Us News: 2018 ની વાત છે. ટ્રમ્પ (Donald Trump) અને પુતિનની મુલાકાત થઈ હતી. આ સ્થળ ફિનલેન્ડની (Finland) રાજધાની હેલસિંકી હતું. રશિયા (Russia) દ્વારા આયોજિત 2018 ફિફા વર્લ્ડ કપના સમાપન પછી જ આ બેઠક થઈ હતી. પ્રેસ કોન્ફરન્સ દરમિયાન ટ્રમ્પ અને પુતિન સાથે ઉભા હતા. તે સમયે પુતિને ટ્રમ્પને ફૂટબોલ આપ્યો અને કહ્યું, “મિસ્ટર પ્રેસિડેન્ટ હું આ બોલ તમને આપીશ. અને હવે બોલ તમારા કોર્ટમાં છે.” મતલબ કે પ્રમુખ સાહેબ, હવે હું આ બોલ તમને આપી રહ્યો છું અને હવે બોલ તમારા કોર્ટમાં છે.
અહીં વાત ફૂટબોલની હતી. પરંતુ જેઓ મુત્સદ્દીગીરી સમજે છે તેઓ જાણે છે કે આ એક પ્રતીકાત્મક ચેષ્ટા હતી. તે સમયે, તેનો અર્થ સીરિયા, યુક્રેન અને પરમાણુ હથિયારો પર અર્થપૂર્ણ ચર્ચા થાય છે. આ સિવાય દુનિયાના બે સૌથી શક્તિશાળી દેશ સાથે ચાલી રહ્યા હતા.
2016માં પુતિને હેલસિંકીમાં જ કહ્યું હતું કે તેઓ ટ્રમ્પને રાષ્ટ્રપતિ તરીકે જોવા માંગે છે. 2016માં જ્યારે ટ્રમ્પ સત્તામાં આવ્યા ત્યારે અમેરિકી ચૂંટણીમાં કથિત રશિયન હસ્તક્ષેપને લઈને ઘણી ચર્ચા થઈ હતી.
ટ્રમ્પ-પુતિનનું ‘બ્રોમેન્સ’ અને બિડેનનું ખૂની સંબોધન
ટ્રમ્પે 2020માં સત્તા છોડી દીધી હતી. આ પછી, જ્યારે બિડેન સત્તામાં આવ્યા, ત્યારે કંઈ બદલાયું નહીં. બિડેન અને અમેરિકાની રશિયા અંગેની નીતિ શીત યુદ્ધના પ્રિઝમ દ્વારા જોવામાં આવી રહી હતી. બિડેને પુતિનને અમેરિકાનો પરંપરાગત દુશ્મન ગણાવ્યો હતો અને પુતિનને ‘કિલર’ કહ્યા હતા. બિડેને પુટિનને એક એવા નેતા તરીકે જોયા જેમને નિયંત્રિત કરવાની જરૂર હતી, જ્યારે પુતિને બિડેનને યુએસ સામ્રાજ્યવાદી નીતિઓના પ્રતીક તરીકે જોયા.
2025 માં, ટ્રમ્પ તેમની બીજી ઇનિંગ માટે પરત ફર્યા છે અને પુતિન અને ટ્રમ્પ વચ્ચેનો ‘બ્રોમેન્સ’ મીડિયામાં ફરી ચર્ચામાં છે. ટ્રમ્પ સત્તા પર પાછા ફર્યા પછી (જાન્યુઆરી 20, 2025), પુતિને તેમને અભિનંદન આપ્યા અને “લાંબા ગાળાની શાંતિ” માટે વાટાઘાટોનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો, ટ્રમ્પે જવાબ આપ્યો કે તેઓ પુતિન સાથે “ટૂંક સમયમાં વાત” કરશે, તેમના “બ્રોમેન્સ” ની ચર્ચા ફરી શરૂ કરશે.
🇷🇺🇺🇸 Russian President Putin and US President Donald Trump in 2018, holding talks at the Helsinki Summit.
What do you notice? pic.twitter.com/1JyQAcpIdN
— BRICS News (@BRICSinfo) November 18, 2024
ટ્રમ્પે તેમના શપથગ્રહણના એક દિવસ પછી 21 જાન્યુઆરીએ કહ્યું હતું કે તેઓ યુક્રેન યુદ્ધનો જલ્દી અંત લાવવા માંગે છે. ટ્રમ્પે વારંવાર કહ્યું છે કે તેઓ પુતિન સાથે “સારા સંબંધ” ઇચ્છે છે. ટ્રમ્પની દલીલ છે કે રશિયા સાથે વધુ સારા સંબંધો વૈશ્વિક શાંતિ માટે ફાયદાકારક રહેશે. પુતિને પણ ટ્રમ્પ સાથે કામ કરવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી, ખાસ કરીને 2024ની ચૂંટણી પછી, જ્યારે તેમણે ટ્રમ્પની જીતને “ખુલ્લા મન” સાથે સ્વીકારી અને વાતચીતની ઓફર કરી.
સવાલ એ ઊભો થાય છે કે શું ટ્રમ્પ અને પુતિન વિશ્વની બે મહાસત્તાઓ વચ્ચેના સંબંધોને ફરીથી વ્યાખ્યાયિત કરી રહ્યા છે. છેવટે, શા માટે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ રશિયા અને પુતિન સાથે સંબંધો સુધારવા માંગે છે?
અમેરિકા વિરોધી બ્લોક અને ટ્રમ્પની ચિંતા
અમે આ જ પ્રશ્ન ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પર લખાયેલા પુસ્તક ‘ટ્રમ્પોટોપિયા’ના લેખક અને વિદેશી બાબતોના નિષ્ણાત રોબિન્દર સચદેવને પૂછ્યો હતો. તેઓ કહે છે, “રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ માટે રશિયા સાથેના સંબંધો સુધારવાનું સૌથી મોટું કારણ એ છે કે તેઓ માને છે કે રશિયા મૂળભૂત રીતે અમેરિકાનું દુશ્મન નથી અને આ લાંબા સમયથી ચાલી રહેલ યુએસ-રશિયા મુકાબલો બંને દેશોના હિતમાં નથી. ટ્રમ્પ માને છે કે રશિયા પર વધુ પડતું દબાણ લાવી રશિયા ચીનની નજીક આવી ગયું છે, ત્યાં એક મજબૂત અમેરિકા-વિરોધી બ્લોક બનાવ્યો છે. ટ્રમ્પ રશિયા સાથે પશ્ચિમી દેશોને ફરીથી જોડવા માંગે છે.” અવકાશ હોવો જોઈએ.”
સંરક્ષણ નિષ્ણાત કમર આગા પણ સમાન અભિપ્રાય શેર કરે છે. Aaj Tak.in સાથે વાત કરતા તેમણે કહ્યું, “અમેરિકા રશિયાને કોઈપણ કિંમતે ચીનથી અલગ કરવા માંગે છે. કારણ કે ચીન અને રશિયાનું એક મંચ પર આવવું એ અમેરિકા માટે એક મોટો તણાવ અને પડકાર છે. અમેરિકા રશિયાનો મુકાબલો કરીને ચીનના પડકારોનો સામનો કરી શકે નહીં.”
કમર આગાએ કહ્યું કે અમેરિકા સમજી ગયું છે કે રશિયાને તોડી શકાય નહીં. પુતિનને દૂર કરી શકાતા નથી. તેને સૈન્ય અને ચર્ચ, રશિયન શક્તિના બે કેન્દ્રો બંનેનો ટેકો મળે છે. શરૂઆતમાં અમેરિકા આ યુદ્ધમાં હતું કારણ કે અમેરિકન નીતિ નિર્માતાઓને લાગ્યું હતું કે પુતિન પદ છોડશે પરંતુ એવું થયું નહીં.
રોબિન્દર સચદેવ કહે છે કે ટ્રમ્પની પ્રાથમિકતા યુક્રેન યુદ્ધનો અંત લાવવાની છે, જેને તેઓ યુરોપમાં સ્થિરતા લાવવા અને એક મોટી રાજદ્વારી જીત હાંસલ કરવાના માર્ગ તરીકે જુએ છે જે 2026ની કોંગ્રેસની ચૂંટણીમાં તેમના પક્ષને ફાયદો પહોંચાડી શકે. રશિયા પરના પ્રતિબંધો હટાવવાથી વૈશ્વિક ઉર્જા બજાર સ્થિર થશે, જેનાથી અમેરિકામાં ફુગાવો ઘટશે અને ઊર્જા ખર્ચમાં ઘટાડો થશે. આ વ્યૂહાત્મક, રાજદ્વારી અને આર્થિક પરિબળોને કારણે ટ્રમ્પ પુતિન સાથેના સંબંધોને પાટા પર લાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.
સંરક્ષણ નિષ્ણાત કમર આગા પણ માને છે કે અમેરિકન અર્થતંત્ર સંકટમાં છે. તેમણે કહ્યું કે રશિયા સાથે અમેરિકન સંબંધો સુધારીને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ માત્ર અમેરિકન હિતોને પોષી રહ્યા છે.
આવા પ્રસંગે રશિયાએ અમેરિકાને અહીં રોકાણ કરવા આમંત્રણ આપ્યું છે. એટલું જ નહીં, રશિયાએ કહ્યું છે કે અમેરિકા યુક્રેનની જમીન પર પણ નાણાંનું રોકાણ કરી શકે છે જે હાલમાં રશિયાના કબજામાં છે. નોંધનીય છે કે હાલમાં યુક્રેનના 18 ટકા પર રશિયાનું નિયંત્રણ છે. જો રશિયા અને અમેરિકા વચ્ચેના સંબંધો સારા રહેશે તો અમેરિકા રશિયામાં મેટલ ઈન્ડસ્ટ્રીમાં રોકાણ કરશે.
શીત યુદ્ધની છાયા અને ભવિષ્ય માટેની આશા
નોંધનીય છે કે અમેરિકા અને ભૂતપૂર્વ યુએસએસઆર વચ્ચેના સંબંધો ખૂબ જ જટિલ રહ્યા છે. બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી અમેરિકા અને રશિયા વચ્ચેના સંબંધો શંકા, દુશ્મનાવટ, જાસૂસી, કાઉન્ટર-જાસૂસી, અપ્રગટ અને ખુલ્લી કામગીરીમાં ડૂબેલા વિશ્વના બે સૌથી શક્તિશાળી રાષ્ટ્રોની વાર્તા છે.
શીત યુદ્ધ, ઐતિહાસિક રીતે 1940 ના દાયકાના અંતથી 1991 સુધી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને સોવિયેત યુનિયન વચ્ચેના વૈચારિક અને લશ્કરી અવરોધ તરીકે વ્યાખ્યાયિત, સોવિયેત યુનિયનના વિસર્જન સાથે ઔપચારિક રીતે સમાપ્ત થયું.
પરંતુ વિશ્વ શીતયુદ્ધના પડછાયામાંથી બહાર આવી શક્યું નથી. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને રશિયા વચ્ચેના વધતા તણાવને વર્ણવવા માટે આજે “કોલ્ડ વોર” શબ્દનો વારંવાર ઉપયોગ થાય છે. જેમ કે યુક્રેન, સીરિયા કે સાયબર સંઘર્ષ.
શું ટ્રમ્પ-પુતિન સંબંધો કાયમ માટે આવા તણાવનો અંત લાવી શકે છે? આ એક એવો પ્રશ્ન છે કે જેના પર સુરક્ષા નિષ્ણાતો અને થિંક ટેન્ક ચોક્કસ આગાહીઓને બદલે સાવચેતીપૂર્વક વિશ્લેષણ સાથે સંપર્ક કરે છે.
આ મિત્રતા ટ્રમ્પ અને પુતિન વચ્ચે છે.
અમેરિકન થિંક ટેન્ક બ્રુકિંગ્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ માટે લખાયેલા લેખમાં નિષ્ણાત રોબર્ટ કાગને સ્પષ્ટ કહ્યું હતું કે અમેરિકા અને રશિયા સાથી નથી, પરંતુ આ મિત્રતા ટ્રમ્પ અને પુતિન વચ્ચે છે. આ 2018 માં હતું જ્યારે ટ્રમ્પ-પુતિન બ્રોમેન્સ વિશે ચર્ચા શરૂ થઈ હતી. રોબર્ગે-કાગને કહ્યું કે તેઓ ઉદારવાદી વિશ્વ વ્યવસ્થાના સહિયારા દ્રષ્ટિકોણથી ચિંતિત છે જે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે સાત દાયકા પહેલા બનાવવામાં મદદ કરી હતી. બંને નેતાઓ તેનો વિનાશ ઈચ્છે છે.
અમે રોબિન્દર સચદેવને પૂછ્યું કે પરંપરાગત અમેરિકન વિદેશ નીતિની વિરુદ્ધ જવા છતાં ટ્રમ્પ પુતિન સાથે મિત્રતા કેમ કરવા માંગે છે?
જવાબમાં, તેમણે કહ્યું કે ટ્રમ્પ માને છે કે અમેરિકન વિદેશ નીતિના પરંપરાગત માળખું, જેને ઘણીવાર ‘ડીપ સ્ટેટ’ કહેવામાં આવે છે, તેણે છેલ્લા દાયકાઓમાં રશિયા સાથેના સંબંધોને ખોટી રીતે સંચાલિત કર્યા છે, જેના કારણે બિનજરૂરી રીતે દુશ્મનાવટ વધી છે અને સામાન્ય અમેરિકન લોકોને તેનો કોઈ નક્કર લાભ મળ્યો નથી.
રોબિન્દર સચદેવ માને છે કે ટ્રમ્પ માને છે કે રશિયાને કાયમી દુશ્મન ગણવાની નીતિએ મોસ્કોને ચીનની નજીક લાવી દીધું છે, એક પાવર જોડાણ બનાવ્યું છે જે યુએસ વૈશ્વિક નેતૃત્વ માટે સીધો પડકાર ઊભો કરે છે. ટ્રમ્પ રશિયા સાથેના સંબંધોને સામાન્ય બનાવીને ચીનને વ્યૂહાત્મક રીતે અલગ કરવા માંગે છે, જે તેમની લાંબા ગાળાની વિદેશ નીતિની વ્યૂહરચનાનો એક ભાગ છે. વધુમાં, ટ્રમ્પ માને છે કે યુરોપે પોતાની સુરક્ષાની જવાબદારી લેવી જોઈએ.
કમર આગા પણ આ જ વાત કહે છે, જેમના મતે ઈઝરાયેલ અમેરિકા માટે મહત્વનું છે, યુરોપ નહીં. જ્યાં કાચા તેલનો ભંડાર છે. વાસ્તવમાં અમેરિકા વિશ્વમાં તેલ પર નિયંત્રણ ઈચ્છે છે.
રોબિન્દર સચદેવના મતે જો અમેરિકા-રશિયા તણાવ ઘટશે તો અમેરિકાને યુરોપની સુરક્ષા પરનો આર્થિક અને સૈન્ય બોજ ઘટાડવાની તક મળશે. ટ્રમ્પ માટે, રશિયા સાથેના સંબંધોમાં સુધારો એ માત્ર રશિયા પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેની ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ વ્યૂહરચનાનો એક ભાગ છે, જેમાં અમેરિકન રાષ્ટ્રીય હિતોને ફરીથી વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવી રહ્યા છે, પછી ભલે તેનો અર્થ દાયકાઓ જૂની વિદેશ નીતિની પરંપરાઓને તોડવામાં આવે.
ઉલ્લેખનીય છે કે બુધવારે જ અમેરિકી સંસદને સંબોધિત કરતા ટ્રમ્પે કહ્યું કે અમને ઐતિહાસિક જનાદેશ મળ્યો છે, તેમણે કહ્યું કે હવે આધુનિક ઇતિહાસમાં પહેલીવાર વધુ અમેરિકનો માને છે કે અમારો દેશ ખોટી દિશામાં આગળ વધી રહ્યો છે.
તો શું ટ્રમ્પ-પુતિનની મિત્રતા યુએસ-રશિયાના શીત યુદ્ધનો કાયમ માટે અંત લાવી દેશે?
રોબિન્દર સચદેવ કહે છે, ‘એ કહેવું ઘણું મુશ્કેલ છે કે ટ્રમ્પ અને પુતિન વચ્ચેની મિત્રતા અમેરિકા અને રશિયા વચ્ચેના શીત યુદ્ધને હંમેશ માટે ખતમ કરી દેશે. તેનું કારણ એ છે કે યુરોપ, આર્કટિક અને અવકાશ જેવા ક્ષેત્રોમાં બંને દેશો વચ્ચેની મૂળભૂત વ્યૂહાત્મક સ્પર્ધા ટ્રમ્પ અને પુતિન વચ્ચેની અંગત મિત્રતા કરતાં વધુ ઊંડી છે.
જ્યારે ટ્રમ્પ અને પુતિનની અંગત રસાયણશાસ્ત્ર ટૂંકા ગાળામાં તણાવ ઓછો કરી શકે છે, યુએસ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સંસ્થા – જેમાં પેન્ટાગોન, સીઆઈએ અને કોંગ્રેસના બંને પક્ષોના નેતાઓનો સમાવેશ થાય છે – રશિયાને લાંબા ગાળાના વ્યૂહાત્મક ખતરા તરીકે જુએ છે. ટ્રમ્પ પછી કોઈપણ નવા રાષ્ટ્રપતિ આવતાની સાથે જ આ વિચાર ફરી ઉભરી શકે છે.
સંરક્ષણ નિષ્ણાત રોબિન્દર સચદેવે કહ્યું કે ટ્રમ્પ ભલે કેટલાક આર્થિક અને સુરક્ષા સમજૂતી કરે, પણ ઊંડો અવિશ્વાસ અને સંઘર્ષની શક્યતા રહેશે. શ્રેષ્ઠ રીતે, ટ્રમ્પ આ શીત યુદ્ધને ‘કૂલ સ્ટોરેજ’માં મૂકી શકે છે – એટલે કે ખુલ્લા સંઘર્ષને થોડા સમય માટે મુલતવી રાખી શકે છે – પરંતુ આ કાયમી ઉકેલ નહીં હોય.
આ પણ વાંચો:અમેરિકાએ કંપનીઓને આપી કડક ચેતવણી, H-1B વિઝા ધારકો માટે ખતરાની ઘંટી!
