• SCમાં અયોધ્યા કેસની સુનાવણી
• રામજન્મભૂમિ-બાબરી મસ્જિદ વિવાદ
• આજે સુનાવણીનો 30 મો દિવસ
• મુસ્લિમ પક્ષે કરી દલીલો 
• જીલાનીએ કર્યો રામચરિત માનસનો ઉલ્લેખ

રામજન્મભૂમિ-બાબરી મસ્જિદ વિવાદ પર સુનાવણી ફરીથી સુપ્રીમ કોર્ટમાં ચાલી રહી છે. આજે દૈનિક સુનાવણીનો 30 મો દિવસ છે અને મુસ્લિમ પક્ષ વતી એડવોકેટ રાજીવ ધવને મંગળવારે કોર્ટમાં દલીલો રજૂ કરી હતી. હિન્દુ મહાસભાના હિમાયતી હિંદુ પક્ષ દ્વારા અત્યાર સુધી નિર્મોહી અખાડાની હિમાયત કરવામાં આવી છે.

મંગળવારે રાજીવ ધવન દ્વારા દલીલો પૂર્ણ થઈ હતી અને બાદમાં ઝફાર્યાબ જીલાનીએ પોતાનો પક્ષ રજૂ કર્યો હતો. એક સાક્ષીએ એમ પણ કહ્યું હતું કે કવિતાવલી અને અન્ય ગ્રંથોમાં રામજન્મ અયોધ્યા અથવા અવધપુરી અથવા સાંકેતનો ઉલ્લેખ છે પરંતુ ચોક્કસ જન્મસ્થળનો નહીં. સાક્ષીઓ વશિષ્ઠ કુંડ, લોમાશ કુંડ, વિધનેશ્વર ગણેશ અને પિંડારકથી વિવાદિત સ્થળની અંતર અને દિશા વિશે પણ કહી શક્યા નહીં. વાલ્મીકી રામાયણમાં પણ કોઈ વિશેષ સ્થાનનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો નથી. જિલાનીએ કહ્યું કે મસ્જિદ બન્યાના આશરે 70 વર્ષ પછી રામચરિત માનસની રચના કરવામાં આવી હતી, પરંતુ મસ્જિદ જ્યાં છે તે રામનું જન્મસ્થળ છે તેવું ક્યાંય ઉલ્લેખ નથી. એટલે કે, જન્મસ્થળ વિશે હિન્દુઓની માન્યતા પણ પાછળથી બદલાઈ ગઈ છે તેવી દલીલ કરી હતી.

આ અંગે ન્યાયાધીશ બોબડેએ કહ્યું કે બાબરે મંદિર તોડીને મસ્જિદ બનાવી છે, અથવા ત્યાં કોઈ મંદિર બન્યું છે, તે સ્થળે મસ્જિદ બનાવી છે કે ખાલી જગ્યાએ મસ્જિદ વસી? જીલાનીએ આ સવાલ પર કહ્યું કે બાબરે ખાલી પ્લોટ પર મસ્જિદ બનાવી હતી. જો પહેલાં કોઈ મંદિર હોત, તો બાબરને તેના વિશે જાણ હોત નહીં.

ઝફાર્યાબ જીલાનીએ કહ્યું કે હિન્દુઓ 1886માં પૂજા કરવાનો અધિકાર મેળવ્યા પછી જ મંદિર બાંધવા માંગતા હતા, પરંતુ અદાલતને મંજૂરી આપી નથી. તેમણે કહ્યું કે એક સાક્ષીએ દશરથ મહેલમાં રામનાં જન્મનો ઉલ્લેખ કર્યો છે, પરંતુ મહેલની સ્થિતિ જાણી શકાતી નથી.

આ અંગે ન્યાયાધીશ ચંદ્રચુડે કહ્યું કે સાક્ષીઓએ શાસ્ત્રો ટાંકીને સીતાકપની અગ્નિમાં 200 ડગલાં દૂર રામના જન્મસ્થાનનું વર્ણન કર્યું.

મુસ્લિમ પક્ષ વતી, ઝફેરિબ જીલાનીએ નકશા આપતા કહ્યું કે, જન્મસ્થળ અને સીતાકપની ઉત્તર દિશાનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે, પરંતુ તેમાં જન્મસ્થળનું મંદિર માનવામાં આવી રહ્યું છે. પછી હિન્દુઓએ તેમની શ્રદ્ધા બદલી અને બંને જગ્યાએ દાવો શરૂ કર્યો.

ઝફાર્યાબ જીલાનીએ સાક્ષીના નિવેદનને ટાંકીને કહ્યું કે રામચરિતમાનસમાં સુમિત્રા ભવન, કૌશલ્યા ભવન અને કૈકાઇ ભવનનો ઉલ્લેખ નથી. રાજા તોદરમલ, ગોસ્વામી તુલસીદાસનો મિત્ર હતો. પરંતુ તુલસીદાસે રામચરિત માનસમાં તેનો ઉલ્લેખ કર્યો નથી.

મુસ્લિમ પક્ષ વતી, ઝફાર્યાબ જીલાનીએ કહ્યું કે 1886 ના નિર્ણયમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું કે પ્લેટફોર્મ જન્મસ્થળ છે, પરંતુ પાછળથી હિન્દુ પક્ષે આંતરિક ઘેરાવાનો અને ગુંબજનો દાવો કર્યો હતો. જસ્ટિસ બોબડેએ પૂછ્યું કે તમે માનો છો કે આ નિર્ણયને પડકારવામાં આવ્યો નથી? જીલાનીએ જવાબ આપ્યો કે અમે તેને પડકાર્યો નથી, પાછળથી ઘણી અરજીઓ સામેલ થઈ હતી.

સુપ્રીમ કોર્ટમાં, ઝફાર્યાબ જિલાનીએ રામાનંદાચાર્ય, રામભદ્રચાર્યનું ઉદાહરણ આપ્યું. તેમણે કહ્યું કે માનસ ટીકામાં અવધપુરીનો પણ ઉલ્લેખ છે, કોઈ જગ્યા નથી. ઝફાર્યાબ જીલાનીએ દોહા સદીના પુરાવાને નકારી કાઢતાં કહ્યું હતું કે તેની બેસિલિસના કોઈ પુરાવા આપવામાં આવ્યા નથી.

તેમણે અદાલતમાં કહ્યું કે સ્કંદપુરાણના અયોધ્યા વિભાગમાં રામના જન્મસ્થળને લગતા અંતર અને અંતરનો ઉલ્લેખ છે. પરંતુ હવે તે સ્થાન મળ્યું નથી, જેનો પુરાણમાં ઉલ્લેખ છે.

આ અંગે જસ્ટિસ બોબડેએ કહ્યું કે અયોધ્યામાં રામ જન્મ વિશે કોઈ વિવાદ નથી, ફક્ત જન્મસ્થળ વિશે? જીલાનીએ કહ્યું કે હા વળી, જસ્ટિસ બોબડેએ પૂછ્યું કે તમે રામચબૂતરાને રામનું જન્મસ્થળ ગણી રહ્યા છો? જીલાનીએ આ વાત પર હા પાડી હતી.

ઝફેરિબ જીલાનીએ કહ્યું કે પહેલા દરેક જણ આ માનતા હતા, સ્કંદપુરાણે જન્મસ્થળનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો પરંતુ હવે તે અસ્તિત્વમાં નથી. તેમણે કહ્યું કે 1886 માં, જિલ્લા ન્યાયાધીશે પોતાના નિર્ણયમાં રામચબૂતરાને જન્મસ્થળ તરીકે પૂજા કરવાની છૂટ આપી હતી.

કોર્ટમાં ઝફાર્યાબ જીલાનીએ કહ્યું કે રામ જન્મસ્થળમાં વિશ્વાસ છે, પરંતુ કોઈ પુરાવા નથી. તેમણે કહ્યું હતું કે દલીલો પર ત્રણ આધારો આપવામાં આવ્યા છે, તેમાં રામ ચરિત માનસ અને વાલ્મિકી રામાયણનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. તેમણે કહ્યું કે અરજદારોએ એ સાબિત કરવું પડશે કે તેમાં કયા પુસ્તકોનો ઉલ્લેખ છે. જિલાનીએ દાવો કર્યો હતો કે રામચરિત માનસ અને રામાયણમાં ક્યાંય પણ રામના જન્મસ્થળનો ઉલ્લેખ નથી.

આના પર ન્યાયાધીશ બોબડેએ જીલાનીને પૂછ્યું કે શું તમે પણ પુરાવો આપશો કે 1949 પહેલા નિયમિત પ્રાર્થના કરવામાં આવી હતી? જેના પર જીલાનીએ કહ્યું કે પુરાવા બોલે છે પરંતુ લખાયેલા નથી. આ અંગે ન્યાયાધીશ અશોક ભૂષણે કહ્યું કે હિન્દુ પક્ષ, રામાયણની દલીલમાં પણ રામચરિત માનસ અયોધ્યાના દશરથ મહેલમાં રામના જન્મનો ઉલ્લેખ કરે છે, તેમ છતાં આ સ્થળનો કોઈ ઉલ્લેખ નથી.

આ બાબતે આગળ જતા ન્યાયાધીશ ચંદ્રચુડે કહ્યું કે બંને ગ્રંથોમાં અયોધ્યામાં રામજન્મનો ઉલ્લેખ છે, આનો અર્થ શું છે જે અયોધ્યામાં ક્યાંય પણ રામજન્મભૂમિનો દાવો કરે છે. મુસ્લિમ પક્ષ વતી, જીલાનીએ કહ્યું કે રામચબૂતરો મંદિર કરતાં જૂનો નથી.

રાજીવ ધવને કોર્ટમાં કહ્યું હતું કે ગર્ભગૃહની અંદર ક્યારેય પૂજા થઈ નથી, ખોટી રીતે મૂકેલી મૂર્તિનો દાવો કરી શકાતો નથી. આ સાથે રાજીવ ધવને મુસ્લિમ તરફથી પોતાનો દલીલ પૂર્ણ કરી હતી.

એડવોકેટ પી.એસ. નરસિંહાની અરજીની પ્રતિક્રિયા આપતા રાજીવ ધવને કહ્યું કે મારું માનવું છે કે પૂજાના ઘણા પ્રકારો છે, ભારત વિવિધતાઓથી ભરેલો દેશ છે. દેશમાં પક્ષી મંદિર, પાટલ મંદિર અને કામખ્યા મંદિર પણ છે. ભગવાન શિવ ગુસ્સે થઇને ચાલ્યા ત્યારે માતાજીનાં શરીરના ભાગો ઘણી જગ્યાએ પડ્યા. આમાં અલ્હાબાદ, કામખ્યા અને નૈનિતાલનો સમાવેશ થાય છે.

મુસ્લિમ પક્ષ વતી, રાજીવ ધવને કહ્યું કે તેમણે આ કેસની સુનાવણી માટે કેટલાક પૂર્વ વડા પ્રધાનોને નામ આપ્યાં છે. આનો અર્થ એ નથી કે તેઓ આ મામલે કોઈ રાજકીય ટિપ્પણી કરી રહ્યા છે, તેઓ બંધારણવાદ વિશે વાત કરી રહ્યા હતા. આ દરમિયાન રાજીવ ધવને ચિદમ્બરમ મંદિર સાથે જોડાયેલા કેસનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો.

આપને જણાવી દઈએ કે 23 સપ્ટેમ્બરથી રોજ આ કેસની સુનાવણી દરરોજ એક કલાક કરતા પણ વધુ ચાલી રહી છે. સુપ્રીમ કોર્ટે આ મુદ્દે 18 ઓક્ટોબર સુધી સુનાવણી કરવાની આશા રાખી છે, ત્યારબાદ ચુકાદો લખવા માટે એક મહિનાનો સમય માંગ્યો છે.