National News: સુપ્રીમ કોર્ટે ‘ગેરકાયદેસર ધાર્મિક પરિવર્તન’ પર ઉત્તર પ્રદેશના 2024ના સુધારેલા કાયદાની બંધારણીય માન્યતાને પડકારતી અરજી પર વિચાર કરવા સંમતિ આપી છે. મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સંજીવ ખન્ના અને ન્યાયાધીશ સંજય કુમાર અને કેવી વિશ્વનાથનની બેન્ચે વરિષ્ઠ વકીલ એસ મુરલીધરની રજૂઆતોની નોંધ લીધી. મુરલીધરે કહ્યું કે ઉત્તર પ્રદેશ ધાર્મિક પરિવર્તન પ્રતિબંધ અધિનિયમ, 2024 ની કેટલીક જોગવાઈઓ “અસ્પષ્ટ અને ખૂબ વ્યાપક” છે. તેમણે કહ્યું કે આ અસ્પષ્ટતા વાણી સ્વાતંત્ર્ય અને ધાર્મિક પ્રચારનું ઉલ્લંઘન કરે છે. CJI એ હજુ સુધી અરજી પર નોટિસ જારી કરી નથી. તેમણે કહ્યું કે 13 મેના રોજ અન્ય પેન્ડિંગ અરજીઓ સાથે તેની સુનાવણી કરવામાં આવશે.
અરજદારોના આરોપો શું છે?
સુપ્રીમ કોર્ટ લખનૌના રહેવાસી રૂપ રેખા વર્મા અને અન્ય લોકો દ્વારા સુધારેલા કાયદા વિરુદ્ધ દાખલ કરાયેલી PIL પર સુનાવણી કરી રહી હતી. એડવોકેટ પૂર્ણિમા કૃષ્ણા દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીમાં આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે કે ધર્મ પરિવર્તન કાયદો બંધારણની કલમ 14 (કાયદા સમક્ષ સમાનતા), 19 (વાણી અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા), 21 (જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનો અધિકાર) અને 25 (ધર્મની સ્વતંત્રતા)નું ઉલ્લંઘન કરે છે. અરજીમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે કાયદાની કલમ 2 અને 3 ‘અસ્પષ્ટ, વધુ પડતી વ્યાપક અને સ્પષ્ટ ધોરણોનો અભાવ’ ધરાવે છે. આનાથી ગુનો શું છે તે નક્કી કરવું મુશ્કેલ બને છે.
કાયદાની બંધારણીયતા સામે પડકાર
“આ અસ્પષ્ટતા વાણી સ્વાતંત્ર્ય અને ધાર્મિક પ્રચારનું ઉલ્લંઘન કરે છે, જેનાથી મનસ્વી અમલીકરણ અને ભેદભાવપૂર્ણ ઉપયોગ શક્ય બને છે,” અરજીમાં જણાવાયું છે. દંડના કાયદા ચોક્કસ હોવા જોઈએ; અસ્પષ્ટ જોગવાઈઓ અધિકારીઓને વધુ પડતી વિવેકબુદ્ધિ આપીને, યોગ્ય સૂચના આપવામાં નિષ્ફળ રહીને અને નિર્દોષ વ્યક્તિઓ પર ખોટી કાર્યવાહીનું જોખમ ઊભું કરીને બંધારણીય સિદ્ધાંતોનું ઉલ્લંઘન કરે છે. અરજીમાં વધુમાં જણાવાયું છે કે અધિકારીઓ દ્વારા દુરુપયોગ અટકાવવા અને નિર્દોષ નાગરિકો પર ખોટી કાર્યવાહી ટાળવા માટે દંડ કાયદાઓને ચોકસાઈ સાથે વ્યાખ્યાયિત કરવા જોઈએ.
સરકાર તરફથી અતિક્રમણનો દાવો
તેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે મુખ્ય ચિંતા એ છે કે 2024નો સુધારો પ્રક્રિયાગત સુરક્ષાને સમાવિષ્ટ કર્યા વિના ફરિયાદો દાખલ કરવા માટે અધિકૃત વ્યક્તિઓની શ્રેણીને વિસ્તૃત કરે છે. તે કહે છે, ‘કાયદો બધા ધાર્મિક પરિવર્તન પાછળ દ્વેષને ધારે છે અને પુખ્ત વ્યક્તિઓને શંકાની નજરે જુએ છે, જેના કારણે તેઓ એવા વિષય બને છે જેમના વ્યક્તિગત નિર્ણયોને રાજ્ય દ્વારા માન્ય રાખવા જોઈએ.’ અરજીમાં લાદવામાં આવેલી સજાની પ્રમાણસરતાને પડકારતી અરજીમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, “રાજ્ય, ધાર્મિક ઓળખના રક્ષકની ભૂમિકા ભજવીને, વ્યક્તિના ધર્મ પસંદ કરવાના અધિકાર પર અતિક્રમણ કરે છે.”
ખોટી સજાના દાવાનું જોખમ
તેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે પ્રક્રિયાગત સુરક્ષાના અભાવે આરોપીઓ અને તેમના પરિવારોને લાંબા સમય સુધી કાનૂની લડાઈઓ, નાણાકીય બોજ અને સામાજિક કલંકનો સામનો કરવો પડે છે, ભલે ખોટી કાર્યવાહીના કોઈ નક્કર પુરાવા ન હોય. “આવો અભિગમ ખોટી કાર્યવાહી અટકાવવા માટે ફોજદારી કાયદાઓ સ્પષ્ટ, ચોક્કસ અને સંકુચિત રીતે બનાવવાની જરૂરિયાતને અવગણે છે,” તે કહે છે. કાયદાની કલમ 5 નો ઉલ્લેખ કરીને, અરજીમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે તે ખોટી રીતે ધારે છે કે બધી સ્ત્રીઓ, તેમની પૃષ્ઠભૂમિને ધ્યાનમાં લીધા વિના, ગેરકાયદેસર ધર્માંતરણ માટે સંવેદનશીલ છે, જેનાથી તેમની સ્વાયત્તતાને નબળી પાડતી હાનિકારક સ્ટીરિયોટાઇપ્સને મજબૂતી મળે છે. “આ લિંગ આધારિત ધારણા બંધારણીય સિદ્ધાંતોનો વિરોધાભાસ કરે છે,” અરજીમાં દલીલ કરવામાં આવી હતી. વધુમાં, આ કાયદો વિપરીત લાદીને નિર્દોષતાની મૂળભૂત ધારણાને ખતમ કરે છે; પુરાવાનો ભાર, અયોગ્ય રીતે આરોપી પર જવાબદારી ઢોળવી અને ખોટી સજાનું જોખમ વધારીને, ફોજદારી કાયદામાં પ્રક્રિયાગત ન્યાયીતાનું ઉલ્લંઘન કરે છે.
આ પણ વાંચો:પહલગામ હુમલા બાદ ઈતિહાસમાં પહેલીવાર સુપ્રીમ કોર્ટે લીધો આ નિર્ણય
