મકરસંક્રાંતિનો તહેવાર દેશભરમાં ઉજવવામાં આવે છે. આ તહેવારને ઘણાં વિવિધ નામોથી પણ ઓળખવામાં આવે છે. ઉત્તરપ્રદેશના પ્રખ્યાત ગોરખનાથ મંદિરમાં પણ આ તહેવાર દર વર્ષે ઉજવવામાં આવે છે. સદીઓથી આ પરંપરાઓનું પાલન કરવામાં આવે છે.
ખીચડી મેળો
ગોરખપુરનું ગોરખનાથ મંદિર. તે નાથપીઠ (ગોરક્ષપીઠ) નું મુખ્ય મથક પણ માનવામાં આવે છે. મંદિર પરિસરમાં મકરસંક્રાંતિના દિવસથી એક મહિના સુધી ચાલતો ખીચડી મેળો અહીંનું મુખ્ય આયોજન છે.
ખીચડી નેપાળથી આવે છે
દર વર્ષે આ દિવસે, નેપાળ-બિહાર અને પૂર્વાંચલના દૂર-દૂરના વિસ્તારોમાંથી ભક્તો ગુરુ ગોરક્ષાનાથ મંદિરમાં ખીચડી ચઢાવવા આવે છે.
ખીચડી વરસાદ
પીઠાધીશ્વર તરીકે, પ્રથમ ખીચડી મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથ દ્વારા ચઢાવવામાં આવે છે. પછી નેપાળના રાજા દ્વારા મોકલેલી ખીચડી ચઢે છે. ત્યારબાદ સામાન્ય લોકોની વાત આવે છે. તો ગુરુ ગોરખનાથના જયકાર સાથે ખીચડીનો વરસાદ જ થાય છે. બાબા ગોરક્ષનાથને ખીચડી ચઢાવવની આ પરંપરા સદીઓ જૂની છે.
એવું માનવામાં આવે છે કે ત્રેતાયુગમાં સિદ્ધ ગુરુ ભીખ માંગતી વખતે દેવી હિમાચલ પ્રદેશના કાંગરા જિલ્લાના જ્વાલા દેવી મંદિરમાં પ્રગટ થયા અને ગુરુ ગોરક્ષનાથને ભોજન માટે આમંત્રણ આપ્યું. ગોરક્ષનાથે કહ્યું, હું માત્ર ભિક્ષામાં મળતાં ભાત અને કઠોળ સ્વીકારું છું. આ અંગે જ્વાલા દેવીએ કહ્યું, હું ચોખા અને દાળ રાંધવા માટે પાણી ગરમ કરું છું. તમે ભીખ માંગીને ભાત અને દાળ લાવો.
ગુરુ ગોરક્ષાનાથ અહીંથી ભીખ માંગતી વખતે હિમાલયની તળેટીમાં આવેલા ગોરખપુર પહોંચ્યા. આ વિસ્તારમાં ગાઢ જંગલો હતા. અહીં તેમણે રાપ્તિ અને રોહિણી નદીઓના સંગમ પર મનોહર સ્થળે પર તેનું અક્ષય ભિક્ષાપત્ર મુક્યું અને આધ્યાત્મિક સાધનામાં લીન થઈ ગયા. તે દરમિયાન ખીચડીનો તહેવાર આવ્યો.
એક અદભૂત યોગીને રોકાયેલા જોઈને લોકોએ તેના ભિખારીમાં ચોખા અને કઠોળ ઉમેરવાનું શરૂ કર્યું, પરંતુ તેણે અક્ષયપત્ર ભરાયું નહીં. તેને સિદ્ધ યોગીનો ચમત્કાર ગણાવીને લોકો અભિભૂત થઈ ગયા. ત્યારથી, ગોરખપુરમાં ગુરુ ગોરક્ષનાથને ખીચડી ચઢાવવાની પરંપરા ચાલુ છે.
