેરીઓ, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને જાહેર સુવિધાઓ ઊભી થતાં શહેર વિકસતું ગયું. વિશાળ વૃક્ષારોપણના કારણે ગાંધીનગરને ‘ગ્રીન સિટી’ તરીકે ઓળખ મળી અને આજે તે દેશના સૌથી હરિયાળા શહેરોમાં સામેલ છે.
આધુનિક વિકાસથી વૈશ્વિક ઓળખ
છેલ્લા બે દાયકામાં ગાંધીનગરે વિકાસની નવી ઊંચાઈઓ સર કરી છે. ગિફ્ટ સિટી, મહાત્મા મંદિર, મેટ્રો કનેક્ટિવિટી, ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની શૈક્ષણિક તથા સંશોધન સંસ્થાઓના વિકાસથી શહેરને વૈશ્વિક ઓળખ મળી છે. આજે ગાંધીનગર રાજ્યના વહીવટી કેન્દ્ર ઉપરાંત રોકાણ, ટેક્નોલોજી અને શહેરી વિકાસનું મહત્વનું હબ બની ગયું છે.
વિધાનસભાનું અનોખું સ્થાપત્ય
ગાંધીનગરની વિધાનસભા તેના વિશિષ્ટ સ્થાપત્ય માટે જાણીતી છે. તેના આંતરિક ભાગની રચના કમળના આકારથી પ્રેરિત છે, જેમાં કેન્દ્રમાં આવેલા વિશાળ થાંભલા પર સમગ્ર માળખું ટકેલું છે. ભારતીય પરંપરા અને આધુનિક આર્કિટેક્ચરનું આ સુંદર સંયોજન ગાંધીનગરની વિશેષ ઓળખ બની ગયું છે.
એચ.કે. મેવાડા: ગાંધીનગરના મુખ્ય શિલ્પી
ગાંધીનગરના મુખ્ય ટાઉન પ્લાનર હરગોવિંદ કાળીદાસ મેવાડા (H.K Mewada)નો જન્મ મહેસાણા જિલ્લાના દેનાપ ગામે થયો હતો. કોર્નેલ યુનિવર્સિટીમાંથી ઉચ્ચ અભ્યાસ કર્યા બાદ તેમણે ચંદીગઢ પ્રોજેક્ટમાં કામ કર્યું અને બાદમાં ગુજરાત સરકારે તેમને ગાંધીનગરના મુખ્ય આયોજનકાર તરીકે પસંદ કર્યા. તેમના દુરંદેશી આયોજનના કારણે આજે ગાંધીનગર ભારતના શ્રેષ્ઠ આયોજનબદ્ધ શહેરોમાં સ્થાન ધરાવે છે.
વિકાસની નવી દિશા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે ગાંધીનગર
61 વર્ષની સફર દરમિયાન ગાંધીનગરે અનેક પરિવર્તનો જોયા છે. આજે પણ શહેર સતત વિસ્તરી રહ્યું છે અને આધુનિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, હરિયાળી, સુઆયોજિત વિકાસ અને વૈશ્વિક રોકાણના કેન્દ્ર તરીકે નવી ઊંચાઈઓ સર કરી રહ્યું છે. આયોજન, પર્યાવરણ અને ભવિષ્યને ધ્યાનમાં રાખીને વિકસેલું ગાંધીનગર આગામી વર્ષોમાં પણ ગુજરાતના વિકાસની દિશા નક્કી કરતું રહેશે.
આ પણ વાંચો: ગાંધીનગરમાં શહેરી વિકાસ મંત્રીના અધ્યક્ષસ્થાને ‘સ્વનિધિ સમારોહ–2026’ યોજાયો
આ પણ વાંચો: ‘અમૃત 2.0 મિશન’ અંતર્ગત સુરત શહેરમાં અને ગાંધીનગર મહાનગરપાલિકામાં કરોડોના વિકાસ કામો કરાયા
