Air Pollution Died: બરાબર 70 વર્ષ પહેલાં એ દિવસે લંડનમાં અચાનક અંધારું થઈ ગયું. દિવસ રાતમાં ફેરવાઈ ગયો. સૂર્યપ્રકાશ દેખાતો બંધ થયો. હવા એટલી અંધારી અને ગૂંગળામણભરી બની ગઈ કે લોકો શ્વાસ રૂંધાવાથી લોકો મરવા લાગ્યા. આજે પણ એ ઘટના માત્ર ઈંગ્લેન્ડ જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વિશ્વને ડરાવે છે. તેને “ગ્રેટ સ્મોગ ઓફ લંડન” કહેવામાં આવે છે. લંડનની ગલીઓમાં બધે અંધારું હતું. લોકો હોસ્પિટલ તરફ દોડી રહ્યા હતા. આ જોઈને ચાર દિવસમાં 4000 લોકો મૃત્યુ પામ્યા. જો કે, આ ધુમ્મસના કારણે કુલ 12000 લોકોના મોત થયા હતા. આ ભયાનક અંધકારે બ્રિટિશ રાજધાની લંડનને ડિસેમ્બર 1952ની શરૂઆતમાં ઘેરી લીધું હતું.
લંડનના લોકો આ ઘેરા ધુમ્મસથી દંગ રહી ગયા હતા. આનાથી વધુ હવાનું પ્રદૂષણ અહીં પહેલાં જોવા મળ્યું ન હતું. ડિસેમ્બરની શરૂઆતમાં ધુમ્મસના કારણે માત્ર અંધકારની ચાદર છવાઈ ગઈ હતી પરંતુ ઠંડી પણ ચરમસીમાએ હતી. પવન ફૂંકાયો ન હતો. આનાથી હવામાં પ્રદૂષણને સંપૂર્ણ તક મળી. આ ધુમ્મસ 05 ડિસેમ્બરથી શરૂ થયું અને પછીના પાંચ દિવસ એટલે કે 09 ડિસેમ્બર 1952 સુધી ચાલુ રહ્યું. ત્યારે જ હવામાન બદલાયું હતું. આ ધુમ્મસ ઘરો અને બંધ સ્થળોમાં પણ ઘુસી ગયું હતું. જો કે લંડન પહેલા દાયકાઓથી સ્મોગથી પીડાતું હતું, પરંતુ આ સૌથી મોટો ફટકો હતો. સરકારના તબીબી અહેવાલો જે આગામી થોડા અઠવાડિયા સુધી આ દુર્ઘટના વિશે જણાવતા રહ્યા. એક અંદાજ મુજબ 08 ડિસેમ્બર 1952 સુધી ચાર દિવસમાં 4000 લોકોના મોત થયા હતા. આ ધુમ્મસની સીધી અસર તેમના સ્વાસ્થ્ય પર પડી હતી. આ સિવાય તેની અસરથી એક લાખથી વધુ લોકો બીમાર પડ્યા હતા.
લોકોની નર્વસ સિસ્ટમ પર ખરાબ અસર પડી હતી. ફેફસામાં ચેપ લાગ્યો. શ્વાસના રોગો થયા. ગળામાં સમસ્યા થઈ. આંખો ખરાબ રીતે બળવા લાગી. જો કે, પાછળથી સંશોધન દર્શાવે છે કે તેમાં 6000 થી વધુ લોકો મૃત્યુ પામ્યા હતા અને એક લાખથી વધુ લોકો ધુમ્મસની અસરને કારણે રોગોનો શિકાર બન્યા હતા. તેની અસર આગામી મહિનાઓમાં પણ ચાલુ રહી. જોકે લંડનમાં વાયુ પ્રદૂષણ 13મી સદીથી જ શરૂ થયું હતું. 1301 માં એડવર્ડ I એ આ કારણે લંડનમાં કોલસાને બાળવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. 16મી સદી સુધીમાં હવા ખૂબ જ ઝેરી બની ગઈ હતી. પરંતુ ગ્રેટ સ્મોગ એ બ્રિટિશ ઇતિહાસમાં વાયુ પ્રદૂષણની સૌથી ખરાબ ઘટના હતી. આ પછી જ, સમગ્ર વિશ્વમાં પર્યાવરણ પર સંશોધન, આરોગ્ય અને સરકારના પર્યાવરણીય કાયદાઓ પર તેની અસરથી હવાની સ્વચ્છતા વિશે જનજાગૃતિની વાત શરૂ થઈ. બાદમાં 1956માં બ્રિટનમાં પ્રથમ વખત ક્લીન એર એક્ટ લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો.
શિયાળામાં લંડનવાસીઓ તેમના ઘરોને ગરમ રાખવા માટે મોટા પ્રમાણમાં કોલસો બાળતા હતા. તેના ધુમાડામાંથી મોટા પાયા પર સલ્ફર ડાયોક્સાઇડનું નિર્માણ થયું હતું. લંડનના વિસ્તારોમાં કોલસા આધારિત ઘણા પાવર સ્ટેશનો પણ શરૂ થયા હતા. તેઓ સલ્ફર ડાયોક્સાઇડને વધુ વધારતા હતા. લંડનના હવામાન વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર આ બધી વસ્તુઓ હવામાં દરરોજ એક હજાર ટન ધુમાડાના કણો, 140 ટન હાઇડ્રોલિક એસિડ, 14 ટન ફ્લોરિન સંયોજનો, 370 ટન સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ ઓગળતી હતી. જેણે સલ્ફ્યુરિક એસિડના રૂપમાં 800 ટન ભેજનું ઉત્પાદન કર્યું હતું. તેમજ વાહનો દ્વારા હવામાં પ્રદૂષણ ફેલાવાનું અલગ હતું. તો કોલસાની વરાળ આધારિત ટ્રેનો અને ડીઝલ-ઇંધણથી ચાલતી બસો ચાલતી હતી, જેને પાછળથી ઇલેક્ટ્રિક ટ્રામ સિસ્ટમ દ્વારા બદલવામાં આવી હતી.
04 ડિસેમ્બરના રોજ ગ્રેટર લંડનમાં ઓછા દબાણને કારણે હવામાં વેક્યુમ સ્થિતિ હતી. પવન બિલકુલ ફૂંકાયો ન હતો. ઠંડીના કારણે હવામાં પ્રદૂષિત તત્વોની અલગ સપાટી તૈયાર થઈ રહી હતી. ગરમ હવા અને ધુમ્મસના મિશ્રણને કારણે ધુમ્મસનું જાડું પડ ઊભું થયું હતું. સ્મોગમાં લોકોના ઘરો અને કારખાનાઓની ચીમનીમાંથી નીકળતો ધુમાડો પણ સામેલ હતો. આ બધા મળીને ધુમ્મસની એટલી જાડી સપાટી બનાવી કે જે આગામી કેટલાક દિવસો સુધી અકબંધ રહી. જો કે લંડનમાં ધુમ્મસ નવું નહોતું, તે વધુ ગાઢ અને લાંબા સમય સુધી ચાલતું સાબિત થયું. આમાં વિઝિબિલિટી ઘણી ઘટી ગઈ. વાહન ચલાવવું અશક્ય હતું. જાહેર પરિવહન બંધ હતું. જો કે, લંડન અંડરગ્રાઉન્ડની સેવાઓ ચાલુ રહી. એમ્બ્યુલન્સ સેવા બંધ કરી દેવામાં આવી હતી. જેના કારણે લોકોએ પોતાની તાકાત પર હોસ્પિટલ પહોંચવું પડ્યું હતું.
ધુમ્મસ એટલું ગાઢ હતું કે તે ઘરો અને ઘરની અંદર ઘૂસી ગયું હતું. જેના કારણે કોન્સર્ટ અને ફિલ્મનું પ્રદર્શન બંધ કરી દેવામાં આવ્યું હતું. આઉટડોર સ્પોર્ટ્સ ઈવેન્ટ્સ રદ કરવામાં આવી હતી. દિવસ દરમિયાન દેખાતું ન હતું. લોકો માટે ઘરની બહાર નીકળવું મુશ્કેલ બન્યું. રાત્રે સ્થિતિ વધુ ખરાબ થઈ ગઈ. તે દિવસોમાં સ્મોગ માસ્ક અસ્તિત્વમાં ન હતા અને જો તે હોય તો પણ તે ખૂબ મોંઘા હતા, તેથી મોટાભાગના લોકો તેને ખરીદવાની સ્થિતિમાં ન હતા. જ્યારે ધુમ્મસ છવાઈ ગયું ત્યારે લંડનમાં કોઈ ગભરાટ ન હતો, પરંતુ પાછળથી ડેટા દર્શાવે છે કે આ ઝેરી ધુમ્મસને કારણે 4000 લોકોના મોત થયા હતા. મોટાભાગના લોકો યુવાન અથવા વૃદ્ધ હતા. બાદમાં, માર્કસ લિપ્ટને ફેબ્રુઆરી 1953માં હાઉસ ઓફ કોમન્સમાં જણાવ્યું હતું કે આ ધુમ્મસથી 6000 લોકોના મોત થયા હતા અને 25 હજારથી વધુ લોકો તેના કારણે બીમાર થયા હતા. તાજેતરના સંશોધનો દર્શાવે છે કે પછી આ ખતરનાક ધુમ્મસના કારણે 12 હજાર લોકોના મોત થયા હતા.
આ પણ વાંચો: Recruitment/ કોણ કહે છે કે સરકાર ભરતી કરતી નથીઃ છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં સશસ્ત્ર દળોમાં બે લાખની
