જ્યોતિર્મઠ અને શારદા પીઠના શંકરાચાર્ય સ્વામી સ્વરૂપાનંદ સરસ્વતીનું 11 સપ્ટેમ્બર, રવિવારના રોજ 99 વર્ષની વયે અવસાન થયું. બેંગ્લોરમાં સારવાર લીધા બાદ તે તાજેતરમાં આશ્રમ પરત ફર્યા હતા. તેમના નિધન પર દેશની અનેક મોટી હસ્તીઓએ શોક વ્યક્ત કર્યો છે. સોમવારે સાંજે 5 વાગ્યે પરમહંસી ગંગા આશ્રમમાં તેમને ભૂ સમાધિ આપવામાં આવશે એટલે કે તેમને પદમાસન અથવા સિદ્ધિ આસનની મુદ્રામાં બેસીને જમીનમાં દફનાવવામાં આવશે. આ શૈવ અખાડાઓની પરંપરા છે.
શંકરાચાર્ય પરંપરાની શરૂઆત કોણે કરી?
જ્યારે આદિ ગુરુ શંકરાચાર્યએ દશનમી અખાડાઓની સ્થાપના કરી ત્યારે તેમણે તેમના નિયંત્રણ માટે એક સંપૂર્ણ વ્યવસ્થા પણ બનાવી હતી. તેમણે દેશના ચાર ભાગોમાં ચાર મઠ બનાવ્યા. આદિ શંકરાચાર્યએ આ મઠોની સ્થાપના કરી તેમજ તેમના મઠાધિપતિઓની નિમણૂક કરી, જેઓ પાછળથી શંકરાચાર્ય તરીકે ઓળખાયા. આ શંકરાચાર્યો સમગ્ર દેશના સાધુ સમાજને નિયંત્રિત કરે છે. વધુ જાણો દેશમાં ક્યાં છે આ ચાર મઠ…
શૃંગેરી મઠ રામેશ્વરમમાં સ્થિત છે
શૃંગેરી મઠ ભારતના દક્ષિણમાં રામેશ્વરમમાં આવેલું છે. આ મઠ હેઠળ દિક્ષા લેનાર સંન્યાસીઓના નામો પછી સરસ્વતી, ભારતી અને પુરી વિશેષણો ઉમેરવામાં આવે છે. જેથી તેમણે તેમને આ સંપ્રદાયના સન્યાસી તરીકેની ઓળખ મળે છે. આ મઠનું મહાવાક્ય ‘અહમ્ બ્રહ્માસ્મિ’ છે અને ‘યજુર્વેદ’ મઠ હેઠળ રાખવામાં આવ્યું છે. આ મઠના પ્રથમ મઠાધિપતિ આચાર્ય સુરેશ્વરજી હતા, જેનું અગાઉનું નામ મંડન મિશ્ર હતું.
ગોવર્ધન મઠ ઓરિસ્સામાં આવેલું છે
ગોવર્ધન મઠ ભારતના પૂર્વ ભાગમાં ઓરિસ્સાના પુરીમાં સ્થિત છે. અહીં ભગવાન જગન્નાથનું પ્રખ્યાત મંદિર છે. ગોવર્ધન મઠ હેઠળ દીક્ષા મેળવનાર સંન્યાસીઓના નામ પછી ‘અરણ્ય’ વિશેષણ લાગુ કરવામાં આવે છે, જેથી તેઓને આ સંપ્રદાયના સાધુ માનવામાં આવે છે. આ મઠનું મહાવાક્ય ‘પ્રજ્ઞામ બ્રહ્મ’ છે અને આ ‘ઋગ્વેદ’ મઠ હેઠળ રાખવામાં આવ્યો છે. આ મઠના પ્રથમ મઠાધિપતિ આદિ શંકરાચાર્યના પ્રથમ શિષ્ય પદ્મપાદ હતા.
શારદા મઠ દ્વારકામાં આવેલું છે
શારદા મઠ ગુજરાતના દ્વારકામાં આવેલું છે. શારદા મઠ હેઠળ દીક્ષા મેળવનાર સંન્યાસીઓના નામ ‘તીર્થ’ અને ‘આશ્રમ’ વિશેષણો દ્વારા અનુસરવામાં આવે છે, જે તેમને આ સંપ્રદાયના સન્યાસી તરીકે ગણવામાં આવે છે. આ મઠનું મહાવાક્ય ‘તત્વમસિ’ છે અને તેની નીચે ‘સામવેદ’ મઠ હેઠળ રાખવામાં આવ્યો છે. શારદા મઠના પ્રથમ મઠાધિપતિ હસ્તમાલક (પૃથ્વીધર) હતા. હસ્તમાલક શંકરાચાર્યના મુખ્ય ચાર શિષ્યોમાંના એક હતા.
જ્યોતિર્મઠ બદ્રીનાથમાં આવેલું છે
જ્યોતિર્મઠ ઉત્તરાખંડના બદ્રિકાશ્રમમાં સ્થિત છે. જ્યોતિર્મઠ હેઠળ દીક્ષા મેળવનાર સંન્યાસીઓના નામ પછી ‘ગિરિ’, ‘પર્વત’ અને ‘સાગર’ વિશેષણો લગાવવામાં આવે છે, જેના કારણે તેઓને આ સંપ્રદાયના સાધુ માનવામાં આવે છે. આ મઠનું મહાવાક્ય ‘અયમાત્મા બ્રહ્મ’ છે. આ અથર્વવેદ મઠ હેઠળ રાખવામાં આવ્યો છે. આચાર્ય ટોટકને જ્યોતિર્મથના પ્રથમ મઠાધિપતિ બનાવવામાં આવ્યા હતા.
