India News: મધ્યપ્રદેશમાં વેપારીઓએ 23 સપ્ટેમ્બરે No UPI Day મનાવીને ₹2,000થી વધુના પસંદગીના UPI મર્ચન્ટ ટ્રાન્ઝેક્શન પર પ્રસ્તાવિત 0.4 ટકા Merchant Discount Rate (MDR) નો વિરોધ કર્યો. ભોપાલ, ઈન્દોર, જબલપુર, ગ્વાલિયર, રતલામ, નીમચ, મંદસૌર અને જાવરા સહિતના અનેક શહેરોમાં વેપારીઓએ અલગ-અલગ રીતે વિરોધ નોંધાવ્યો.
કેટલાક વેપારીઓએ પોતાની દુકાનો પર લગાવેલા (UPI QR) કોડને કાળા કપડાથી ઢાંકી દીધા હતા. જ્યારે કેટલાક સ્થળોએ વેપારીઓએ UPIના બારકોડ બોક્સ એક જગ્યાએ એકત્ર કરીને પ્રતિકાત્મક વિરોધ કર્યો. આ દરમિયાન વેપારી સંગઠનોએ ગ્રાહકોને UPIની જગ્યાએ રોકડમાં પેમેન્ટ કરવાની અપીલ પણ કરી હતી.
No UPI Day કેમ મનાવવામાં આવ્યો?
No UPI Day પાછળ વેપારીઓનો મુખ્ય મુદ્દો પ્રસ્તાવિત MDR છે. વેપારીઓનું કહેવું છે કે તેઓ ડિજિટલ પેમેન્ટની વિરુદ્ધ નથી. UPI હવે વેપાર અને રોજિંદા જીવનનો મહત્વનો હિસ્સો બની ગયું છે. જોકે, (₹2,000થી વધુના કેટલાક UPI )મર્ચન્ટ પેમેન્ટ પર 0.4 ટકા MDR લાગુ કરવાની દરખાસ્તથી વેપારીઓના ખર્ચમાં વધારો થઈ શકે છે.
ખાસ કરીને ઓછા નફાના માર્જિન પર કામ કરતા વેપારીઓ માટે પેમેન્ટ સાથે જોડાયેલો વધારાનો ખર્ચ મહત્વનો બની શકે છે. વેપારી સંગઠનોનું કહેવું છે કે જો ડિજિટલ પેમેન્ટ પર ખર્ચ વધશે તો તેની અસર તેમના કુલ બિઝનેસ ખર્ચ પર પડી શકે છે.
ભોપાલમાં QR કોડ પર કાળું કપડું
ભોપાલમાં વેપારીઓએ દુકાનો પર લગાવવામાં આવેલા UPI સ્કેનર અને QR કોડને કાળા કપડાથી ઢાંકીને વિરોધ નોંધાવ્યો. કેટલાક વેપારીઓએ UPIના પ્રતિકાત્મક પતુલાને પણ કાળા કપડાથી ઢાંક્યો હતો.
વેપારીઓએ સ્પષ્ટ કર્યું કે તેમનો વિરોધ UPI સિસ્ટમ સામે નથી. તેમનું કહેવું છે કે ડિજિટલ પેમેન્ટની સુવિધા ગ્રાહકો અને વેપારીઓ બંને માટે મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ પ્રસ્તાવિત( MDR)ને કારણે વધનારા ખર્ચ અંગે તેમની ચિંતા છે.
ઈન્દોરમાં 125થી વધુ વેપારી સંગઠનો જોડાયા
ઈન્દોરમાં વિરોધનું સ્વરૂપ થોડું અલગ જોવા મળ્યું. અહેવાલ મુજબ, અહિલ્યા ચેમ્બર ઓફ કોમર્સ એન્ડ ઈન્ડસ્ટ્રીઝના આહ્વાન પર 125થી વધુ વેપારી સંગઠનો સાથે જોડાયેલા વેપારીઓએ No UPI Day માં ભાગ લીધો.
વેપારીઓએ તેમના પ્રતિષ્ઠાનોમાં ઉપયોગમાં લેવાતા UPI બારકોડ બોક્સ રાજવાડા વિસ્તારમાં એકત્ર કર્યા અને પ્રતિકાત્મક રીતે વિરોધ કર્યો. વેપારીઓનું કહેવું હતું કે તેમનો હેતુ ડિજિટલ પેમેન્ટને બંધ કરવાનો નથી, પરંતુ પ્રસ્તાવિત મર્ચન્ટ ચાર્જ અંગે પોતાની ચિંતા સરકાર અને સંબંધિત સંસ્થાઓ સુધી પહોંચાડવાનો છે.
ગ્વાલિયરમાં ગ્રાહકોને પણ મુશ્કેલી
UPIનો ઉપયોગ અચાનક બંધ થતાં કેટલાક બજારોમાં ગ્રાહકોને પણ મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડ્યો. ગ્વાલિયરના દાળ બજારમાં કેટલાક ગ્રાહકો ખરીદી કરવા પહોંચ્યા ત્યારે તેમની પાસે પૂરતી રોકડ ન હોવાના કારણે મુશ્કેલી થઈ.
છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં UPI લોકોની રોજિંદી પેમેન્ટની આદત બની ગયું છે. ચા-નાસ્તાથી લઈને મોટા બિલ અને ખરીદી સુધી લોકો મોબાઇલથી તરત પેમેન્ટ કરી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં No UPI Day દરમિયાન કેટલીક દુકાનોમાં રોકડ પેમેન્ટની વ્યવસ્થા કરવી ગ્રાહકો માટે અચાનક પડકારરૂપ બની હતી.
કેટલાક ગ્રાહકોએ અન્ય લોકો પાસેથી પૈસા લઈને પેમેન્ટ કર્યું, જ્યારે કેટલાકે ઘરેથી રોકડ મંગાવી અથવા (ATM )નો ઉપયોગ કર્યો હોવાનું સામે આવ્યું.
₹2,000થી વધુ UPI પેમેન્ટ પર 0.4% MDR શું છે?
આ સમગ્ર વિવાદનું કેન્દ્ર ₹2,000થી વધુના કેટલાક Person-to-Merchant (P2M) UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર પ્રસ્તાવિત 0.4 ટકા MDR છે.
સરળ ભાષામાં સમજીએ તો ₹2,000ના ટ્રાન્ઝેક્શન પર 0.4 ટકા મુજબ ₹8 MDR થાય છે. જ્યારે ₹10,000 ના પેમેન્ટ પર આ દર પ્રમાણે ₹40 થાય છે. અહેવાલ મુજબ ₹75,000 અથવા તેનાથી વધુના ટ્રાન્ઝેક્શન માટે મહત્તમ ₹300 પ્રતિ ટ્રાન્ઝેક્શનની મર્યાદાની વાત કરવામાં આવી છે.
જોકે, અહીં સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે MDR નો અર્થ ગ્રાહક પાસેથી સીધો 0.4 ટકા વધારાનો ચાર્જ વસૂલવાનો નથી. ઉપલબ્ધ માહિતી અનુસાર ગ્રાહકને UPI થી પેમેન્ટ કરવા બદલ અલગથી આ MDR ચૂકવવાનો રહેશે નહીં.
ગ્રાહકોને સીધો ચાર્જ ચૂકવવો પડશે?
આ મુદ્દે વેપારીઓ અને ગ્રાહકો વચ્ચે ઘણી ચર્ચા થઈ રહી છે. પ્રસ્તાવિત વ્યવસ્થામાં MDR નો ખર્ચ મર્ચન્ટ તરફ રહેવાનો હોવાનું જણાવાયું છે. એટલે ગ્રાહક જ્યારે ₹10,000 નું પેમેન્ટ કરે ત્યારે તેને અલગથી 0.4 ટકા એટલે કે ₹40 (UPI) ચાર્જ ચૂકવવાનો નથી.
પરંતુ વેપારીઓની ચિંતા એ છે કે મર્ચન્ટ તરફ આવતો વધારાનો ખર્ચ તેમના વ્યવસાયની કુલ કિંમતને અસર કરી શકે છે. ઓછા માર્જિનવાળા વ્યવસાયમાં આવા ખર્ચને લઈને વેપારી સંગઠનો દ્વારા વાંધો વ્યક્ત કરવામાં આવી રહ્યો છે.
વેપારીઓની શું માંગ છે?
વેપારી સંગઠનો પ્રસ્તાવિત MDR વ્યવસ્થા પર પુનર્વિચાર કરવાની અને તેને પાછી ખેંચવાની માંગ કરી રહ્યા છે. તેમનું કહેવું છે કે UPI છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી ડિજિટલ પેમેન્ટનું મહત્વનું માધ્યમ છે અને તેના કારણે વેપારમાં પેમેન્ટ પ્રક્રિયા સરળ બની છે.
વેપારીઓનું માનવું છે કે નવા ચાર્જથી ખાસ કરીને નાના અને ઓછા માર્જિનવાળા વેપારીઓ પર વધારાનો ખર્ચ આવી શકે છે. આ જ મુદ્દાને લઈને No UPI Day દ્વારા વેપારીઓએ પોતાની નારાજગી જાહેર કરી.
જબલપુરમાં પણ UPI ચાર્જ સામે વાંધો
જબલપુરમાં પણ UPI ચાર્જની પ્રસ્તાવિત વ્યવસ્થાને લઈને વાંધો ઉઠાવવામાં આવ્યો. નાગરિક ઉપભોક્તા માર્ગદર્શક મંચ તરફથી UPI ચાર્જ અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા.
તેમનો તર્ક હતો કે (UPI) પર ચાર્જ લગાવતા પહેલાં ગ્રાહકો અને અન્ય સંબંધિત પક્ષોની ચિંતાઓને ધ્યાનમાં લેવી જોઈએ. સાથે જ એવી આશંકા પણ વ્યક્ત કરવામાં આવી કે જો વેપારીઓનો ખર્ચ વધશે તો ભવિષ્યમાં તેનો પરોક્ષ અસર ગ્રાહકો પર પડી શકે છે. આ વેપારી અને ઉપભોક્તા પક્ષ તરફથી વ્યક્ત કરવામાં આવેલી ચિંતા છે.
સરકારનું શું કહેવું છે?
સરકાર તરફથી જણાવાયું છે કે પ્રસ્તાવિત MDRનો સીધો બોજ UPI થી પેમેન્ટ કરનારા ગ્રાહકો પર મૂકવાનો નથી. સરકારના દૃષ્ટિકોણ મુજબ ડિજિટલ પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમને લાંબા ગાળે આર્થિક રીતે ટકાઉ બનાવવા માટે નવી વ્યવસ્થાની જરૂરિયાત અંગે વિચાર કરવામાં આવી રહ્યો છે.
બીજી તરફ વેપારીઓનું કહેવું છે કે (MDR) ની ચુકવણી મર્ચન્ટ તરફથી થવાથી તેમની વ્યવસાયિક કિંમત વધી શકે છે. આ મુદ્દે વેપારી સંગઠનો અને સંબંધિત સત્તાધિકારીઓ વચ્ચે ચર્ચા આગળ વધવાની શક્યતા છે.
15 ઓક્ટોબરથી પ્રસ્તાવિત વ્યવસ્થા
અહેવાલ મુજબ ₹2,000થી વધુના કેટલાક UPI મર્ચન્ટ ટ્રાન્ઝેક્શન પર 0.4 ટકા MDR નું નવું માળખું 15 ઓક્ટોબર 2026થી લાગુ કરવાની દરખાસ્ત છે. જોકે, અંતિમ અમલ અને તેની ચોક્કસ શરતો અંગે સત્તાવાર વિગતોને ધ્યાનમાં લેવી જરૂરી રહેશે.
હાલમાં No UPI Day દ્વારા મધ્યપ્રદેશના વેપારીઓએ પોતાની ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. એક તરફ વેપારીઓ વધારાના ખર્ચને લઈને વિરોધ કરી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ સરકાર ગ્રાહકો પાસેથી સીધો UPI ચાર્જ નહીં લેવાય તેવી વાત કરી રહી છે.
UPI હવે દેશના ડિજિટલ પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમનો મહત્વનો ભાગ બની ગયું છે. તેથી MDR અંગેનો આ વિવાદ માત્ર વેપારીઓ પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ ડિજિટલ પેમેન્ટનો ઉપયોગ કરતા ગ્રાહકો માટે પણ મહત્વનો મુદ્દો બની શકે છે. હવે 15 ઓક્ટોબર પહેલાં વેપારીઓની માંગ અને પ્રસ્તાવિત MDR વ્યવસ્થા અંગે આગળ શું નિર્ણય લેવામાં આવે છે તેના પર નજર રહેશે.
